مَگنِتارها نوعی از ستارههای نوترونی هستند که میدانهای مغناطیسی بسیار قدرتمندی دارند. اخترشناسان با استفاده از دادههای رصدی اشعه ایکس ماهوارهای مگنتاری یافتهاند که یک فوران کنندهی بزرگ کیهانی است.
هنگامی که از پدیدههای نجومی راز آلود صحبت میشود، مگنتارها همواره یکی از اولین گزینهها هستند. این اجرام باقیماندههای یک انفجار ابرنواختری هستند که اندازهای برابر با یک کوه را دارند؛ اما جرم آنها با جرم خورشید برابری میکند! میدان مغناطیسی این اجرام هزاران میلیارد برابر میدان مغناطیسی کره زمین است.
به تازگی دانشمندان تحقیقاتی دربارهی یک مگنتار انجام دادهاند که نشان میدهد این مگنتار یک فوران کنندهی بزرگ کیهانی است. این تحقیقات شاید آغاز راهی برای حل معمای این اجرام باشد. در گزارشهایی که در مجلات «Astrophysical» و «Monthly Notices of the Royal Astronomical Society» آمده است، محققان رفتار این مگنتار را که در فاصله ۱۵۰۰۰ سال نوری از ما و در صورت فلکی جنوبی «آتشدان» قرار دارد، تشریح کردهاند.
نام رسمی این مگنتار (CXOU J۱۶۴۷۱۰.۲-۴۵۵۲۱۶) است ولی با نام (Westerlund-۱) شناخته میشود. «مایکل مونو»(Michael Muno) محقق آزمایشگاه تابشهای فضایی در موسسه تکنولوژی کالیفرنیا میگوید:"ما اطلاعات کمی درباره مگنتارها داریم و تعداد کمی از آنها را میشناسیم. در این مگنتار لرزشهایی وجود دارد که به ما اطلاعاتی درباره فشارها و تنشهای داخلی آن میدهد".
در سپتامبر سال ۲۰۰۵، تقریبا ۱ سال پس از اینکه مونو این مگنتار را کشف کرد، این جرم به یکباره فوران کرد. خوشبختانه در همین زمان چندین ماهواره از جمله ماهواره اشعه x آژانس فضایی اروپا (XMM-Newton) و فضاپیمای سوییفت(Swift) ناسا که در طول موجهای گاما، ایکس و فرابنفش کار میکند، در حال رصد این جرم در آسمان بودند. درست ۵ روز قبل از این فوران مونو و همکارانش این مگنتار را رصد کرده بودند و در آن زمان درست مانند زمان کشفش وضعیتی آرام داشت. همانند بسیاری از مگنتارها این مگنتار مانند یک فانوس دریایی عمل میکند و با چرخش به دور خود هر ۱۰ ثانیه یک بار پرتوهای X آن از زمین عبور میکنند.
فوران این مگنتار باعث شد که درخشندگی آن ۱۰۰ برابر و ۱ دسته پرتو X آن تبدیل به ۳ دسته شود. این اتفاق همچنین سرعت دَوران این جسم را یک هزارم ثانیه افزایش داد. مونو میگوید تحقیقات بیشتری لازم است تا متوجه شویم که چه اتفاقاتی در مگنتار به وقوع میپیوندد. این اجرام بسیار چگال هستند و هنوز ترکیبات داخلی آنها برای ما نامعلوم است.
البته میتوان به کمک نظریات کنونی توجیهی برای این پدیده پیدا کرد. ممکن است میدانهای مغناطیسی مگنتار همانند فنری که به یکباره رها میشود رها شده باشند و انرژی زیادی را آزاد کرده باشند. در زمین نیز مشابه چنین اتفاقی رخ میدهد. صفحههای تکتونیک زمین به هم نیرو وارد میکنند و با آزاد شدن ناگهانی آنها زمینلرزه به وجود میآید. میدانهای مغناطیسی نیز میتوانند انرژی خود را از چندین نقطه آزاد کنند.
همچنین بر اساس برخی نظریات، داخل ستارههای نوترونی حالت مایع دارد و سریعتر از پوسته دَوران میکند. بعد از این فوران ممکن است واکنشهای بین هسته و پوسته باعث افزایش سرعت دَوران پوسته و شکستگی آن شود. مونو میگوید:"به کمک این رصدها متوجه شدیم که به مرور زمان ممکن است میدان مغناطیسی این اجرام تغییر کند. این یافتهها به دلیل تمرکز گروه بر روی این مگنتار و رصد آن به وسیله چند ماهواره بود". اگر تعداد زیادی از این نوع مگنتارها پیدا شود، درک ما درباره چگونگی مرگ ستارگان پُر جرم متحول خواهد شد.
منبع: [External Link Removed for Guests]