کاوشی در معنویتهای نوظهور

[امیر احمدی2]

- زمینی بودن
در نظر پال توئیچل ادیان و مذاهب یا زمینی هستند و یا کارکردی زمینی دارند. وی هر چند اعتراف مي‌كند که سخن ادیان، آرام بخشی بعد از مرگ است، اما معتقد است آن‏ها از آموزش‌هایی که مخصوص جهان‏هاي پایین است بهره مي‌برند. وی مي‌نویسد:
دین، سخن از آرامش بعد از مرگ آدمی مي‌گويد، اما این فقط آموزش‌های جهان پایین است. این سخن حقیقت ندارد اما تنها یک وعده برای خشنود نگاه داشتن آدمی است.
وی در نهایت، ادیان را ناچار به تبدیل شدن به نظامی اجتماعی – اقتصادی مي‌داند. در نظر او ادیان ناچارند که کنترل اذهان و اجسام آدمیان را به دست گیرند. همچنین وی معتقد است که بیشتر ادیان ریشه در مبانی اقتصادی دوران خود دارند. به نظر اکنکار نظام‌هاي اجتماعی که تا به حال در جوامع بشری استقرار یافته¬اند مذهبی را برای پیروان خود فراهم نموده اند.
ناگفته پیداست یکی از مهمترین نشانه هایی که یک آیین برای آسمانی بودن خود ارائه می دهد کتاب آسمانی آن دین خواهد بود. اکنکار هرگز نتوانست منکر آسمانی بودن برخی از کتابهای اسمانی شود و پال خود اعتراف نموده است که پیامبر اسلام توانسته به بالاترین رده های آسمانی سفر کند و این از کتاب او پیداست. اما کتاب آسمانی اکنکار آکنده از تناقضات و نقل قولهایی است که هیچ نشانه ای از آسمانی بودن را برای آن به ارمغان نیاورده است.
- عدم کارایی معنوی
فرقه‏ اکنکار مدعی است بدون اکنکار هیچ یک از راه‌ها برای رسیدن به خدا کافی نیستند. انسان برای رسیدن به خدا اگر به دیگر ادیان معتقد است باید یا خود را از آن‏ها بپیراید و یا اين‌كه در کنار آن به ‏اکنکار بپردازد تا بتواند واصل خدا شود. غیر از این افراد، تمام افرادی که‏ ادعا دارند خدا را تجربه کرده‌اند غیر واصلینی بیش نیستند:
وصل نایافتگان کسانی هستند که رهايی را به واسطه وصل از طریق ماهانتا دریافت نکرده اند. غسل تعمید و آيين‌های مشابه شرط کافی برای رستگاری نیستند. پیوستن به هيچ يك از ادیان، فرقه های اسرار و آیینی هم تضمین کننده‏ آزادی معنوی نیست. فقط استادِ حقِ در قيد حيات از این توانایی برخوردار است که روح‌ها را وصل دهد و به نواحی نور برساند.
همانگونه که اشاره شد اکنکار با روشهای تماما خیالی و ذهنی ناکارآمدی خود را ثابت کرده است. اما ادیان آسمانی به ویژه اسلام که از قدمتی 1400 ساله برخوردار بوده و معنویت گرایی آن از شاخص ترین معنویت‏ گرایی‏های عقلانی و عرفانی است، با این تعابیر اکنکار روبرو می شوند.
- مادی گرایی ادیان
در نظر اکنکار همه ادیان دارای نقطه اغاز و پایانی هستند. ادعا بر این است که با بررسی تاریخ نژاد بشر در مي‌یابیم که‏ ادیان بسیاری در طبقه فیزیکی وجود داشته‌اند که تنها معدودی از آن‏ها فراسوی هزار سال دوام آورده‏ اند.
کتاب مقدس ادعايي با بیان مطلب فوق چنین نتیجه مي‌گیرد که :
بنابراین همه ادیان دنیا طبیعتی مادی‏گرا دارند و قدرت و خدایی که نیایش مي‌کنند، ناشایسته است. دینی که عوامل اصلی آموزش‌های اک، یعنی استادِ حقِ در قيد حيات، جریانی صوتی و نور را به منزله زیر بنای خود حفظ نکند، از بقای چندانی برخوردار نیست. ادیانی که‏ این عناصر را در آموزش‌های خود داشته باشند، بسیار اندکند.
در بررسی بین خداوند ادیانی چون اسلام که درای صفات ثبوتیه و سلبیه فراوانی است و خداوندانی که اکنکار معرفی می کند باید دید صفت مادیگرایی و بی خدایی سزاوار کدام یک است.
اینها نمونه‏ هایی بودند از نوع معرفی ادیان برای اکیست‏ها که‏ از سوی رهبران این فرقه صورت می‏پذیرد. تغییر ذهنیت کسانی که به این فرقه متمایل شده ‏اند در جهت اصلاح‏گری ذهنی آنان صورت می‏گیرد. این اصلاح‏گری هر چند به تناقض‏های آشکاری می ‏انجامد اما اکنکار بهای تناقض‏گویی را در تمامی باورهای خود پذیرفته است تا بتواند به مهم‏ترین هدف خود که یارگیری است دست یابد. این نوع برخورد با ادیان از دو جنبه نشان دهنده ‏ادعای دین بودن اکنکار است:
یکم: نوعی از اصلاح گری ذهنی است که‏ از مؤلفه‏ های ادیان شمرده شده‏ است.
دوم: اکنکار از درونِ نقد و نفی ادیان، خود را به عنوان کامل‏ترین معرفی می‏کند و خواننده را به صورت ناخود آگاه به این نتیجه می‏رساند که اکنکار از عیوب پیش گفته مبراست.

[امیر احمدی2]

آموزش‏هایی در جهت ذهن شویی
آموزش‏های پیچیده که با روش‏های بسیار متفاوت، صورت می‏گیرد از دیگر ترفندهای اصلاح‏گری باورهای این شبه آیین می‏باشد. در اینجا به برخی از این روش‏ها اشاره می‏کنیم:
- دیسکورس
دیسکورس جزوه‌اي است که در آن استاد حقِ در قید حیات، آموزش‌های اولیه و لازم را به ‏اكيست‌ها ارائه مي‌دهد. در واقع دیسکورس اولین ارتباط بین چلا و ماهانتا محسوب مي‏شود. در این آموزش‌نامه‌ها علاوه بر آموزش مفاهیم و عقايد اکنکار به پرسش‌های چلا پاسخ داده مي‏شود. دیسکورس آموزش‏ نامه‏اي محرمانه است که بین استاد و چلا وجود دارد.
متقاضی عضویت اکنکار قبل از این که به عنوان چلا یا اکیست در این گروه پذیرفته شود باید به مدت دو سال در اکنکار مطالعه کند. سیر مطالعات افراد با مطالعه ديسكورس‌های خصوصی آغاز مي‏شود. این ديسكورس‌ها حاوی مطالبی پیرامون سفر روح و راه پنهان خداست. این سیر دو ساله جهت وصل اول او کفایت مي‌کند. اما برای دریافت وصل‏هاي بعدی باید مطالعات فراوان دیگری را همراه با روش‌ها، تمرین‌ها و آموزش‌های دیگر داشته باشد.
- ست سنگ
استاد اک یا ماهانتا یک سری آموزش‌های مستقیم به برخی از چلاهای برگزیده خود ارائه مي‌دهد. در این كلاس‌ها شاگردانی که‏ ارادت خود را به‏ اک و ماهانتا به‏ اثبات رسانده باشند شرکت مي‌جویند. این نوع كلاس‌ها یا محافلی را که به طور رسمی بین ماهانتا و مریدان او برگزار مي‌گردد كلاس‌های «ست سنگ» مي‌گویند.
یکی از معانی ست سنگ را «وحدت با استاد اک در قید حیات» مي‌دانند. البته‏ این وحدت و یگانگی با استاد، در ضمن گردهمایی خاصی شکل مي‌گیرد. وحدت با استاد در کنار سرسپردگی به‏ اک، «تثلیثِ» مشهور اک را مي‌سازد.
می‏توان این نوع از كلاس‌های ست سنگ را با حلقه‌هاي «مرید و مراد بازی» و «سر سپردگی» که در برخی از فرقه‌هاي انحرافی وجود دارد، مقایسه کرد.
شریعت - کتاب مقدس ادعایی اک - درباره‏ اهمیت ست سنگ سخنان فراوانی دارد. گاه‏ از آن به عنوان «قدرت حیات بخش اک یاد مي‌کند و گاه ست سنگ را «کلید واقعی گشودن راز آثار اکنکار بر مي‌شمارد.
اکنکار جهت ترغیب اكيست‌هاي برگزیده برای پیوستن به حلقه‌هاي «مرید بازی ست سنگ» سازوكار جالبی دارد. سخن گفتن درباره ‏اهمیت این حلقه‌ها یکی از این شگردهاست:
ست سنگِاک برای چلا از اهمیت زیادی برخوردار است، چون جزيي از حضور او در کار اکنکار است.
همچنین منوط کردن حضور در اکنکار به شرکت در این حلقه‌ها ترفند دیگر اکنکار است:
[حضور در ست سنگ] جزيي از حضور او در کار اکنکاراست .
مزایایی نیز برای حضور در این حلقه‌ها شمرده شده‏ است. از جمله، شکوفا شدن بالقوه‌هاي حقیقی چلا با حضور در ست سنگ، دریافت برکات واقعی، نزول فیض سوگماد، جوانه زدن معنویت درون قلب چلا، تصفیه شدن درون چلا و بالاخره تبدیل شدن به‏ ابزار سوگماد که نهایت آمال اکنکار است. ناگفته نماند درآمدهایی که‏ از تشکیل این کلاس‏ها عاید مؤسسه‏ اکنکار می‏شود نیز از مزایای غیر قابل چشم پوشی این کلاس‎هاست.

[امیر احمدی2]

- حکمت زبان زرین
حکمت زبان زرین، جالب‏ترین نوع از آموزش‌های درونی اکنکار به شمار مي‌رود. در این آموزش ادعا مي‏شود بسیاری از وقایعی که در اطراف ما به وقوع مي‌پیوندد همه به دست استاد درون انجام گرفته است. استاد با تصرف در وقایع، پیام خاصی را به سوی چلا منتقل کرده است تا چلا به واقعیتی و یا پاسخی دست یابد. بسیاری از مواردی که در این قسم نقل شده‏ است نشان مي‌دهد اکنکار برای نفوذ در زندگی اكيست‌ها از تمامی ظرفیت‌هاي ممکن سود جسته است. یک اکیست با توجه به باورها و اعتقاداتی که پیدا مي‌کند حتی در کوچک‌ترین اتفاقات زندگی خود اک را دخیل مي‌بیند. این نوع نگرش و باورداشت سرسپردگی چلا را به‏ اک فزونی مي‌بخشد.
حکمت زبان زرین، پدیده‌ای است که ردیابی رهنمودهای معنوی در حوادث دنیوی و روزمره را آموزش مي‌دهد. به عنوان مثال ، فرض کنید از فروشگاهی خرید مي‌کنید و متصدی فروشگاه ناگهان به شما خیره مي‏شود . این عمل فروشنده برای شما حاوی پیام به خصوصی است . این اک است که ‏از طریق فروشنده – که ناخواسته مجرا قرار گرفته – با شما حرف مي‌زند . یا فرض کنید که رادیو را روشن کرده به ترانه‏ اي عامیانه گوش مي‌دهید که‏ از لابه لای کلمات ترانه، پیامی به شما الهام مي‏شود ، پیامی که در واقع راه حل مشکل شماست . با قلبی گشاده قادر به شنیدن صدای روح الهی خواهید بود که‏ از طریق حکمت زبان زرین با شما سخن مي‌گوید .
- رؤیای بیداری
از دیگر شیوه‌هاي آموزشی که اکنکار مدعی است در جهت آموزش اكيست‌ها عمل مي‌کند رؤیای بیداری است. هر چند شباهت فراوانی بین رؤیای بیداری و حکمت زبان زرین وجود دارد اما تفاوت‌هایی نیز برای آن برشمرده‌اند.
کمی تغییر در اصلِ حکمتِ زبان زرین، رؤیای بیداری را مي‌سازد . فرض کنید که عکس پروانه ‏اي را به شما نشان مي‌دهند اما در ذهن شما پروانه شبیه زنبور عسل(Bee) است (که با حرف B شروع مي‏شود ). چند ساعت بعد مي‌شنوید که همسرتان مرتبا در حرف‌هایش حرف ب را تکرار مي‌کند ، بالآخره هفتۀ بعد دوستی تماس مي‌گیرد و مي‌گوید که بهتر است برای رفع فلان مسئله، ویتامین ب مصرف کنید . در اين‌جا رابطه بین این سه حادثه مشخص مي‌گردد . شما شروع به مصرف ویتامین ب مي‌کنید و مشکلی که برای حل آن درخواست کمک کرده بودید ، بر طرف مي‌گردد. روح یا خویش برتر، حوادث نمادین را به یکدیگر ارتباط مي‌دهد تا پیغام خاصی راه خود را به سوی ذهن باز نماید، این مثالی از رؤیای بیداری بود.
کشف این نوع از ارتباط پدیده‌ها کار بسیار پیچیده و مشکلی است. مي‏توان به جرئت، کارساز بودن این نوع از آموزش را زیر سؤال برد. اول اين‌كه کشف چنین ارتباطی، آموزش‌های تقویت حافظه و یا یادداشت برداری را مي‌طلبد که اکنکار در رؤیا پردازی بدان مي‌پردازد و دوم اين‌كه‏ از یک واقعه و پدیده شاید به تعداد افراد بشر بتوان پیوندها و ربط‌های متفاوتی ارائه داد. با این تشتت و چند ده‏گانگی چگونه مي‏توان دیگران را آموزش داد؟
- آموزش در رؤیا
آموزش در رؤیا نوعی دیگر از آموزش‌های درونی است. فرد رؤیابین در رؤیا، آموزش‌های لازم را از استاد درونی دریافت مي‌کند. این استاد مي‏تواند استاد درقید حیات یا هر کدام از اساتید گذشته‏ اکنکار باشد. این طریق از آموزش که یکی از مهم‌ترین روش‌های سفر روح نیز تلقی مي‏شود بر آن است تا مشکلات و خواسته‌هاي چلاها را در رؤیا و عالم خواب پاسخ گوید.
هر چند به نظر مي‌رسد این مکانیزم آموزشی به نحوی تلقینی عمل مي‌کند، اما اکنکار ادعا مي‌کند که‏ اين‌ها روش‌هایی عینی و عملی هستند.

[امیر احمدی2]

- پرورش اصول عالی اخلاق انسانی
دومین مؤلف ه‏ای که برای ادیان شمرده شد پرورش اصول عالی اخلاق انسانی است. این شبه آیین نیز در صدد است تا با ارائه نفسانیات پنج گانه و دیگر اصول اخلاقی خود را متلبس به این مؤلفه نشان دهد.
طبق عقیدة اكيست‌ها «کَل نيرانجان ، برای اعمال شیطانی خود از نفسانیّات پنج گانه‏ انسانی سود جسته و بشر را از رسیدن به مقام تعالی باز می دارد. او مسئول تمامی آرزوهای پلید بوده و باعث مي‏شود مرگ در دل انسآن‏ها رخنه کند. انسآن‏ها را در اندوه، پریشانی، نکبت و تهی دستی غوطه ور مي‌كند. اوست که ‏انسآن‏ها را به خودکشی و خود انهدامی و بدبختی و بی علاقه گی و نارضایتی و تفرقه می کشاند. خشم، حرص، وابستگی و خودستایی، گرایش به ‏الکل و افیون و مواد مخدر، زودرنجی، عیب جویی و ...

از این دست ادعاها و نیز توصیه‏ های اخلاقی در اکنکار فراوان است. نفسانیات پنج گانه در این آیین را کاما به معنای شهوت، کرودها به معنای خشم، لوبها به معنای طمع، موها به معنای وابستگی، آهنکارا به معنای خودپرستی می‏باشد.
- حُسن روابط افراد اجتماع
سومین نشانه دین در تعریف پیش گفته تنظیم حُسن روابط افراد اجتماع است. گشودن باب سخن درباره فضائل اجتماعی که در بسیاری از متون این شبه آیین وجود دارد و مشاوره ‏های اجتماعی که‏ این شبه آیین به پیروان خود و دیگران می‏دهد نمونه بارز پرداختن به مسائل اجتماعی است.
طرح ادعایی مبنی بر این که دلیل انحرافات در زندگی انسآن‏ها نداشتن اهداف فردی و اجتماعی نیست بلکه فراموشی اک و اکنکار سبب این گمراهی و انحراف است . از دیگر تلاشهای تنظیم حسن روابط اجتماعی می‏باشد.
همچنین برگزاری کلاس ها و جلسات آشنایی بین اکیست‏ها از دیگر موارد دعوت به حسن روابط اجتماعی است. پال توئیچل و هارولد کلمپ در پاسخ به پرسش‏های چلاهای خود درباره روابط اجتماعی و تعامل با دیگران آن‏ها را به حسن روابط اجتماعی توصیه می‏کند.
در جلسات مشاوره و روان پژوهی نیز اینگونه سفارشات به صورت مکرر ارائه می‏شود. دلیل این برخورد اجتماعی مثبت از سوی اکنکار از آن روی است که اکنکار هرگز نمی‏پذیرد در رده فرقه‏ ها و آیین‏های دنیا گریز و اجتماع‏ ستیز قلمداد شود.

[امیر احمدی2]

- حذف هرگونه تبعیض ناروا
چهارمین مؤلفه‏ ای که در تعریف دین گنجانده شده‏ است حذف هرگونه تبعیض نارواست.
سلسله مراتبی که اکنکار برای چلاهای خود درنظر گرفته بهترین مکانیزمی است که در این فرقه برای حذف تبعیض های اجتماعیِ درون گروهی تعبیه شده‏ است.
هر فرد برای اینکه‏ اکیست نامیده شود باید مراحلی را طی کند. اکنکار مدعی است برای طی این مراحل باید عدالت رعایت شده و مکانیزم مربوطه به صورت دقیق طی شود. آن‏ها بر این باورند که هر چلایی در پی ورود به‏ اکنکار باید نزدیک به دو سال پیرامون اکنکار مطالعه کرده و از دیسکورس ها استفاده نماید تا وارد حلقه‏ های وصل شود.
برای ورود به این حلقه شرایطی لازم است که چلا باید آن‏ها را کسب کند:
اولین شرط داشتن دانش پایه ‏ای از جهان بینی نوشتجات کتاب مقدس است. شرط دوم آمادگی برای تخصیص چندین سال آموزش و مطالعه‏ اثار اکنکار می‏باشد. سومین شرط نیز بکارگیری آموخته‏ های درونی تحت رهنمودهای استاد حق در قید حیات است.
با گذر زمان و مطالعات بیشتر چلاها به حلقه‏ های بالاتر راه می‏یابند. برای هر کدام از حلقه‏ ها نام‏هایی وجود دارد. واصلین حلقه‏ اول را آکولایت و واصلین حلقه دوم را آراهاتا گویند.
اهرات نام واصلین حلقه سوم است که توانستند وصل‏های یک و دو را پشت سر بگذارند. واصلین حلقه بعدی را چاید گویند. به کسانی که توانسته‏ اند حلقه پنجم که نشانگر راهیابی به طبقه روح است را کسب کنند مهدیس گفته می‏شود. ره یافتگان حلقه ششم را شرادها و واصلین حلقه هفتم را بهاکتی ها گویند. گیانی نامی است که برای واصلین حلقه هشتم نهاده‏ اند. واصلین حلقه نهم را مولانی ها تشکیل می‏دهند. دهمین از واصلین آدپیسکا نامیده شده اند. یازدهمین گروه‏ از واصلان را کوال شار نام نهاده ‏اند و بالاخره واصل حلقه دوازدهم را ماهاراجی یا ماهانتا ماهارای می‏گویند که واصل به اوصاف سوگماد متعال است. در هر کدام از این وصل‏ها به واصلین کلمات محرمانه‏ ای داده می‏شود که مختص به خود آن‏هاست. این کلمه که بدان مانترا گفته می‏شود نباید هیچ‏گاه فاش شود.
هر چند این نمونه بارز مقابله با تبعیض در درون گروه ‏اکیست‏ها تلقی می‏شود اما در این باره نکاتی قابل توجه وجود دارد:
اول: هرچند براي پذيرش چلاها شرايط و ويژگي‏هاي خاصي بيان شده ‏است اما در حال حاضر به جهت نيازهاي مالي اكنكار و نيز نياز به ‏ادعاي گسترش، هيچ كدام از ملاك‏ها رعايت نمي‏شوند. هر شخصي با تكميل فرم مربوطه و واريز مبلغ اشتراك به راحتي مي‏تواند به عضويت اكنكار درآيد.
براي نمونه‏ اکیست‏ها در ایران تا سال ۱۳۷۵ با پر کردن فرم‏های تأمین شده توسط اداره‎ اکنکارو واریز مبلغ تعیین شده‏ از طرف ماهانتا با مرکز اکنکار در آمریکا مکاتبه می‏کردند. این مبلغ در ابتدا 120 دلار بود که با نامه نگاری های ذلیلانه برخی از اکیست‏ها به‏ هارولد کلمپ به 50 دلار کاهش یافت.
دوم: علی رغم ادعای مکانیزم مشخص، هیچکدام از وصل‏هاي ادعايي با مکانیزم خاصی صورت نمی‏گیرد. گاه سلیقه استاد ایجاب می‏کند به‏ اشخاصی بدون ضابطه، وصل‏های پیاپی عطا کند مانند آنچه درباره پتی سیمپسون بیوگرافی نگار پال توئيچل اتفاق افتاده است.
درباره عدم تبعیض برون گروهی نیز اکنکار ادعاهای فراوانی دارد بویژه در حیطه دین داری و باورمندی ادعاهایی مبنی بر احترام به غیر اکیست‏ها و عدم تبعیض بین آن‏ها دارد اما همان‏گونه که گذشت با مقابله‏ شدیدش با ادیان و باورهای دیگران به صورت جدی در تضاد است.