سبک معماری رازی

[hani1459]

شیوهٔ رازی، شیوه‌ای در معماری ایرانی است که مربوط به سدهٔ پنجم تا آغاز سدهٔ هفتم(سامانیان، سلجوقیان وخوارزمشاهیان) می‌باشد. این سبک چهارمین ودرعین حال کامل ترین سبک درشیوه های معماری ایران است .


تغییرات اسلوب معماری روندی تدریجی و آرام دارد، آغاز تغییرات در اسلوب خراسانی و نزدیک شدن آن به سبک رازی از دوره‌ی آل زیار و سامانیان صورت پذیرفته است. اوج آن در دوره‌ی سلجوقی بوده است .چون اولین بناها در شهر ری (راز) احداث گردیده، به سبک رازی معروف است. از مهمترین تغییرات این سبک حذف فضای شبستانی و ستون‌های آن و احداث ایوان، گنبد با پلان چهار ایوانی می‌باشد.
معماری این دوره را می‌توان مجموعه‌ای از تمام معماری‌های گذشته ایران دانست در این زمان بود که ادبیات ایران نیز زنده گشت و فردوسی شاهنامه را برای ایرانیان به جا گذاشت که یکی از پر افتخارترین آثار ادبی ایران است. معماری نیز در این دوره با نغز کاری پارسی، شکوه و عظمت پارتی و ریزه کاری خراسانی همراه بود. در این دوره با فراوانی‌های انواع معماری روبرو هستیم که در آنها از معماری‌های قبل از اسلام الگو گرفته شده و ساخته گردیده‌اند.
 سبک رازی تحت تأثیر سبک پارسی و پارتی قرار دارد. 

[External Link Removed for Guests]
مسجد جامع اردستان
 درواقع پس از سپری شدن دوران سادگی و بی پیرایگی معماری درصدراسلام شیوه معماری رازی شروع شده و تا حمله چنگیز مغول به ایران ادامه پیدا می کند. 

در این دوره، احداث بناهای مذهبی و معابد مورد توجه قرار گرفت و تحولاتی در طرح مساجد پدید آمد ( بنابراین اطلاعات موجود طرح چهارایوانی در این دوره در مساجد نضج می گیرد ) « آندره گدار » در اثر تحقیقات خود به این نتیجه رسیده است که مدرسه نظامیه « خوارگرد » یکی از اولین بناهای چهارایوانی در ایران است. آندره گدار عقیده دارد که طرح این مدرسه نمونه ای بود که مساجد را با توجه به آن تبدیل به فضای چهارایوانی کردند. احتمالا” یکی از مساجدی که تغییر شکل داد، مسجد جامع اصفهان است که تاریخ اولین بنای آن سال ۱۵۶ هجری است و سپس درطول زمان بارها و بارها توسعه داده می شود.
در معمار ی این دوره با گوناگونی بناها روبرو هستیم. در این دوره همانند دوره‌های قبل از اسلام مدرسه به عنوان بنایی جدا وارد معماری شد و بناهای چهار ایوانی نیز از نو زنده شده و تز ئینات نیز به بناها باز گردانده شد. می‌توان دستاورهای معماری این دوره رابه صورت زیر دانست:
• پدید آمدن ساختمان با کارکردهای متفاوت همچون مدارس، آرمگاهها و…
• استفاده از طرح چهار ایوانی در بناها
• استفاده از تاقهای چهار بخش، کاربندی، تاق کلنبو و تاق چهار ترک
• ساخت گنبد به روشهای مختلف همچون گنبد رک و گسسته ناری و ابداع گنبد دوپوسته و گنبد ترکین با تویزه
• استفاده دوباره از مصالح مرغوب در بناها
• به کاربردن آجر پیشبر به دو صورت لعاب دار و بی لعاب
• ابداع شیوه معقلی که گره سازی با آجر و کاشی است
• به کار بردن نگاره‌های آجری با خطوط شکسته و مستقیم
• به کار بردن انواع گچ بری‌ها در بناها
آنچه مسلم است دوره رازی را می‌توان رنسانسی برای ایران قدیم دانست که متاسفانه با حمله مغول به این کشور اکثر آثار این دوره به نا بود گردید و باز در ایران وقفه‌ای در امر هنر و معماری پیش آمد که این بار توسط اقوام وحشی تاتاربه وقوع پیوست.
نمونه‌ها
• مسجد جامع زواره
• مسجد جامع اصفهان
• مسجد جامع اردستان
• رباط شرف در سرخس
• گنبد سرخ مراغه
• برج‌های خرقان
• برج گنبد قابوس در گرگان
• مقبره اسماعیل سامانی
• مقبره‌ی امیر ارسلان جاذب در مشهد
• برج رسگت در سواد کوه مازندران
• برج لاجیم در مازندران
• برج اردکان در گرگان
• برج مهماندوست در دامغان
• برج طغرل در شهر ری
• برج علاءالدین تکش در ورامین
• مسجد برسیان در اصفهان
• مسجد جامع کبیر قزوین
• مسجد جامع گلپایگان
• مسجد جامع اصفهان (عتیق اصفهان)
• گنبد علویان درهمدان

[External Link Removed for Guests]