Re: *** آثار باستانی شهر حماسه ها ، تبریز ***
ارسال شده: دوشنبه ۵ بهمن ۱۳۸۸, ۵:۰۹ ب.ظ
DTN نوشته شده: آمفی تئاتر شیر و خورشید
سالن ۸۰۰ نفری شیر و خورشید تبریز که یکی از معماری های شاهکار دنیا از جهت سیستم آکوستیک مجسوب می شد به شیوه و سبک معماری روکوکو آلمان ساخته شده بود . در این بنا اولین تئاتر های مدرن ترجمه شده در ایران از زبان فرانسه و انگلیسی همچون آثار لومیر و شکسپیر اجرا شده بود .
سال ۱۳۵۹ شمسی و ۱۹۸۰ میلادی سال تلخی برای اهالی تئاتر و موسیقی در تبریز بود سالی که به دستور دولت و توسط قاضی طباطبائی آمفی تئاتر شیروخورشید که جنب ارک تبریز ساخته شده بود با تجهیزات نظامی نابود شد تا فساد و تباهی از تبریز دور شود!![]()
![]()
درود بر بانو المیرای گرامی و سپاس بابت این تاپیک ملون و زیبا

در مورد بازار تبریز : این اثر شگفت انگیز معماری امسال کاندید احتمالی ایران برای ثبت جهانی در میراث یونسکو می باشد که هر ساله در تیر ماه تشکیل جلسه می شود.
در صورت تکمیل بستر سازی هم چنین مرمت ها و گزارشات فنی توسط متخصصان سازمان میراث فرهنگی به امید ایزد یگانه بازار تبریز دهمین اثر ثبت شده ایران در میراث جهانی یونسکو خواهد بود.
در این صورت ما در کل خاورمیانه و کشورهای اطراف صاحب بیشترین اثار ثبتی در میراث جهانی یونسکو خواهیم بود اگر چه مثلا برای نمونه سرزمين باستاني و چكمه اي شكل ايتاليا با 40 اثر ثبت شده در يونسکو، موزه زنده ايست که کوله باري از افتخارات را به دوش مي کشد.یا المان با حدود 30 اثر(تقریبی)!! و اختلاف ما با این کشور ها هم چنان بسیار فاحش است و متاسفانه امکان جبران به این زودی ها هم وجود ندارد چرا طبق قانون جدید یونسکو از قریب 2 سال پیش هر کشور تنها قادر به ثبت یک اثر خود می باشد و این در حالی است که در زمان حکومت سابق یعنی پهلوی دوم فقید(مخلوع) در سال اخر یا ما قبل انقلاب به تنهایی 4 اثر ما در یونسکو ثبت شدند و در بازه زمانی 25 سال بعد از ان چه بسیار فرصت هایی که در این زمینه به باد نرفت و نسوخت...........افسوس!!

در مورد ارگ علی شاه و امفی تئاتر ان توجه شما ایراندوستان عزیز را به مطلب فوق جلب می کنم که از یک سایت محلی اذربایجانی برداشته شده است:
مسجد تاج الدین علیشاه جیلانی ( گیلانی ) معروف به" ارک علیشاه "در ردیف مسجد کبود و مجموعه بازار معظم سنتی و سرپوشیده تبریز ، از جمله معدود ولی ارزشمندترین بناهای تاریخی تبریز و فاخرترین میراث های فرهنگی و نیز با شکوهترین ساختمان های باستانی و همچنین شاخصترین هنر و معماری ایرانی – اسلامی محسوب می گردد.
آنچه در کنار استحکام و و یژ گی های فنی ، سبک و شیوه های معماری جالب توجه و نوع مصالح ساختمانی و ملاط بادوام به کار رفته در آن و نیز ضخامت جرزها و ارتفاع قابل توجه دیوارهای تنها ایوان و شبستان جنوبی و محراب باقی مانده از مسجد و ابعاد خارق العاده آنها و همچنین جلوه و دور نمای چشمگیر و شکوه و عظمت خیره کننده این مسجد ، اهمیت این بنا را مضاعف نموده است ، همانا ارزش و اعتبار ویژه معنوی و وجهه تاریخی ئ اسطوره ای بنا است که با باورها و یاد و خاطره و پیروزی و شکست ها و تلخکامی و کامروائی های مردم غیور و دشمن ستیز تبریز تنیدپده شده است .
براساس اطلاعات موجود در متون تاریخی و نوشته های محققین و ایران شناسان و جهانگردان داخلی و خارجی ، این بنای عظیم در دوران آبادانی خود دارای کاربردهای سیاسی ، آموزشی و مذهبی بوده و موجبات بهره وری و کسب افتخار برای بانی و واقف آن و شگفتی برای بازدیدکنندگان و محققین را فراهم می کرده است و از روزی که به خشم طبیعت ، ویرانی بر آن مستولی گشت و بقایای آن به عنوان " ارک علیشاه " نامیده شده است .
موقعیت ارگ یا مسجد تاج الدین علیشاه تبریز
ارک علیشاه در مرکز شهر کهن تبریز ، در ضلع جنوبی ثقاطع خیابان امام خمینی ( ره ) و فردوسی قرار گرفته و امروز فضای اطراف آن برای برگزاری نماز جمعه مورد استفاده قرار می گیرد . بنای فوق در زمان و نوع خود از بزرگترین بنا های رفیع اسلام به شمار می رفت در حقیقت معماران ایرانی دوره ایلخانی 700 سال بعد از اسلام به کشور ایران به آن درجه از اقتدار و توان علمی و استعداد و مهارت و تجربه دست یافته بودند که بنایی با این ارتفاع و ابعاد و استحکام را ساخته اند که تجلیگر هنر و تمدن ایران دوره اسلامی به حساب می آیذ این بنای تاریخی در طول حیات خویش با حوادث گوناگونی دست و پنجه نرم کرده و س افراز از بوته آزمایش بیرون آمده بخصوص در دوران صفویان و اشغال تبریز توسط عثمانیان و در دوران قاجاریه و اشغال ایران به وسیله روس ها و انقلاب مشروطیت و بویژه در دهه اخیر شاهد رویدادها و حوادث تلخ و ناگواری بوده است.
این اثر تاریخی و محوطه باستانی آن در پانزدهم دی ماه سال 1310 هجری خورشیدی به شماره 170 به ثبت رسیده و در فهرست آثار ملی ایران جای گرفته است و نقشه حریم استحفاظی قانونی و ضوابط حفاظتی آن در جلسه مورخه 29 خرداد 1357 شورای حفاظت آقار تاریخی " اداره کل حفاظت آثار تاریخی " مشخص شده و مورد تائید اعضا این شورا ( آفایان : فروغی ، نباتی ، حاکمی ، خرم آبادی ، سر افراز ، سعید و خانم بهاری ) قرار گرفته و در قالب اعلان در نشریه آذر آبادگان به اطلاع عموم رسیده است .
هوائی ارک علیشاه تبریز و محوطه پیرامون مشخصات فنی ساختمان ارگ یا مسجد تاج الدین علیشاه تبریز
امروزه تنها بخشی از دیوارهای عظیم و محراب بسیار بلند شبستان جنوبی این مسجد بر جای مانده است که خود موید شکوه روزگار آبادانی آن است .دیوارهای موجود در حقیقت تشکیل دهنده ایوان طا قپوش و حمال طاقی استوانه ای عظیمی بوده است که فضای به وجود آمده به عنوان شبستان و عنصر اصلی مسجد علیشاه به شمار می رفته است بقایایی موجود بنا ، حکایت از ایوان به عرض 15/30 متر و جرز و دیوارهای کناری به ضخامت 40/10 متر و پی و فونداسیون عمیق و حجیم متناسب با سازه های فوقانی و ارتفاع احتمال بنا تا خط آغاز طاق استوانه ای 25 متر ( البته با دقت در تناسب سازه های اثر 36 متر صحیح تر به نظر می رسد) بوده است.
به اعتقاد استاد جمال ترابی طبا طبائی " این جرزها مجوف بوده و فضای خالی داخل دیوارهای قطور ارک ( در ردیفهای متعدد افقی و عمودی ) به وسیله طاقهای ضربی پوشانده شده و در عصر قاجار نیز به عنوان انبار غله مورد استفاده قرار می گرفته است "
این ابتکار عمل فنی به نوعی در بناهای تاریخی ایران چون : گنبد سلطانیه و پل دختر میانه نیز به کار رفته و علاوه بر سبک وزن سازه ها و صرفه جویی در مصالح و نیروی کار ، موجب کاهش وزن بارهای مرده و افزایش استحکام عمومی سازه های بنا می شود.
محراب رفیع و بزرگ مسجد در انتهای ایوان جنوبی و در بین دو نورگیر بزرگ قرار گرفته است . آستانه این نورگیر های جنوبی از کف محوطه بنا چند متر بالاتر رفته است .بررسی دقیق محراب نشان می دهد که در ساختمان آن مهارت زیاد به کار رفته و زمان با پیشرفت کار ، تغییرات عمده ای در طرح و نقشه آن داده شده است . از جمله می توان به روکش نهائی محراب و نصب چندین ردیف آجر بر روی کالبد ساختمام اشاره نمود . در بالا راس 6 سه ردیف طاق نمای برجسته در بدنه دیوار جنوبی ایوان ساخته شده و هره ها و پیش آمدگی های دیوار به وسیله ترهای چوبی نگاه داشته شده است .مقطع طولی روکش در دو طرف محراب مساوی و یکان نیست . جلو دهنه این محراب 38 قدم است و ارتفاع این طاق از سطح محراب تا راس طاق 24 ذرع تبربز است و 69 پله که ارتفاع هر قریب نیم ذرع است تا کله طاق و در کله طاق به قدر یک ذرع و نیم غلام گردشی ساخته شده است دور این غلام گردشی 97 قدم است و در انتهای این غلام گردش رو به مغرب بالاخانه ای ساخته شده است به طول 6 ذرع در نمای جنوبی و در میان دو نورگیر های بزرگ بنا ، برج نیم دایره ای عظیمی به چشم می خورد که به بی گمان نقش پشتیبانی طاق سقف و دیوارهای حمال و فرورفتگی محراب به حساب می آید.
داخلی و تزئینات درونی ( تالار تاتر) ارک علیشاه تبریز قبل از بانی و سازنده ساختمان ارگ یا مسجد تاج الدین علیشاه تبریز
در متون تاریخی عصر ایلخانی از خواجه تاج الدین علیشاه جیلانی یا گیلانی بسیار یاد شده است که ایشان با فراز و نشیب هایی به دربار مغولان راه یافت وبانی بسیاری از ساختمانهای عظیم گشت.
از جمله این بناها ، مورخین از بازار سلطانیه، عمارت سلطان آباد در حوالی بیستون ، سلطان آباد در نزدیکی کرج و بخصوص از بنای مسجد عظیمی در خارج از کوی " مهاد مهین " (میار میار ) تبربز می کنند که به وسیله خواجه علیشاه ساخته شده که درحال حاضر تنها اثر بزرگ اخیر به یادگار مانده است.
حافظ ابرو در " ذیل جامع اتئاریخ رشیدی " دربارخواجه علیشاه چنین نوشته است :
" ... خواجه تاج الدین علیشاه مردی بوده با کفایت در ابتدای حال در سن جوانی به سبب دلالی جواهر و امتعه و اقمشه پش امیر حسین کورکانی و شهزاد الجتای ، قربتی یافته و بدان واسطه در نظر پادشاه سعید آمد و او مردی به غایت چست و چالاک بود و مزین و مرتب بودی و چون خواجه سعید الدین قریب او به حضرت پادشاه مشاهده کرد، خواست که او را از بندگی دور کند . کارخانه بغداد بدو حواله کرد و او بدانجا رفت و جامه چند ترتیب کرد به غایت خوب و کفایتی عظیم و توقیری بسیار بر انگیخت و چون سلطان به بغداد رسید سفینه به غایت عظمت و رونق ترتیب کرده بود آن را به جامهای خوب و دگر ظرایف آراسته کرده بر بندگی حضرت عرض کرد و سلطان را عظیم خوش آمد و قربت او زیادت شد و تدبیر وزیر منعکس و رایت اقبال علیشاه روز به روز مرتفع تر می شد و ملازم بندگی حضرت گشت و هرچه می کرد مرض بندگی حضرت آمد چون تابستان به سلطانیه آمدند بازاری به غایت عالی همتانه که امروز بازار بزازان است ، بنیاد نهاد و سلطان را عظیم پسندیده افتاد و دیگر عمارات نهاد بهتر و خوبتر از عماراتی که دیگرن ساخته بودند .
خواجه تاج الدین علیشاه در ائایل شهور سنه 724 به رحمت ایزدی پیوست و در عهد دولت مغول که در ایران زمین سلطنت کرده اند ، از ابتدا تا به آن روز هیچکس که منصب وزارت افته است جز او به مرگ خود نمرده بود و آن حال در ( اوجان ) واقع شد . او را به تبربز بردند ودر پهلوی مسجد جامعی که ساخته است ، دفن کردند ).
بدین ترتیب وزیر ایرانی ، خواجه تاج الدین علشاه به دربار الخانان راه یافت و بعد از مرگ خواجه سعدالدین محمد ساوج با مشارکت خواجه رشید الدن فضل اله به صدارت عظمی پرداخت و بعد از مرگ خواجه رشیالدین نیز 6 سال در وزارت ابو سعد باقی ماند و در سال 724 هجری به مرگ طبیعی چشم از جهان فرو بست . ایشان اولین وزیر ایلخانی بود که به مرگ طبیعی در گذشت .
محوطه شمالی مسجد یا ارک علیشاه تبریز و بنای یادبود سرباز شهید بررس و تحقیقات انجام شده در دو دهه اخیر پیرامون مسجد یا ارک علیشاه تبربز
قبل لز هر سخنی باید گفته شود ، مردم تبربز تعلق خاصی نسبت به بنای تاریخی ارک دارند و در تاریخ معاصر ایران به کرات ار " ارک تبریز" به عنوان سمبل مقاومت و آزادگی مردم آذر بایجان و بخصوص تبریز یاد شده است . به طوری که هیچ کتاب و نوشته ای را نمی توان یافت که درباره آذر بایجان و بخصوص تبریزنوشته شده باشد اما ارک و ایوان رفیع باقی مانده از این بنای عظیم ذکر نکرده باشند.
روند تحقیقات و نوشته ها در بیست سال گذشته نیز در خصوص معرفی این بنا با ضعف و قوت های ادامه داشته است اما انبوه حوادث و رویدادها دو دهه اخیر به اندازه تمام تاریخ گذشته ارک حائز اهمیت بوده است چنان که در طول بیست سال اخیر ، صدها مقاله در روزنامه ها ، مجلات داخلی و خارجی و نیز دها جلد کتاب درباره اهمیت و اعتبار تاریخی ، فرهنگی و مشخصات فنی و هنری و ناگفته های این بنا و لزوم مرمت و حفظ و نگهداری آبرومند آن به چاپ رسیده است .
یکی از جامعترین بررسی و تحقیقات در دو دهه اخر پیرامون این اثر را آیت الله میرزا مسلم ملکوتی ، در آذر بایجان به انجام رسانیده و نتایج آن را در کتاب دو جلدی " مسجد مسجد شد " چاپ وانتشار داده.
قدیمی ترین نقشه موجود از ارک علیشاه
ای از فرسودگی پدید آمده در ازاره های ارک علیشاه تبریز- بهار
گمانه زنی کاذب باستان شناختی !؟به وسیله کارگران شرکت ساختمانی بنیاد مصلی با بیل مکانیکی!؟
نقشه اولیه مصلای ایت الله خمینی تبریز در محوطه ارک علیشاه تبریز* بنای ارک با خطوط پر رنگ هاشور زده در این طرح مشخص شده است – ( مسجد مسجد شد ).
وضغیت مسجد یا ارک علیشاه تبربزدر سال 1376
در تابستان 1376 نگارنده ( علی صدرائی ) که عضو هیات علمی کاوشهای باستان شناختی تپه چشمه علی شهر ری به سرپرستی آقای دکتر محمد رحیم صراف بود ، با درخواست میراث فرهنگی آذر بایجانشرقی و بنیاد مصلی و بنا به دستور رئیس وقت سازمان میراث فرهنگی کشور ( مهندس کازرونی ) پروژه فوق را نیمه تمام رها نموده و در مورخه 16/4/1376 در معیت استاد گرامی جناب آقای دکتر علی اکبر سرفراز جهت بررسی آثار موجود و کاوش در محوطه تاریخی ارک علیشاه وارد شهر تبریز شدیم و به اتفلق کارشناتسانت میراث فرهنگی استان از عرصه این بنا تاریخی بازدید نمودیم تا مقدمات گمانه زنی و بررسی برای تعیین عرصه و حدود حریم این بنا را فراهم آوریم . ولی قبل از اینکه بتوانیم وارد حریم بنا شویم . یا آن را به وضوح تماشا کنیم ، بنای عتیق ارک را دور تا دور محصور در دیوارهایی به ارتفاع 3 متر یافتیم . این دیوارها حد فاصل محوطه ارک و خیابا های امام خمینی و مرحوم آیت الله طالقانی را شامل می شد. ورودی های محوطه ارک نیز قفل بود و حسب اطلاع ، کلید این ورودی نیز صرفاٌ در اختیار مسئولین محترم بنیاد مصلی قرار دارد.با زحمت بسیار وارد محوطه شد و در کمال تعجب با صحنه ای عجیب مواجه شدیم به طوری که در یک نگاه ، محوطه ای شخم خورده با چاله های متعدد و انبوهی از خاک های آشفته و آسفالتهای کنده شده – به وسیله بلدوزر مشاهده می شد.جمله زیر را آقای دکتر سرافراز با دیدن این منظره زشت عنوان نمودند ، که بسیار تلخ و قابل تامل بوده و آن عبارت است از :
" در اینجا جنایت بزرگ صورت می گیرد و ..."
و هیات اعزام بعد از مدتی بررس و تامل در محوطه فوق ، به علت تخریب شدن آثار سطحی و زیر سطحی محوطه پیرامون ارک ، امکان پژوهش در محل مذکور را ناممکن دیده و بدون کسب نتیجه لازم با دلی پرخون آنجا را ترک کردند.
" در اینجا جنایت بزرگ صورت می گیرد و ..." [External Link Removed for Guests]
واقعا آب و هواش بی نظیره .


