مهمترين هواپيماهاي حال حاضر ايران چيست؟
براي بررسي پاسخ اين سوال، بايد دو نوع هواپيماي شكاري و شكاري - بمب افكن را در نظر بگيريم. پيش از انقلاب و همچنين در دوران جنگ 8 ساله، ستون فقرات اصلي نيروي هوايي ايران را جنگنده - بمبافكنهاي اف4 فانتوم تشكيل ميدادند. شكاريهاي اف14 با وجود توانمنديهاي بيشمار در رهگيري و شكار هواپيماهاي دشمن، به دليل كمبود قطعات يدكي و موشكهاي فونيكس، در موارد يا مكانهاي خاص نظير رهگيري و شكار جنگندههاي بلندپرواز ميگ25 يا حفاظت از ترمينالهاي نفتي و يا پايتخت و برخي شهرهاي بزرگ به كار گرفته ميشدند. در اوائل جنگ با عراق، تعد انگشتشماري از اف14 ها كه گمان ميرود تنها 8 فروند بوده باشد، عملياتي بودند و اين تعداد در ماههاي پاياني جنگ، به رقم 2 تا 3 فروند رسيد؛ زيرا كه در غير اين صورت نيازي به پروازهاي كمرشكن و طاقتفرساي 12 - 13 ساعته با تامكتها نبود و ميشد هر 2 ساعت يكبار، يك زوج خلبان تازهنفس با يك جنگنده ديگر به هوا بلند شود كه عملن در طول جنگ و به خصوص اواخر آن ديديم كه چنين نبود.
پس از پايان جنگ و در اوائل دوران رياست جمهوري آيت الله هاشمي رفسنجاني، سياست پيش از انقلاب در تجهيز و به روز آوري نيروي هوايي با خريد 24 فروند شكاري ميگ29 اوليه و 12 فروند بمبافكن سوخو24 دنبال گرديد، اما به نظر ميرسد با عنايت به هزينههاي سنگين نيروي هوايي در قياس با ساير نيروها و همچنين محدوديت بودجه نيروهاي مسلح و عدم افزايش مناسب بودجه در برابر افزايش جمعيت و تهديدهاي خارجي، سياست تجهيز و به روز آوري نيروي هوايي كنار گذاشته شد و به جاي آن بنا شد از سياست بازدارندگي موشكهاي زمين به زمين دوربرد استفاده گردد؛ هرچند كه سياست صحيحي نيست و نيروي هوايي، وظيفهء دفاع از آسمان و مرزهاي كشور را برعهده دارد و اين وظيفهء دفاعي، لزوماً مختص دوران جنگ نيست و رهگيريهاي بيشماري در طول سال براي پايگاههاي شكاري ايجاد ميشود. همچنين خطاي فراوان موشكهاي زمين به زمين فاقد سيستم هدايت پذيري GPS و اينرسيايي، ساخت و استفاده ي اين موشكها را تنها براي حمل كلاهكهاي غيرمتعارف نظير هستهاي، شيميايي و ميكروبي توجيهپذير ميكند.
با عنايت به موارد فوق، يعني به روز نبودن تجهيزات نيروي هوايي و بودجه اندك، اين نيرو هيچ هواپيماي مهمي در اختيار ندارد. جنگنده – بمبافكنهاي اف4 با دارا بودند سني بيش از 30 سال و شركت در يك جنگ فرسايشي بسيار طولاني و همچنين عدم به روز آوري رادار و ساير سيستمهاي الكترونيك و همچين موتور و با عنايت به خستگي سازه، از رده خارج محسوب ميشوند و تنها براي نمايش عمومي مناسبند.
همين مسائل در مورد شكاريهاي اف14 نيز وجود دارد و قطعات الكترونيكي رادار آنها و همچنين ساير قطعات يدكي حساس آنها به همراه موشكهاي اسپاروي E4 و موشكهاي دوربرد فونيكس ابدن قابل تهيه و خريداري نيستند و ساخت آنها در داخل نيز به جز نبود دانش فني، صرفه اقتصادي نيز ندارد. معدود جنگندههاي اف14 نيز تنها به واسطه قطعهبرداري از ساير اف14 هاي از كار افتاده قابل پرواز شدهاند و تنها دو يا سه فروند داراي رادار فعال هستند. اف14 ها نيز به همين دلائل، عدم به روز آوري رادار و سيستمهاي الكترونيك، موتورهاي معيوب و همچنين شركت در جنگ فرسايشي 8 ساله، در حال حاضر (2008) هواپيماي مهم و قابل اتكايي در ساختار نيروي هوايي محسوب نميشوند.
شكاريهاي ميگ29 كه در سال 1369 وارد خدمت شدهاند، از نوع اوليه A هستند و به جز تعداد اندك 24 فروندي، داراي اشكالات و نقائص فراواني در بخش رادار، برد عملياتي و هزينه سنگين تعمير و نگهداري نسبت به هواپيماهاي آمريكايي نيز ميباشند. كشوري به وسعت ايران، دست كم به تعداد 240 فروند شكاري با رادار توانمند و موشكهاي دوربرد و به روز نياز دارد نه 24 فروند با سيستمهاي الكترونيكي اوليه. از اين روز تنها كاربرد ميگ29 ها، پرواز نمايشي در مراسمات رسمي ميباشد.
بمبافكنهاي سوخو24 تنها هواپيماي قابل اعتنا در ساختار نيروي هوايي ايران ميباشند. 12 فروند سوخوي24 خريداري شده در سال 1371، به ناوگان 24 فروند پناهنده شده از عراق پيوستهاند. از آن تاريخ تاكنون، 5 فروند از اين هواپيماها طي حوادث گوناگوني از دست رفتهاند كه بارزترين آنها، حادثهء 17 بهمن 1372 و 26 فروردين 1387 در تهران ميباشد. كابين شلوغ و سيستمهاي نسبتاً قديمي اين سوخوها، برد پروازي اندك به واسطه بهرهمندي از موتورهاي پرمصرف و قديمي توربوجت، مانورپذيري بسيار ضعيف، كيفيت نازل قطعات و عمر كوتاه بدنه و موتورهاي هواپيما نسبت به هواپيماهاي مشابه غربي نظير F-16C هاي تركيه، F-16E هاي امارات و F-15S عربستان، از مشخصات بارز اين هواپيماي روسي ميباشد و جاي دفاعي از اين هواپيماي دهه 70 و اوائل دهه 80 ميلادي، باقي نميماند. هرچند با عرضهء نمونههاي پيشرفتهاي چون سوخو30 و سوخو34، پايان عمر سوخو24 ها فرا رسيده است اما با توجه به برخي محدوديتها از جمله تحريم يا عدم تمايل به گسترش و يا كمبود بودجه در نيروي هوايي ايران، شايد بهترين هواپيماهاي حال حاضر اين نيرو، همين سوخو24 ها باشند.
جنگنده بمبافكنهاي قديمي و ضعيف اف5 تايگر و همچنين هواپيماهاي بسيار ضعيف چيني اف7 نيز با توجه به ضعف مفرط سيستمهاي الكترونيك و . . . هيچ جايگاهي به جز پر كردن ساعات آموزش و افزايش مهارت پرواز خلبانان تازهوارد ايفا نميكنند و جايگاهي نه در نيروي هوايي ايران و نه هيچ كشور ديگر جهان ندارند.