نوشابه‌هاي ورزشي

[ALIAGHAKHAN]

نوشابه‌هاي ورزشي هميشه موضوع مورد علا‌قه جواناني بوده‌اند كه به ورزش اهميت خاصي مي‌دهند. آنها اغلب در بدن‌سازي‌ها يك برنامه ورزشي منظم داشته و هميشه در پي بهترين مكمل‌ها هستند البته بدون در نظر گرفتن اينكه آيا به فلان مكمل يا نوشيدني نياز دارند يا خير؟
به طور كلي، نوشابه‌هاي ورزشي طيف وسيعي از نوشيدني‌ها بوده كه به طور عمده شامل آب، كربوهيدرات و برخي املاح نظير سديم و پتاسيم هستند. كربوهيدرات‌ها مي‌توانند از قندهاي ســاده نظير گلوكز و فروكتوز و ساكاروز و قندهاي پيچيده مانند پليمرهاي گلوكز و مالتودكسترين‌ها تشكيل شوند. مصرف نوشابه‌هاي ورزشي به دليل افزايش قند خون براي مردم با فعاليت عادي ضرورتي ندارند و به منظور تامين آب بدن استفاده از آب يا نوشابه‌هاي كم‌كالري مناسب‌تر است.

تنوع در نوشابه‌ها
به خاطر داشته باشيد كه برحسب مقادير مختلف آب، كربوهيدرات و الكتروليت‌ها سه نوع نوشابه ورزشي وجود دارد.
‌* اول ايزوتونيك‌ها حاوي آب، الكتروليت و شش تا هشت درصد كربوهيدرات
* دوم هيپوتونيك‌ها حاوي آب، الكتروليت و مقادير كمي‌ كربوهيدرات
* سوم هايپرتونيك‌ها كه حاوي مقادير بالايي كربوهيدرات هستند.
حتما مي‌دانيد كه فشار اسموتيك يك مايع بسته به تعداد ذرات موجود در محلول دارد. در نوشابه، اين ذرات شامل كربوهيدرات، الكتروليت‌ها، شيرين‌ كننده‌ها و نگهدارنده‌ها هستند. در پلاسماي خون، اين ذرات شامل سديم،‌ پروتئين‌ها و گلوكز است. به علاوه، فشار اسمتيك خون 280 تا 330 Osm/kg است. نوشيدني‌هاي با فشار اسمتيك /kg‌Osm270 تا /kg‌Osm330 با مايعات بدن در تعادل‌انـد و به هـمين دليل ايزوتونيك ناميده مي‌شوند. مايعات هيپوتونيك حاوي تعداد ذرات كمتري نسبت به خون هستند و مايعات‌هايپرتونيك تعداد ذرات بيشتري نسبت به خون دارند.

چرا انرژي زا؟
به طور كلي، بدن در هنگام ورزش و تمرينات ورزشي، ذخيره كربوهيدراتي انرژي را مصرف مي‌كند و به همين دليل براي تامين انرژي از دست رفته طي ورزش و بعد از آن و نيز توان تكرار تمرينات نياز به رژيم غذايي غني از كربوهيدرات دارد. نوشابه‌هاي ورزشي حاوي كربوهيدرات، به سرعت قابل جذب بوده و سطح گلوكز خون را تا حد لزوم بالا نگه مي‌دارد. مصرف كربوهيدرات قبل، حين و بعد از تمرين از افت قند خون جلوگيري و به حفظ آن كمك مي‌كند. بسياري از ورزشكاران امكان مصرف غذا را قبل و يا حين ورزش ندارند، بنابراين بايد از نوشابه‌هاي فرموله شده كه تامين‌كننده كربوهيدرات هستند، استفاده كنند.

جايگزين آب بدن
بدن در هنگام ورزش با مكانيسم تعرق، درجه حرارت خود را ثابت نگه مي‌دارد. در صورتي كه آب از دست رفته از طريق تعريق جايگزين نشود ادامه تمرين ممكن نيست. آب بهترين نوشيدني براي جايگزين كردن مايعات از دست رفته، در اغلب فعاليت‌ها است ولي در مسابقات طولاني بعضي از نوشابه‌هاي ورزشي به جايگزين شدن آب بدن سرعت مي‌بخشند. براي جايگزين كردن آب از دست رفته از يك نوشابه ايزوتونيك استفاده كنيد. يك نوشيدني كه بيش از 10 گرم در 100 ميلي ليتر كربوهيدرات (نظير قند) داشته باشد، سرعت جذب مايعات را كاهش مي‌دهد.
اما دو فاكتور اصلي بر سرعت جذب مايعات در بدن موثرند، اول سرعتي كه مايع از معده خارج مي‌شود و دوم سرعتي كه از جدار سلول‌هاي روده جذب مي‌شود.
هر چه ميزان كربوهيدرات نوشيدني بالاتر باشد، سرعت خروج آن از معده كاهش مي‌يابد. نوشابه‌هاي ايزوتونيك با كربوهيدرات شش تا هشت درصد با سرعتي مشابه آب از معده خارج مي‌شوند. الكتروليت‌ها خصوصا سديم و پتاسيم، ادرار را كم مي‌كنند چون باعث مي‌شوند كه معده به سرعت خالي شده، جذب از روده افزايش يابد و تثبيت مايعات را بهبود ‌بخشد.

معرفي بهترين‌ها
نوشابه‌هاي ايزوتونيك به سرعت جايگزين مايعات از دست رفته بدن در اثر تعريق مي‌شوند و مقداري كربوهيدرات هم در اختيار بدن قرار مي‌دهند. اين نوع نوشابه‌ها براي اغلب ورزشكاران، ورزش‌هاي تيمي و يا دويدن‌هاي طولاني و ميان مدت انتخاب مي‌شود. مقــدار كربوهيدرات آنها شش تا هشت درصد و قند آن عمدتا" گلوكز است. نوشابه‌هاي هيپوتونيك به سرعت جايگزين آب مي‌شوند و براي ورزشكاراني كه نياز به مايعات دارند ولي كربوهيدرات نياز ندارند، مناسب است.
نوشابه‌هاي هايپرتونيك براي تامين كربوهيدرات دريافتي روزانه عموما" بعد از ورزش و براي افزايش ذخيره گليكوژن ماهيچه‌ها مناسب‌اند و در مواقعي كه تامين انرژي به ميزان بالا لازم است، توصيه مي‌شوند. همچنين در صورت مصرف حين ورزش، بايد همراه آب يا نوشابه ايزوتونيك مصرف شوند تا كمبود آب را جبران كنند.

براي تنظيم آب بدن
فشار اسمزي درون سلول‌هاي بدن تحت اثر يون پتاسيم و فشار اسمزي خارج سلولي تحت اثر يون سديم كنترل مي‌شود. هورمون آنتي ديورتيك و آلدوسترون تنظيم‌كننده معادله اين دو ماده معدني در بدن هستند.
هورمون آنتي ديورتيك با تعديل جذب آب از طريق كليه و آلدوسترون از طريق تعديل جذب سديم از كليه به خون، اين كار را انجام مي‌دهند. در حين تعريق بدن سديم و آب را از طريق پوست دفع مي‌كند. كمبود آب با نوشيدن آب جبران مي‌شود و در اين حالت، كمبود سديم رخ مي‌دهد. به منظور جبران كمبود يون‌هاي سديم در آب ميان بافتي، آب از اين قسمت به درون سلول‌ها حركت مي‌كند تا با تغليظ،‌ تعادل سديم حفظ شود. اين امر دو مشكل جدي مي‌تواند ايجاد كند
* اول اينكه غلظت آب درون سلولي افزايش مي‌يابد و در عملكرد سلول‌هاي عصبي اختلال ايجاد مي‌كند. در صورتي كه، اين حالت شدت يابد، احتمال بروز ضايعات مغزي، تشنج، كما و حتي مرگ وجود دارد.
* دوم اينكه، حجم آب خارج سلول‌ها كم شده و در نتيجه فشار هيدرواستاتيك آب ميان بافتي كاهش پيدا مي‌كند. اين افت فشار موجب حركت آب از پلاسما به سمت خارج و كم شدن حجم خون مي‌شود كه ممكن است باعث شوك گردشي (گردش خون) شود..
بنابراين، مصرف مايعات با فشار اسموتيك كم مثل آب، موجب افت فشار اسمتيك پلاسماي خون مي‌شود. به‌عـلاوه، ضـايـعـات مـذكـور، موجب كاهش ميل به نوشيدن مي‌شود و در مواقعي كه تعريق شديد رخ مي‌دهد، مصرف نوشابه ايزوتونيك مناسب‌تر است.

نسل جديد نوشابه‌ها
نسل جديد نوشابه‌هاي ورزشي بسته انرژي مايع(Liquid Energy Bar) نام گرفته‌اند. اين نوشابه‌ها با كربوهيدرات بالا عموما"‌حاوي مقادير معيني پروتئين، مقدار كمي‌چربي و مقاديــري از ويتامين‌ها، الكتروليت‌ها و ساير افزودني‌ها نظير ادويه و مشتقات آنها هستند. اين نوشيدني‌ها، غني از انرژي‌اند و مي‌توان آنها را بلافاصله پس از ورزش و تمرين خصوصا در ورزشكاراني كه بعد از تمرين ميل به غذا ندارند، استفاده كرد.
كربوهيدرات موجود حداقل 5/‌1 گرم به ازاي هر پوند (454 گرم) وزن بدن است كه تا 30 دقيقه پس از اتمام تمرين ورزشي، به سهولت احياي گليكوژن ماهيچه‌ها و كاهش استرس سيستم ايمني كمك مي‌كند.
اين نوشابه‌ها در طعم‌هاي مختلف و به صورت مايع و يا پودر قابل اختلاط با آب وجود دارند. اين محصولات براي دونده‌هايي كه مواد غذايي جامد را دوست ندارند و يا به عنوان ميان وعده و يا غذاي مختصر براي مواقع بحراني و يا در طول مسافرت كه حفظ برنامه غذايي مرتب دشوار است، مناسب هستند

[Dr.Akhavan]

بهتر بود در بخش پزشکی و بهداشت مواد غذایی قرار میدادی