مرکز انجمنهای تخصصی

سیمرغ در آثار ساسانی

واژه ی پهلوی سنمُرو( Senmurv) نام یکی از موجودات افسانه ای ایران است. سنمرو موجودی است نیمه پرنده و نیمه پستاندار که چون پستانداران به فرزند خود شیر می دهد و در بسیاری از آثار ساسانی به صورت ترکیبی از اژدها و طاووس کشیده شده است. او که دوست انسان و دشمن هر نوع مار و نیروی شیطانی است، بر بالای درختی لانه دارد که دانه های آن بیماری و بدی را از وجود انسان دور می کند.

 
بشقاب نقره ای با نقش سیمرغ، سده ی 5 و 6 میلادی، محل کشف: ارمنستان، مکان نگهداری: موزه ی هنرهای اسلامی برلین

  افسانه های اخیرتر فارسی مانند شاهنامه ی فردوسی پرنده ی افسانه ای سیمرغ را می بینیم که در بالاترین قله ی رشته کوه البرز خانه دارد. سیمرغ شاهنامه پنجه های شیر، پر طاووس، دم مار مانند و سر شیر مانند دارد. اوست که زال پدر رستم را پرورش می دهد و با پر افسانه ای خود که درمان کننده ی زخم هاست زاده شدن رستم را آسان می کند.

 
نقش برجسته ی گچی سیمرغ، سده ی 7 و 8 میلادی، محل کشف: چال طرهان، ایران، مکان نگهداری: موزه ی بریتانیا

 سیمرغ در منطق الطیر عطار در کوه قاف لانه دارد و پرندگان در جستجوی او که تمثیل وجود مطلق الهی است، کوه ها و بیابان ها را طی می کنند و در نهایت از هزاران مرغی که به جستجوی او رفته اند تنها سی مرغ به انتهای راه می رسند و زمانی که به حریم سیمرغ قدم می نهند و با او سخن می گویند، سیمرغ آیینه ای در برابر آنها می نهد و چون نگاه می کنند می بینند که خود آن سی مرغ، سیمرغ شده اند و وجود سیمرغ چیزی نیست جز خود آن سی مرغ. در حقیقت عطار سر یکی شدن انسان و خدا را اینگونه بیان می کند.

 
پارچه ی ابریشمی با نقش سیمرغ، سده ی 6 میلادی.، موزه ی ویکتوریا و آلبرت لندن


 [External Link Removed for Guests]سیمرغ-در-آثار-ساسانی/      

سیمرغ در آثار ساسانی(2)


 
 
 بشقاب نقره ای با نقش سیمرغ، سده ی 5 و 6 میلادی، محل کشف: ارمنستان، مکان نگهداری: موزه ی هنرهای اسلامی برلین 

 
 
 
 
 آبدان (ابریق) نقره ای با نقش سیمرغ، ساخت سده ی ششم میلادی، موزه ی هامیتاژ (ارمیتاژ) 

 
 
 
 
 بشقاب نقره ای به قطر 13.4 سانتی متر، ساخت سده ی 6 و 7 میلادی 
 
 
 
 
 گلدان نقره ای به بلندی 19 سانتی متر، ساخت سده ی 6 و 7 میلادی 
 
 
 
 
 نقش برجسته ی سیمرغ، ساخت سده ی 7 و 8 میلادی، مکان نگهداری: موزه ی هنرهای اسلامی برلین 

جزییات تصاویر یکی از بشقاب هایِ نقره ی ساسانی موزه ی بریتانیا

این بشقاب نقره ی ساسانی در موزه ی بریتانیا قرار دارد.

بخش میانی این بشقاب نقره ای، شاه ساسانی را به صورت نشسته نشان می دهد که حلقه ای را که نماد قدرت است به شخص ایستاده ای عرضه می کند. تختی که شاه بر آن نشسته، با موجودات افسانه ای بالدار محافظت می شود که در حقیقت نگهبانان فرمانروایی هستند. در بخش پایینی ِ تصویر میانی، دو شخص نشان داده شده اند که شخص ایستاده سربندی را به شخص نشسته تقدیم می کند. تصویر میانی با مجموعه ای از تصاویر یک جشن احاطه شده است.

  
آثار نقره ای ساسانیان با مهارت بسیار و زیبایی فراوان ساخته شده اند و همین موضوع باعث شد که تاثیر گسترده ای بر هنر در سایر نقاط دنیا داشته باشند. این تاثیر را می توان در آثار کشور چین در دوره ی سلسله ی تیانگ (618-906 میلادی) مشاهده کرد. همچنین تکنیک های ایرانیان به غرب راه یافته و در هنر روم تاثیرگذار بوده است در عین حال که در نقشهای آثار ساسانی نیز، المانهای وام گرفته شده از نقاط دیگر نیز به چشم می خورد.

ن[COLOR=#9bbb59]ظر نویسنده ی [External Link Removed for Guests]: درختی که در دو بخش از تصویر دیده می شود همان «درخت زندگی» است که در بسیاری از آثار هنری ساسانی از جمله در تاق بستان به چشم می خورد. 


توضیحات برگرفته از [External Link Removed for Guests] موزه ی بریتانیا

ایزدبانوی شب

این پلاک به طول 49.5 و عرض 37.5 سانتی‌متر ساخته شده بین 1800 تا 1750 پیش از میلاد در بابل قدیم، نقش برجسته ی بانویی برهنه را نشان می دهد. این تندیس که در ابتدا به رنگ سرخ بوده، کلاهی از نوع کلاه خدایان میانرودان به سر و میله ای همراه با حلقه ی عدالت در دست دارد. بالهای بلند و رنگارنگ او رو به پایین دارد که نشانگر این است که او ایزدبانویی از جهان پایین است. پاهای او به چنگالهایی شبیه به چنگالهای پرندگان شکاری، چون دو جغد کنارینش، منتهی می شود. پس زمینه ی این اثر رنگ سیاه داشته که ارتباط این ایزدبانو با شب را می رساند.

 

  نقش برجسته می تواند خدای میانرودان ایشتار ایزدبانوی عشق جنسی و جنگ باشد. یا خواهر و رقیب ایشتار، ارشکیگال که ایزدبانوی جهان پایین است همچنین ممکن است که لیلیت کتاب مقدس را به تصویر کشیده باشد. تصویر زیر بازسازی شده ی این پلاک به رنگهای اصلی را نشان می دهد. این اثر در موزه ی بریتانیا قرار دارد.

 

 [External Link Removed for Guests]    

بشقاب های دوره ی ایلخانی در موزه ی لوور(1)

در هنر دوره ی [COLOR=#974806]ایلخانی، نوع و موضوع نقشها و همچنین رنگ زمینه ی کار، یادآور هنر کشور چین به ویژه در دوره ی سلسله ی یوان است. ایلخانیان که مانند یوان ها ریشه ی مغول داشتند، در این دوره بر دنیای  ایرانیان حکمرانی می کردند. این همریشگی با یوان ها توجیه گر تبادل هنری میان ایران و چین است.

 

  بشقاب ساخت اواخر سده ی سیزدهم یا اوایل سده ی چهاردهم میلادی است. این ظرف، به دلیل رنگ خاص آن که ناشی از به کار بردن سنگ لاجورد است، در گروه Lajvardina دسته بندی می شود . این رنگ آبی خاص بسیار متفاوت با رنگ آبی تیره ای است که در آن زمان اغلب در این نوع ظروف لعاب دار استفاده می شده. مرکز نقش داخل بشقاب تک ماهی ای را نشان می دهد که با دو دایره ی شش و ده تایی از ماهیها احاطه شده است. در زمینه ی اثر نقش هایی مانند خزه ی دریایی به همراه گلهایی نشان داده شده گویی خزه ها در اثر حرکت ماهیها به حرکت در آمده اند.

در ساخت این ظرف از روش آتش کم (low-fire) استفاده شده که در ایران در دوره ی سلجوقی استفاده می شده. در این روش از آتشی با دمای کم حدود 750 درجه برای ثابت ساختن نقش سفالی که قبلا پخته شده و لعاب کاری شده استفاده می شود.

 

 بشقاب دیگری با نقش حوضچه ی ماهی. ساخت سده ی چهاردهم میلادی، روش به کار رفته: آتش کم. نقش حوضچه ی ماهی در فلز کاریهای ایران و همچنین مصر-سوریه به کار می رفته.

  
زیبایی این اثر به دلیل دایره ی زیبایی است که سه ققنونس با دمهای کشیده ی خود به دور حلقه ی مرکزی که از سه نیلوفر آبی تشکیل شده، ساخته اند. این اثر به دلیل رنگ بلوطی آن (که پیش از آن در هنر اسلامی شناخته شده نبود) و همچنین نقش ققنوس مسلما در دسته ی آثار سبک سلطان آباد قرار می گیرد. ورود نقش ققنوس به ایران پس از داد و ستد پارچه های ابریشمی چین که این نقش را داشتند آغازید. کهن ترین آثار با نقش ققنوس در ایران متعلق به دیواره های سرامیکی کاخهای تخت سلیمان ساخت 1280 میلادی است. از جمله نقشهای دیگری که از پارچه های چینی وارد هنر ایران شد می توان نقش نیلوفر آبی، ابرهای گردنده و همچنین نقش اژدها اشاره کرد.

این بشقاب نمونه ای از هنر سلطان آباد شناخته می شود. این شهر به عنوان مرکز و ریشه ی این نوع هنر در ایران شناخته می شود هرچند هیچ اثری از این دست در خود سلطان آباتد یافت نشده است.
    

  بشقاب های دوره ی ایلخانی در موزه ی لوور(2) 
  ظرفی با نقش گنبد مانند، ساخت سده ی چهاردهم. زراندود شده.



بشقاب ساخت اواخر سده ی سیزدهم و اوایل سده ی چهاردهم میلادی



بشقاب با نقش مرغ ماهیخوار که از نقشهای چینی به حساب می آید. ساخت سده ی چهاردهم، سلطان آباد 

[External Link Removed for Guests]

تندیس مرمرین بدن برهنه ی یکی از ایزدبانوان میانرودان، دوره ی اشکانی

این تندیس که بلندی آن 24.8 سانتی متر است ساخت شهر حله در میانرودان (بین النهرین) در دوره ی اشکانیان است و اکنون در موزه ی لوور قرار دارد. جنس این تندیس از مرمر است و در تزیینات آن از طلا و یاقوت سرخ استفاده شده است. این تندیس در سال 1862 به وسیله ی سفیر فرانسه در عراق کشف شد. محل کشف این اثر یک مقبره ی خانوادگی شامل پنج قبر بوده و این مجسمه در درون یک تابوت چوبی و بالای سر مرده قرار داده شده بوده. این اثر بدن برهنه ی زنی را نشان می دهد که دست راست او در کنار بدنش قرار دارد و دست چپش را به سوی بالا خم کرده است. چشمانش با   سرخ ساخته شده و گردنبندی از طلا به گردن و [COLOR=#ffc000]گوشواره ای طلایی به گوش  .  بازوی تندیس از چند قطعه ساخته شده که این قطعات با سیم هایی که در ابتدا بی شک از جنس طلا بوده اند به هم وصل شده اند. مجسمه دارای لبی کوچک، سینه هایی زیبا، کمری باریک و رانهای منحنی شکل است و در بخش ناف نیز از یک یاقوت قرمز استفاده شده است.
 

  هنری دوره ی اشکانیان، که فرمانروایی آنها از فلات ایران آغاز و در میانرودان ادامه می یافت، ترکیبی از هر دو تمدن یونان و میانرودان را در خود داراست. اگر چه ساختار کلی این تندیس نیز متاثر از هنر یونان است، ویژگی استفاده ی همزمان از مواد مختلف در ساخت مجسمه، در یونان وجود ندارد و به میانرودان اختصاص دارد. این تندیس ایشتار ایزدبانوی بابل که خدای تمابلات جنسی و جنگ است را به تصویر کشیده است.


[External Link Removed for Guests]  

کاشیکاری از تخت سلیمان و کاشان، هفتصد سال پیش

[COLOR=#c00000]حمله ی مغول به  ایران   در بخش خاوری کشور، ویرانی و نابودی بسیار به همراه  . البته پس از گذشت مدتی، رفاه و به دنبال آن داد و ستدهای بین المللی افزایش می یابد. یکی از نتایج این امر، ورود و تاثیر هنر کشور چین به/در ایران است. به همین دلیل در این دوره شاهد استفاده از المانهای چینی مانند ققنوس و اژدها در هنر ایران هستیم.
مدتی پس از حمله ی مغول شاهد هستیم که نقش های سکولار که برای تزیین دیوارهای قصرها طراحی شده در ساختار مکانهای مذهبی نیز دیده می شود. این عمل در حقیقت عبور از مرزهای موجود آن زمان است که چنین نقشهایی را در چارچوب مذهبی تعریف شده نمی دانست. به عنوان مثال، در یکی از کاشیهای زیر نقش ققنوس را می بینید که در اطراف آن آیاتی از قرآن به چشم می خورد.

 
کاشی به اندازه ی 31.4 در 32.3 در 5.3 سانتی متر، ساخت سال 1275 میلادی در تخت سلیمان، نقش بهرام گور در حال شکار به همراه آزاده بانوی چنگ نواز را سوار بر شتر نشان می دهد. بهرام برای نشان دادن مهارت خود با تیری پای عقب آهو را به سرش می چسباند. محل نگهداری این اثر موزه ی ویکتوریا و آلبرت لندن است



کاشیکاری با نقش سوارکاری و شکار. بخشی از قصری در کاشان یا ری. سده ی سیزدهم میلادی. این اثر اکنون در موزه ی هنرهای اسلامی برلین قرار دارد.



کاشیکاری با نقش اژدها، ساخت 1275 میلادی در تخت سلیمان. محل نگهداری: موزه ی ویکتوریا و آلبرت

 [External Link Removed for Guests]  

   کاشیکاری متعلق به محراب مسجدی در نطنز. اندازه :39 در 69ذ سانتی متر. ساخت 1307 میلادی. با نقش «لااله الا الله» به خط کوفی. بخشی از سوره ی 76 ام قرآن رد بالا به خط کوچکتری نقش شده است.



[COLOR=#76923c] اثر قبلی با جزییات بیشتر و رنگ واضح تر



کاشی با نقش ققنوس به همراه آیاتی از قرآن. ساخت بین 1275-1325 میلادی. محل نگهداری: موزه ی ویکتوریا و آلبرت لندن




کاشی ستاره مانند با اشعار فارسی، ساخت کاشان در تابستان 1338 میلادی. محل نگهداری: موزه ی هنرهای اسلامی برلین
  

بشقاب نقره ی دوره ی ساسانی با نقش عقابی که زنی را در چنگال خود نگهداشته

این بشقاب نقره ی دوره ی ساسانی اکنون در موزه ی ارمیتاژ سن پترزبورگ قرار دارد. قطر بشقاب 22 سانتی متر است و نقش آن عقابی را نشان می دهد که با چنگالهای خود زنی را نگه داشته است در حالی که زن با دست راست خود غذایی را در جلوی منقار عقاب گرفته است. در پایین تصویر دو شخص دیگر با تبر و تیر و کمان به چشم می خورند و کل تصویر با دو درخت زندگی احاطه شده است.
 

 
منبع : [External Link Removed for Guests]  

ارابه طلایی، سده ۴ یا ۵ پیش از میلاد


 
 

  بالا بر گرفته از صفحه ۲۲۲ کتاب Forgotten Empire چاپ دانشگاه برکلی، ارابه ای ساخته شده از طلا را نشان می دهد که در موزه بریتانیا (ANE 123908) نگهداری می شود. این ارابه، به طول ۱۸.۸سانتیمتر، از آثار به جا مانده از دوره هخامنشی است که در تاجیکستان پیدا شده است. هر دو فرد درون ارابه لباس مادها را به تن دارند. هر دو دارای کلاه و آستین های چسبیده هستند. در درون ارابه جایگاه نشستنی برای شخصی که جامه بلند تری به تن دارد، تهیه شده. در جلوی ارابه که شکل ذوزنقه دارد (به صورت نا آشنایی بخش بالایی طولانی تر از بخش پایینی است) ، صورتی از نقشهای مصری به چشم میخورد. اسبها کوچک هستند (سایز Pony) و در کل تنها ۹ عدد از پاهای آنها سالم مانده است. این ارابه شباهت زیادی به ارابه داریوش، که در مهرهای نگهداری شده در موزه بریتانیاست، دارد. 

 [External Link Removed for Guests] 

 [External Link Removed for Guests] 

سند طلاق روی کاغذ پاپیروس، ۴۹۲ پیش از میلاد، موزه بریتانیا

این سند به خط قدیم مصری (Demotic script) متعلق به دوره داریوش اول است ودر موزه بریتانیا (British Museum) نگهداری میشود. ترجمه متن عکس زیر، برگرفته از صفحه ۱۹۹ کتاب Forgotten Empire ، اینگونه است: این متن جداییپارتی (Parti) از همسرش (زنش) تاخت (Takhet) را ثبت میکند که تاریخ آناولین ماه از فصل آشت (achet) سال ۳۱ در زمان فرعون داریوش اول است.