ارسال شده: شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۸۵, ۲:۱۶ ق.ظ
استاندارد و صنعت كامپوزيت
تدوين و رعايت استانداردها، يكي از مهمترين كليدهاي موفقيت يك تكنولوژي در بازار مصرف است. در زير ابتدا خلاصهاي از مقالة "استانداردها و صنعت كامپوزيت"، برگرفته از شمارة سوم نشرية كامپوزيت آورده شده و سپس باتوجه به بحث نظري "شبكه تكنولوژي"، تحليل مبسوطي در اين باره ارائه شده است:
يكي از موانع اصلي رشد بازار كامپوزيتها، دشواري و هزينه بالاي مشخصهسازي مواد است كه براي طراحي و گزينش آنها بسيار ضروري است. بعضي از دلايل دشواري تهيه پايگاههاي اطلاعاتي براي كامپوزيتها عبارتند از:
1- ساختار لايهاي كامپوزيتها
2- روشهاي گوناگون توليد و تاثير آنها بر ويژگيهاي ماده
3- روشهاي متعدد آزمايش براي يك ويژگي ماده
با اين وجود پيشرفتهاي اخير در استانداردسازي، زيربناي مناسبي براي ترويج صنعت كامپوزيت ايجاد كرده است.
استانداردسازي اغلب به عنوان يك بخش كسلكننده اما اجتنابناپذير در توليد صنعتي مورد توجه است. استانداردسازي ضعيف، باعث افزايش هزينههاي صنعت ميشود. اما استانداردسازي مناسب، هزينههاي توليد را كاهش داده و اطمينان خريدار را به كالاي عرضه شده افزايش ميدهد. براي تهيه هر استاندارد، نخست يك گروه كارشناس پس از بررسيهاي لازم يك پيشنويس اوليه تهيه ميكند. اين پيشنويس بارها و بارها بازنگري شده و نظرات كارشناسان در آن لحاظ ميشود. پس از حدود پنج سال نسخه نهايي استاندارد منتشر شده و توسط صنعت خريداري ميشود.
در زمينة صنعت كامپوزيت، در سال 1997، مجموعهاي از روشهاي آزمايش بر روي قطعات لايهاي توسط سازمان بينالمللي استاندارد منتشر شد. (در ابتدا استانداردسازي براي كاربردهاي هوافضايي مد نظر بود، ولي روشها، براي كاربردهاي غير هوافضايي نيز مناسب تشخيص داده شدند.) چون آزمايشها و مشخصهسازيها به صورت وابسته به طبيعت ماده و نه كاربرد آنها، مورد توجه بودهاند، مشخص بود كه روشهاي آزمايش بايد كاهش پيدا ميكرد. به اين منظور نخست بايد روشهاي موجود، با هم هماهنگ ميشدند و سپس در صورت نياز، با انجام تغييراتي، روشها با هم تطابق داده ميشدند تا يك روش مناسب به دست آيد.
پيدايش كميته استاندارد اروپا (CEN) رونق فراواني به استانداردهاي ISO داده است. اين كميته استانداردهاي ISO را پذيرفته و تمامي اعضاي اتحاديه اروپا را ملزم به انتشار اين استانداردها و پرهيز از ساير استانداردها كرده است. ژاپن نيز استاندارد ISO را پذيرفته و آن را جايگزين استاندارد ملي خود خواهد كرد. كميته استاندارد اروپا استانداردهاي ISO را بدون هيچ گونه تغييري براي نظرسنجي پيشنهاد كرد. حدود 150 استاندارد عمومي ISO براي پلاستيكهاي تقويت شده، راي آوردند. اگر استاندارد ISO در مورد خاصي وجود نداشت، از يك استاندارد ملي، يك روش غيررسمي و يا پيشنويس اوليه استفاده ميشد.
البته گاهي استانداردهاي ISO ناديده گرفته شدهاند. با وجود اينكه بيش از 160 كشور اين استانداردها را پذيرفتهاند ولي چون استفاده از آنها الزامي نبوده است، اغلب استانداردهاي ديگري توسط كميته ملي تدوين شده و مورد استفاده قرار گرفتهاند. همواره صنايعي وجود دارند كه از هيچ استانداردي تبعيت نميكنند و توانايي مالي براي خريد همه استانداردها را ندارند يا قادر به تصميمگيري و گزينش از بين استانداردهاي مشابه نيستند. براي چنين صنايعي استفاده از يك استاندارد تطبيقي ضروري است.
اطلاعات بيشتر درباره استانداردها كه توسط گروه كامپوزيتي NPL تهيه شده است، بر روي شبكه جهاني با آدرس زير وجود دارد:
[External Link Removed for Guests]
مبحث تحليلي:
شبكة تكنولوژي (Technology Network) مجموعهاي از نهادهاي فعال در حوزة تكنولوژي است كه در تعامل با يكديگر به سر ميبرند. اين شبكه عليرغم دارا بودن برخي نهادهاي غير سودآور در درون خود، در مجموع داراي كاركرد اقتصادي بوده و موجبات تقويت زيربناي بخش توليد در سطح ملي را فراهم ميآورد. مؤسسات استاندارد و مشخصهسازي، عليرغم ظاهر غيرسودده خود، از مهمترين نهادهاي فعال standardsazi2.jpg (56883 bytes) شبكه ميباشند.
ضعف يا عدم وجود استانداردهاي مناسب، معضلي است كه در كشورهاي در حال توسعه و حتي بعضي كشورهاي توسعه يافته همچون روسيه، موانع متعددي را برسر راه گسترش صنعت قرار داده است. اين مسئله در مورد تكنولوژيهاي نو از جمله كامپوزيتها، در سه بعد زير قابل ملاحظه است:
1) استانداردسازي و سياستگذاري صنعتي:
الف) اتخاذ مسير مناسب:
جهت مقابله با بحرانهاي انرژي و محيط زيست در قرن آتي، سياست صنعتي جهان عموماً به سمت بهينهسازي هرچه بيشتر و رعايت استانداردهاي مربوطه گام برميدارد و مواد مركب (كامپوزيت) با خواص بهينة خود، از معدود راهكارهاي مناسب جهت نيل به اين اهداف ميباشند. ملزم نمودن صنايع در رسيدن به استانداردهاي لازم انرژي و زيست محيطي، آنان را به ناچار در جهت استفاده از اين مواد سوق ميدهد. اين مسئله به عنوان سياست كليدي كشور هند در جهت گسترش مواد مركب مورد توجه قرار گرفته است و بسياري از صاحب نظران كشور نيز به آن معتقدند (از جمله رجوع شود به سخنان دكتر شكريه، سخنان دكتر باقري و دستاوردهاي مراكز TIFAC هند).
ب) شفاف سازي رشد و رقابت:
عدم وجود استانداردهاي لازم و مناسب به عنوان مرجع تصميمگيري، باعث گرديده تا بسياري از صنايع بزرگ (همچون خودرو و يا نفت) بدون ارائه دلايل معتبر و گاه بر اساس روابط يا استانداردهاي نادرست، بسياري از پروژههاي كلان را به بخشهاي داخلي فاقد صلاحيت لازم يا شركتهاي خارجي بسپارند. تدوين مناسب اين استانداردها به شفافسازي فضاي رقابت و تشويق صنايع داخلي جهت ارتقاي كيفيت كار و اجراي پروژه كمك شاياني خواهد نمود. (رجوع شود به سخنان مهندس مددي و سخنان مهندس محمدي).
2) استاندارد سازي و افزايش تقاضاي بازار
الف) اطمينان از مصرف:
ترس از مشكلات احتمالي يك محصول جديد كه معمولاً در نسلهاي اولية آن مجال ظهور مييابند، همواره موجب گرديده تا مصرف كنندگان با تأمل و احتياط بيشتر به محصولات جديد روي آورند. تدوين استاندارد، اطمينان و اعتماد لازم را جهت تسريع رويآوري به كامپوزيتها و شتاب بخشيدن به انتشار آن در بازار مصرف، فراهم ميآورد.
ب) كاهش اثر قيمت:
اگر به نمودار قيمت عمر يك محصول نگاهي بياندازيم ميبينيم كه هزينة توليد آن به مرور زمان كاهش مييابد:
تكنولوژيهاي جديد به دليل ماهيت ذاتي نوپا بودن، عمدتاً در بالاترين نقطة نمودار قيمت- عمر خود قرار دارند. اين معضل در سخنان توليدكنندگان و صنعتگران كامپوزيت كشور به كرات نمايانگر شده است (رجوع شود به سخنان شكريه و دكتر باقري). آنچه ميتواند در مقابل شاخص قيمت، موجب رشد مصرف گردد، پارامتر كيفيت محصولات جديد است كه استانداردها به عنوان معرفي كنندة محصولات با كيفيت، نقش مؤثري در اين زمينه دارند.
3) استانداردسازي و گسترش عرضة توليدات
الف) كاهش هزينة توليد:
تشخيص حداقل كارايي و كيفيت لازم در طراحي محصول جديد، يك روند تحقيقاتي هزينهبر ميطلبد كه از عهدة تكتك كارخانهها خارج است. در صورت عملكرد مناسب مراجع تدوين استاندارد، بار اين قسمت از دوش كارخانهها برداشته ميشود. همچنين استانداردها حوزة سردرگمي در طراحي محصولات را كاهش ميدهد و امكان توليد انبوه مطابق با اندازههاي مشخص و محدود را فراهم ميآورد كه با توجه به محدود بودن روشهاي توليد انبوه مواد مركب اين مسئله اهميت خاصي پيدا ميكند.
ب) جسارت نوآوري:
بسياري از محصولات مواد مركب همچون فرآوردههاي ساختمان و تجهيزات ذخيره و انتقال سيالات پرفشار، بيش از آنكه با پارامترهايي همچون هزينه و كيفيت محدود باشند، متأثر از رعايت آييننامهها و استانداردهاي ايمني لازم هستند. بديهي است كه ظهور هرگونه محصول جديد و دست يافتن به نوآوري، مستلزم اثبات ايمني لازم براي مصرف كننده بوده و كاملاً وابسته به تدوين قبلي استانداردهاي مربوطه ميباشند. (رجوع شود به سخنان مسئولين شركت سپ و سخنان مهندس موسوي)
با توجه به موارد بالا، ضعف اين حلقه از زنجيره تكنولوژي در كشور ميتواند موجب گسستن آن و بازماندن كشور از عرصههاي نوين و كارآمد تكنولوژي مواد مركب گردد و لازم است مسئولين امر توجه لازم را به اين امر مبذول دارن
منبه
[External Link Removed for Guests]
تدوين و رعايت استانداردها، يكي از مهمترين كليدهاي موفقيت يك تكنولوژي در بازار مصرف است. در زير ابتدا خلاصهاي از مقالة "استانداردها و صنعت كامپوزيت"، برگرفته از شمارة سوم نشرية كامپوزيت آورده شده و سپس باتوجه به بحث نظري "شبكه تكنولوژي"، تحليل مبسوطي در اين باره ارائه شده است:
يكي از موانع اصلي رشد بازار كامپوزيتها، دشواري و هزينه بالاي مشخصهسازي مواد است كه براي طراحي و گزينش آنها بسيار ضروري است. بعضي از دلايل دشواري تهيه پايگاههاي اطلاعاتي براي كامپوزيتها عبارتند از:
1- ساختار لايهاي كامپوزيتها
2- روشهاي گوناگون توليد و تاثير آنها بر ويژگيهاي ماده
3- روشهاي متعدد آزمايش براي يك ويژگي ماده
با اين وجود پيشرفتهاي اخير در استانداردسازي، زيربناي مناسبي براي ترويج صنعت كامپوزيت ايجاد كرده است.
استانداردسازي اغلب به عنوان يك بخش كسلكننده اما اجتنابناپذير در توليد صنعتي مورد توجه است. استانداردسازي ضعيف، باعث افزايش هزينههاي صنعت ميشود. اما استانداردسازي مناسب، هزينههاي توليد را كاهش داده و اطمينان خريدار را به كالاي عرضه شده افزايش ميدهد. براي تهيه هر استاندارد، نخست يك گروه كارشناس پس از بررسيهاي لازم يك پيشنويس اوليه تهيه ميكند. اين پيشنويس بارها و بارها بازنگري شده و نظرات كارشناسان در آن لحاظ ميشود. پس از حدود پنج سال نسخه نهايي استاندارد منتشر شده و توسط صنعت خريداري ميشود.
در زمينة صنعت كامپوزيت، در سال 1997، مجموعهاي از روشهاي آزمايش بر روي قطعات لايهاي توسط سازمان بينالمللي استاندارد منتشر شد. (در ابتدا استانداردسازي براي كاربردهاي هوافضايي مد نظر بود، ولي روشها، براي كاربردهاي غير هوافضايي نيز مناسب تشخيص داده شدند.) چون آزمايشها و مشخصهسازيها به صورت وابسته به طبيعت ماده و نه كاربرد آنها، مورد توجه بودهاند، مشخص بود كه روشهاي آزمايش بايد كاهش پيدا ميكرد. به اين منظور نخست بايد روشهاي موجود، با هم هماهنگ ميشدند و سپس در صورت نياز، با انجام تغييراتي، روشها با هم تطابق داده ميشدند تا يك روش مناسب به دست آيد.
پيدايش كميته استاندارد اروپا (CEN) رونق فراواني به استانداردهاي ISO داده است. اين كميته استانداردهاي ISO را پذيرفته و تمامي اعضاي اتحاديه اروپا را ملزم به انتشار اين استانداردها و پرهيز از ساير استانداردها كرده است. ژاپن نيز استاندارد ISO را پذيرفته و آن را جايگزين استاندارد ملي خود خواهد كرد. كميته استاندارد اروپا استانداردهاي ISO را بدون هيچ گونه تغييري براي نظرسنجي پيشنهاد كرد. حدود 150 استاندارد عمومي ISO براي پلاستيكهاي تقويت شده، راي آوردند. اگر استاندارد ISO در مورد خاصي وجود نداشت، از يك استاندارد ملي، يك روش غيررسمي و يا پيشنويس اوليه استفاده ميشد.
البته گاهي استانداردهاي ISO ناديده گرفته شدهاند. با وجود اينكه بيش از 160 كشور اين استانداردها را پذيرفتهاند ولي چون استفاده از آنها الزامي نبوده است، اغلب استانداردهاي ديگري توسط كميته ملي تدوين شده و مورد استفاده قرار گرفتهاند. همواره صنايعي وجود دارند كه از هيچ استانداردي تبعيت نميكنند و توانايي مالي براي خريد همه استانداردها را ندارند يا قادر به تصميمگيري و گزينش از بين استانداردهاي مشابه نيستند. براي چنين صنايعي استفاده از يك استاندارد تطبيقي ضروري است.
اطلاعات بيشتر درباره استانداردها كه توسط گروه كامپوزيتي NPL تهيه شده است، بر روي شبكه جهاني با آدرس زير وجود دارد:
[External Link Removed for Guests]
مبحث تحليلي:
شبكة تكنولوژي (Technology Network) مجموعهاي از نهادهاي فعال در حوزة تكنولوژي است كه در تعامل با يكديگر به سر ميبرند. اين شبكه عليرغم دارا بودن برخي نهادهاي غير سودآور در درون خود، در مجموع داراي كاركرد اقتصادي بوده و موجبات تقويت زيربناي بخش توليد در سطح ملي را فراهم ميآورد. مؤسسات استاندارد و مشخصهسازي، عليرغم ظاهر غيرسودده خود، از مهمترين نهادهاي فعال standardsazi2.jpg (56883 bytes) شبكه ميباشند.
ضعف يا عدم وجود استانداردهاي مناسب، معضلي است كه در كشورهاي در حال توسعه و حتي بعضي كشورهاي توسعه يافته همچون روسيه، موانع متعددي را برسر راه گسترش صنعت قرار داده است. اين مسئله در مورد تكنولوژيهاي نو از جمله كامپوزيتها، در سه بعد زير قابل ملاحظه است:
1) استانداردسازي و سياستگذاري صنعتي:
الف) اتخاذ مسير مناسب:
جهت مقابله با بحرانهاي انرژي و محيط زيست در قرن آتي، سياست صنعتي جهان عموماً به سمت بهينهسازي هرچه بيشتر و رعايت استانداردهاي مربوطه گام برميدارد و مواد مركب (كامپوزيت) با خواص بهينة خود، از معدود راهكارهاي مناسب جهت نيل به اين اهداف ميباشند. ملزم نمودن صنايع در رسيدن به استانداردهاي لازم انرژي و زيست محيطي، آنان را به ناچار در جهت استفاده از اين مواد سوق ميدهد. اين مسئله به عنوان سياست كليدي كشور هند در جهت گسترش مواد مركب مورد توجه قرار گرفته است و بسياري از صاحب نظران كشور نيز به آن معتقدند (از جمله رجوع شود به سخنان دكتر شكريه، سخنان دكتر باقري و دستاوردهاي مراكز TIFAC هند).
ب) شفاف سازي رشد و رقابت:
عدم وجود استانداردهاي لازم و مناسب به عنوان مرجع تصميمگيري، باعث گرديده تا بسياري از صنايع بزرگ (همچون خودرو و يا نفت) بدون ارائه دلايل معتبر و گاه بر اساس روابط يا استانداردهاي نادرست، بسياري از پروژههاي كلان را به بخشهاي داخلي فاقد صلاحيت لازم يا شركتهاي خارجي بسپارند. تدوين مناسب اين استانداردها به شفافسازي فضاي رقابت و تشويق صنايع داخلي جهت ارتقاي كيفيت كار و اجراي پروژه كمك شاياني خواهد نمود. (رجوع شود به سخنان مهندس مددي و سخنان مهندس محمدي).
2) استاندارد سازي و افزايش تقاضاي بازار
الف) اطمينان از مصرف:
ترس از مشكلات احتمالي يك محصول جديد كه معمولاً در نسلهاي اولية آن مجال ظهور مييابند، همواره موجب گرديده تا مصرف كنندگان با تأمل و احتياط بيشتر به محصولات جديد روي آورند. تدوين استاندارد، اطمينان و اعتماد لازم را جهت تسريع رويآوري به كامپوزيتها و شتاب بخشيدن به انتشار آن در بازار مصرف، فراهم ميآورد.
ب) كاهش اثر قيمت:
اگر به نمودار قيمت عمر يك محصول نگاهي بياندازيم ميبينيم كه هزينة توليد آن به مرور زمان كاهش مييابد:
تكنولوژيهاي جديد به دليل ماهيت ذاتي نوپا بودن، عمدتاً در بالاترين نقطة نمودار قيمت- عمر خود قرار دارند. اين معضل در سخنان توليدكنندگان و صنعتگران كامپوزيت كشور به كرات نمايانگر شده است (رجوع شود به سخنان شكريه و دكتر باقري). آنچه ميتواند در مقابل شاخص قيمت، موجب رشد مصرف گردد، پارامتر كيفيت محصولات جديد است كه استانداردها به عنوان معرفي كنندة محصولات با كيفيت، نقش مؤثري در اين زمينه دارند.
3) استانداردسازي و گسترش عرضة توليدات
الف) كاهش هزينة توليد:
تشخيص حداقل كارايي و كيفيت لازم در طراحي محصول جديد، يك روند تحقيقاتي هزينهبر ميطلبد كه از عهدة تكتك كارخانهها خارج است. در صورت عملكرد مناسب مراجع تدوين استاندارد، بار اين قسمت از دوش كارخانهها برداشته ميشود. همچنين استانداردها حوزة سردرگمي در طراحي محصولات را كاهش ميدهد و امكان توليد انبوه مطابق با اندازههاي مشخص و محدود را فراهم ميآورد كه با توجه به محدود بودن روشهاي توليد انبوه مواد مركب اين مسئله اهميت خاصي پيدا ميكند.
ب) جسارت نوآوري:
بسياري از محصولات مواد مركب همچون فرآوردههاي ساختمان و تجهيزات ذخيره و انتقال سيالات پرفشار، بيش از آنكه با پارامترهايي همچون هزينه و كيفيت محدود باشند، متأثر از رعايت آييننامهها و استانداردهاي ايمني لازم هستند. بديهي است كه ظهور هرگونه محصول جديد و دست يافتن به نوآوري، مستلزم اثبات ايمني لازم براي مصرف كننده بوده و كاملاً وابسته به تدوين قبلي استانداردهاي مربوطه ميباشند. (رجوع شود به سخنان مسئولين شركت سپ و سخنان مهندس موسوي)
با توجه به موارد بالا، ضعف اين حلقه از زنجيره تكنولوژي در كشور ميتواند موجب گسستن آن و بازماندن كشور از عرصههاي نوين و كارآمد تكنولوژي مواد مركب گردد و لازم است مسئولين امر توجه لازم را به اين امر مبذول دارن
منبه
[External Link Removed for Guests]