پس از اعلام برنده شدن طرح YF-22 در برنامه تولید جنگنده پیشرفته (ATF)، جنگنده ی F-22 (یا F/A-22) موسوم به Raptor براساس نمونهء اولیهء YF-22 طراحی شد. برنامه توليد F-22 ، پروژهاي در جهت ساخت جنگندهء برتري هوايي نسل بعد است جهت مقابله سريع با هرنوع اقدام، در هر نقطهاي از جهان. اين هواپيمايي است كه بايد به عمق حريم هوايي دشمن نفوذ كند و قابليت ديد اول - شليك اول (First-look, First-kill) را بر عليه اهداف گوناگون، داشته باشد. مهمترین مشخصهء F-22 کمتر دیده شدن در رادار دشمن، مانورپذیری بالا، سیستمهای پروازی (آویونیک) یکپارچه شده و طراحی آیرودینامیک ویژه است که اجازه می دهد جنگنده بدون استفاده از پسسوز موتورها، به سرعت بالای صوت برسد. (عدم استفاده از پس سوز، ضمن مصرف سوخت كمتر، امکان شناسايي و رهگیری هواپیما توسط دشمن را بسیار کم میکند)
سرمهندس ارشد اف22، مایکل برید و پرسنل فنی: اسکات رابرت، به هنگام وزش بادی سهمگین و بارانی زیاد، موشک AIM-120 را از محل محفظهء درونی حمل تسلیحات در اف22 جدا میکنند. این موشک در جریان آمادهسازی بخش نخستین پروژهء راهاندازی و عملیاتی نمودن جنگندههای اف22 در پایگاه هوایی Langley به تاریخ 31 ام ژانویه 2006 انجام میشود ويژگيهاي خاص اف22* پنهان کاری (Stealth)این مشخصه، کمک زیادی به بقا و ادامه ی نبرد F-22 میکند و باعث میشود تا دشمن نتواند اطلاعات مهمی از انجام عملیات توسط این جنگنده بدست بیاورد.
ويژگي پنهانكاري از رادار، اجازهء شليك نخست را به سمت هواپيماي دشمن ميبخشد * یکپارچه سازی سیستم های پروازی (Integrated Avionics)این مشخصه به خلبان F-22 کمک فوق العادهای میکند تا اطلاعات بسیار دقیقی از وضعیت دشمن بدست آورد؛ این اطلاعات میتواند وضعیت پروازی جنگندههای دشمن، استعداد و نحوهء آرایش نیروهای زمینی، شناسايي سيستمهاي راداري منطقه و . . . باشد. ضمن اینکه سیستمهای الکترونیکی پیشرفتهی F-22 این امکان را (به خلبان اف22) میدهند تا حتا از آرایش قبلی نیروهای دشمن آگاه شود. (Off-Board Information) این اطلاعات براساس حرارت برجای مانده از موتور وسائل نقلیهء دشمن، حرارت موشکها و مهمات شلیک شده و . . . بدست میآید.
کابین تمام دیجیتال در اف22، ترکیبی یکپارچه سازی شده از اطلاعات On-Board و Off-Board را اختیار میگذارد * سوپر کروز (Super Cruise) و موتورهای اف22مشخصهء «افزایش دقت مهمات استفاده شده» است که به اف-22 این امکان را میدهد که با سرعت بیشتر و بدون نياز به استفاده از پسسوز، از میدان نبرد خارج شود و بدین طریق امکان ضربه خوردن یا رهگیری توسط دشمن را کم کند. نخستين انتظار و قابلیتی که از موتورهای F-22 میرود این است که بدون آنکه از پسسوز استفاده کند به سرعت فراتر از صوت دست یابد ضمن اینکه مصرف سوخت مناسبی در این حالت داشته باشد، زیرا در سایر جنگندهها، دستیابی به سرعتهای فراصوت، با استفاده از پسسوز ممکن میشود که همراه با مصرف سوخت بسیار بالاست. با این مشخصه، اف22، مدت زمان بیشتری میتواند پرواز کند؛ البته این انتظار از موتورهای اف22 میرود که در پروازهای زیرصوت نیز عملکرد خوب خود را حفظ کرده و مصرف سوخت بسیار کمی نیز داشته باشند.
اف22 به دلیل بهره مندی از موتورهای پرتوان که دارای سیستم تغییر بردار رانش، هستند، قادر است در نبردهای نزدیک هوایی، و مانورهای بسیار سنگین با زاویهء حملهء بالا نظیر 90 درجه شرکت نماید نخستين و اصلیترین وظیفهء تعریف شده برای F-22 ، شركت در نبردهاي هوایی است که برای این کار، حمل 6 موشک میان برد و بسيار دقيق AIM-120C (آمرام) به همراه 2 موشک کوتاه برد و گرماياب AIM-9M (سایدوایندر) پیشبینی شده است. برای شركت در نبردهاي هوا به زمین (Ground Attack)، اف22 با 2 عدد بمب هدایت شوندهء 1000 پوندی هدايت ماهوارهاي بسیار دقیق JDAM (يا Joint Direct Attack Munitions)، به همراه 2 موشک AIM-120C/D و 2 موشک AIM-9M تجهیز میشود. بمبهاي JDAM ، بمبهایي هستند که به وسیله سیستم مکانیابی ماهوارهای (GPS)، به سمت هدف هدایت میشوند. این بمبها، به اف-22 این امکان را میدهند که در هوای نامناسب جوی (ابر، مه، برف و . . .) بتواند تکمیل کننده ماموریت ناتمام ماندهء جنگندههای F-117 و F-35 در حمله به اهداف زمینی باشند.
اف22 درحال رهاسازی بمب هدایت ماهواره ای JDAM در نگاه اول، اف-22 جنگندهای تمیز و عاری از مهمات به نظر میرسد. این مشخصه به دلیل آن است که مهمات در محفظههای مخفی داخل بدنه حمل میشوند و برخلاف سایر جنگندهها، از محفظههای خارجی بدنه برای حمل مهمات در اف22 به طور معمول استفاده نميشود. این ویژگی مهمی برای حفظ قابلیت پنهان کاری اف22 از رادار دشمن است؛ زیرا نصب مهمات باعث افزايش سطح مقطع راداري و در نتيجه بازتابش امواج رادار دشمن شده و ویژگی پنهانکاری اف22 را از بین میبرد. همچنین مخفی بودن مهمات، از میزان پسا (اصطکاک هوا) کم میکند امری که برای پرواز فراصوت بدون استفاده از پسسوز بسیار لازم است؛ کم شدن پسا، برد و مداومت پروازی اف22 را نیز به میزان چشمگیری افزایش میدهد زیرا باعث کاهش مصرف سوخت میشود.
اف22 درحال رهاسازی دهها بمب سقوط آزاد Mk 82 اف22 همچنین چهار مقر حمل مهمات در خارج بدنه دارد که هرکدام میتوانند تا 5000 پاوند بار را حمل کنند. در اف22، از یک طراحی منحصر به فرد در ساخت محفظههای خارجی (حمل بار) استفاده شده است که در جلو و عقب بدنه تعبیه شدهاند، اتصال انتهای بدنه دارای اتصالهای الکتریکی، سوخت و هوا است. در این محفظه، مخزن سوخت 600 گالونی یا دو پرتاب کنندهء موشک به نام LAU-128/A بسته به نوع ماموریت، نصب میگردد.
ژنرال Charels Hainline یک کهنه خلبان بسیار ماهر جنگندهء F-4E Phantom از پایگاه هوایی Hollman و ژنرال Michael Shower سرخلبان ارشد اف22 از پایگاه هوایی Langley، در حال پرواز هماهنگ بر فراز منطقهء Tuscan در ایالت آریزونا، حین حاشیهء برگزاری اجلاس سرفرماندهان پایگاه هوایی Davis-Montana به تاریخ 5 مارس 2006.
دو حالت کلی برای محفظه های خارجی حمل بار در اف22 وجود دارد:* چهار مخزن 600 گالونی حمل سوخت، بدون حمل سلاح: این پیکربندی برای وقتی استفاده میشود که برد پروازی زیاد مدنظر باشد یا قصد جابهجایی جنگنده مطرح باشد. برای حمل محفظهء سوخت، از گیرهء نگدارندهء مخصوصی به نام BRU-47/A در محل اتصال هر محفظه استفاده میشود.
* دو مخزن سوخت به همراه چهار موشک: این پیکربندی برای حالتی استفاده میشود که منطقهء مورد عملیات ایمن، فضای منطقه تحت کنترل نیروهای خودی بوده و زمان بیشتری جهت ماموريت CAP يا پشتیبانی و گشت هوایی منطقه (Combat Air Patrol) مورد نیاز باشد؛ در این حالت نیز، مخازن سوخت خارجی به وسیلهی گیرهء BRU-47/A روی بدنهء اصلی متصل میشوند، ضمن اینکه محفظههای خارج از بدنهء اصلی هواپیما، به دو گیرهء پرتاب کنندهء موشک به نام LAU-128/A متصل میشوند.
همهء موشكها يا جنگافزارهايي كه در محفظههاي خارجي میتوانند نصب شوند (دو موشك در هر مكان)، اين قابليت را دارند كه با انجام تغييرات فني در داخل بدنه نصب گشته و با مهمات دروني يكپارچه شوند، اما نيروي هوايي به تواني بيش از آنچه (براي حمل مهمات) خواسته بود اعلام نياز نكرده است و اف22 به طور معمول از جایگاههای بیرونی استفاده نمیکند.
یک فروند جنگندهء اف22 متعلق به پایگاه هوایی Langley در کنار یک یک فروند جنگندهء موفق F-4E Phantom متعلق به پایگاه هوایی Hollman در کنار یک فروند جت جنگندهء F-16A و یک فروند جنگندهء ضربتی A-10 Thunderbolt II در پروازی هماهنگ بر فراز منطقهء Tuscan در ایالت آریزونا به تاریخ یکشنبه 5 مارس 2006 و حین برگزاری مراسم نبردهای هوایی اجلاس سرفرماندهان ارشد پایگاههای Davis-Montana. ژنرال Michael Shower با اف22 و ژنرال Chalres Hainline با F-4E پرواز میکنند. کاپیتان Dax Cornelius به عنوان یکی از اعضای «تیم نمایش ساحلی غرب» با یک فروند F-16A و کاپیتان Jeff Yost متعلق به «تیم نمایشی شرق» درون جنگندهء A-10 قرار گرفتهاند. و نشيب هاي پردردسر اف-22 قبل از ورود رسمي به از آنكه تيم سازندهء نمونهء اوليهء YF-22 به عنوان برندهء رقابت در طراحي جنگندهء ATF انتخاب شوند، به مدت 54 ماه آزمونهاي تست و خطا تحت اين برنامه انجام داده بودند. آنها شديدن درگير رفع عيوب مختلف اف22 نظير مشكلات بدنه، كاناپي و انجام تستهاي پروازي بر روي دو فروند نمونهء اوليهء YF-22 بودند. نمونهء نخستين پيشرانههای نصب شده در اف22، موتورهای YF119 ساخت «پرات اند ويتني» و YF120 ساخت «جنرالالكتريك» بودند كه در جريان برنامهء ATF بارها مورد آزمايش قرار گرفتند. برنامههاي آزمون و خطا (dem/val) به تاريخ سپتامبر 1990 تكميل شدند؛ كه تمامي اين آزمونها توسط شركت بوئينگ در سياتل، لاكهيد در پالمديل كاليفرنيا و جنرالدايناميكز در تگزاس اجرا و تكميل شدند؛ همچنين نمونههاي اوليهء هواپيما (Prototype)، در محل شركت لاكهيد در پالمديل (Palmdale : شهري در جنوب لوسانجلس و ايالت كاليفرنيا) مونتاژ شدند؛ ضمن اينكه امكانات مناسب آنجا نيز باعث گرديد اولين پرواز YF-22 در آن مكان انجام شود.
بدنهء اولین اف22 در حین مونتاژ در کارخانهء Palmdale (کالیفرنیا) از آنكه مونتاژ و مديريت كلي برنامهء توليد هواپيما بر عهدهء شركت لاكهيد گذاشته شد، ادامهء برنامهء YF-22 با موتور ساخت «پرات اند ویتنی» به جهت آزمايشات و توليد نهايي، به شهر ماريتا (Marietta : شهري در شمال غربي ايالت جورجيا) منتقل گشت. اف22 دومين آزمايش مهم خود را در سال 1991 با موفقيت از پيش رو گذراند. در آن زمان، نيروي هوايي ايالات متحده اعلام كرد كه به تعداد 548 فروند جنگندهء اف-22 به ارزش هركدام 68.6 ميليون دلار نياز دارد. پس از رفع اشكال و تجديدنظر نهايي هواپيما به تاريخ سپتامبر 1993، تعداد مورد نياز نيروي هوايي، به رقم 442 فروند كاهش يافت و قيمت تخميني هر فروند نيز به رقم 71.6 ميليون دلار رسيد. آن زمان قرار بود حداكثر تا پايان سال 2002، تمام اين جنگندهها جايگزين جنگندههاي قديمي و فرسوده شدهء اف-15 و اف-16 هاي نيروي هوايي ايالات متحده گردند؛ امری که به دلیل افزایش هزینهها و کاهش بودجهء پنتاگون، تاکنون امکانپذیر نگشته است.
اف22 در حین مونتاژ نهایی در کارخانهء Palmdale (کالیفرنیا) 9.55 ميليارد دلاري مهندسي، توليد و توسعهء اف-22، به تاریخ آگوست 1991 به تيم مهندسي شركت بوئينگ و لاكهيدمارتين واگذار شد؛ اما این پيمانكار پس از مدتي ارزيابي اعلام كرد كه اين مبلغ بايد تا حدود 11 ميليارد دلار افزايش يابد. تحت شرايط جديد پيمانكار، تيم اف22، طراحي هواپيما را تكميل نمود و تجهيزات و خطوط توليد لازم براي ساخت اين هواپيما را تهيه نمود و 9 آزمايش موفق هوايي و دو آزمايش بر روي زمين انجام داد.
يك تيم ارزيابي از ستاد مشترك نيروهاي مسلح، كار بررسي بر روي برنامهي توليد اف22، قيمت تمام شده و برنامهء زمانبندي تحويل جنگندههای اف22 به نيروي هوايي را آغاز كرد. اين تيم پس از مدتي اعلام كرد كه اين جنگنده به زمان بسيار بيشتري براي مهندسي و توليد نهايي نياز دارد؛ دلیل این درخواست نیز كاهش دادن ميزان خطرپذيري اين جنگنده در هنگام ورود به خدمت بود، زيرا در هنگام بررسي، به مشكلات ريز و درشتي در توليد اين هواپيما پي برده بودند. تيم ارزياب، همچنين برآورد كرده بود كه كل مبلغ طراحي اوليه حدود 1.45 ميليارد دلار افزايش خواهد يافت؛ همچنين مبلغ توليد حدود 13 ميليارد دلار زیادتر خواهد داشت، كه بدين ترتيب كل رقم توليد از 48 ميليارد دلار به 61 ميليارد افزايش مييافت، مگر آنكه از هزينههاي جانبي توليد كاسته ميشد.
در نتيجهء گزارشات تيم ارزياب، برنامهء توليد اف22 مورد تجديدنظر قرار گرفت؛ از اين رو ميبايست رقم 2/2 ميليارد دلار به برنامهء مهندسي مجدد و توليد نهايي اف22 اضافه ميشد؛ ضمن اينكه اين موضوع (تجديدنظر در طراحي) باعث ميشد كه برنامهء زمانبندي جهت توليد نهايي، 12 ماه زياد شود تا محصول نهايي بتواند بدون مشكل وارد خدمت گردد. برنامهء مهندسي مجدد اف22، باعث شد سه فروند نمونهاي كه از قبل ساخته شده بودند، از سيستم حذف شوند و برنامهء توليد، بسيار به كندي پيش رود. احتمال افزايش هزينهها در توليد اف22، از طريق كاهش برخي هزينههاي رسمي در بودجه پيشبيني شده بود. فرماندهان عالي وزارت دفاع (پنتاگون)، برنامهء تجديدنظر اف22 را مورد ارزيابي قرار دادند. سپس به تاريخ 11 فوريه 1997 ياداشت رسمي در تاييد تغييرات و تجديدنظر انجام شده (بر روي اف22) از طرف پنتاگون صادر شد.
در گزارش نشريه داخلي وزارت دفاع كه هر 3 ماه يكبار منتشر ميشود، به تاريخ 15 مي 1997 درج گردید كه تعداد كل اف22 مورد نياز از 438 به 339 فروند كاهش يافته است؛ اين امر به دليل كند شدن توليد 70 فروند اوليه كه تنها 58 فروند از آنها ساخته شد و همچنين كند شدن توليد سالانه از 48 فروند پيشبيني شده به 36 فروند بود؛ زيرا وزارت دفاع آزمونهاي مختلف و در شرائط گوناگوني از جنگندههاي جديد به عمل ميآورد و كم شدن تعداد اوليه، باعث كند شدن زمان آزمايشات مورد نياز وزارت دفاع ميگشت.
اف-22 با طراحي و مهندسي مجدد، به تاريخ 7 سپتامبر 1997 اولين پرواز خود را باموفقيت انجام داد. آزمايشات اوليهء پرواز كه در شهر ماريتا (شهری در ايالت جورجيا) انجام شده بودند، به سال 2001 در پايگاه «ادواردز AFB» ادامه يافتند. اف22 با آهنگی بسیار ضعيف، در سال 1999 وارد تولید انبوه گردید. سپس در سال 2004 نرخ توليد هواپيما به 36 فروند در سال افزايش يافت و تا ميزان توليد كلي به تعداد 339 فروند ادامه خواهد يافت، كه انتظار ميرود كل اين توليد در پايان سال 2013 پايان يابد. همچنين اولين اسكادران عملياتي در دسامبر 2005 وارد خدمت شدند. (كنگره به دليل هزينههاي كمرشكن اين جنگنده و همچنين بحران اقتصادي ايالات متحده، پرونده توليد اف22 را با تعداد 183 فروند براي هميشه بست.)
یک فروند جنگندهء P-47 Thunderbolt متعلق به دوران جنگ جهانی دوم به همراه یک فروند F-22A Raptor متعلق به پایگاه هوایی Langley و یک فروند TF-51 Mustang در پروازی هماهنگ بر فراز منطقهء Tuscan در ایالت آریزونا به تاریخ یکشنبه 5 مارس 2006 در جریان تمرین نبردهایی هوایی در حاشیهء اجلاس سرفرماندهان پایگاههای هوایی Davis-Montana. سرخلبان Michael Shower با اف22 و Lee Lauderback با موستانگ پرواز را انجام می دهند پايان كار اف-15 ؟جنگندههاي برتری هوایی F-15C/D انبوهي از مشكلات و نواقص (نسبت به اف22) در سيستمهاي آويونيك دارند و هنگامي كه آخرين اف22 به سال 2013 وارد خدمت ميشود، بهترين جنگندهي اف15 عمري برابر 30 سال خواهد داشت. ولي انتظار ميرود استفاده از F-15 هاي موجود در نيروي هوايي، به دليل اقتصادي بودن، حداقل تا سال 2015 ادامه يابد ولي هيچكدام از 918 فروند جنگندهء F-15C/D كه تا جولاي 1992 در ليست اموال نيروي هوايي ثبت شده بودند، به دليل غيراقتصادي بودن و افزايش هزينههاي تعمير و نگهداري، پس از سال 2014، در سرويس نخواهند ماند.
جنگندهء اف22 در حال سوختگيري از تانكر KC-135 مشخصات فني اف-22ماموريت: جنگندهء برتري هوايي (جايگزين F-15 Eagle)
سازندگان:* Lockheed Martin Aeronautical Systems
مديريت كل پروژه، طراحي بدنه و دماغه (Fuselage)، كابين و كاناپي، وروديهاي هواي موتورها، طراحي محل اتصال بالها، طراحي قسمت عقب (بالچهء عقب يا پره ماهي)، فلپها، شهپرها، چرخها و سيستم ارابهء فرود و مونتاز نهايي قطعات هواپيما.
* Lockheed Martin Tactical Aircraft Systems
طراحي قسمت مياني بدنه، مديريت طراحي محفظههاي دروني حمل مهمات، طراحي سيستم «يكپارچه كنندهء ناوبري و سيستم جنگ الكترونيك» يا (INEWS)، طراحي سيستمهاي مخابراتي، ناوبري، شناسايي (CNI) و سيستم پشتيباني از تسليحات.
CNI = Communications, Navigation, and Identification
INEWS = Integrated Navigation and Electronic Warfare Systems
* Boeing
بالها، قسمت انتهايي بدنه (شامل طراحي قسمتهاي مورد نياز براي موتورها و اتصالات مربوطه)، سيستم رادار، آزمايش سيستم يكپارچه شدهء ناوبري، ساخت شبيهساز آموزشي و مديريت پروازهاي آزمايشي.
* Pratt & Whitney
سازنده موتور F119-PW-100
* برخي پيمانكاران فرعي: Grumman / Hughes Radar Systems / Texas Instruments
Motorola / Kidde-Graviner Ltd / Allied-Signal Aerospace / Harris
Fairchild Defense / GEC Avionics / Lockheed Sanders / Kaiser Electronics
Digital Equipment Corp. / Rosemount Aerospace / Curtiss-Wright Flight Systems
Dowty Decoto / EDO Corp. / Lear Astronics Corp. / Parker-Hannifin Corp.
Simmonds Precision / Sterer Engineering / TRW / XAR / Hamilton Standard
Sanders/GE Joint Venture / Menasco
: موتور توربوفن ساخت «پرات اند ويتني» مدل F119-PW-100 با كشش هر موتور 35000 پاوند = 15875
طول هواپيما: 62.08 فوت = 18.90 متر
ارتفاع: 16.67 فوت = 5.08 متر
فاصله دو سر بالها: 44.5 فوت = 13.56 متر
سطح بالها: 840 فوت مربع = 78.03 متر مربع
فاصله دو نوک بالها: 29 فوت = 8.84 متر
حداكثر سرعت: 1.8 ماخ و در پرواز سوپر كروز (بدون استفاده از پس سوز) = 1.5 ماخ
خدمه: 1 نفر
تسليحات:تا 2 موشك كوتاه برد AIM-9 (سايدوايندر)
تا 6 موشك ميان برد AIM-120C (آمرام)
يك مسلسل 20 ميليمتري
تا 2 بمب 1000 پاوندي JDAM
اولين پرواز سري اصلاح شده: 7 سپتامبر 1997
شروع تحويل: سال 2002
تاريخ عملياتي شدن: سال 2004
قيمتقيمت نوع اوليه: 102.8 ميليون دلار (براي 76 فروند اولیه از كل 362 فروند)
قيمت نوع اصلاح شده با ابتكار كاهش هزينه: معادل 128.2 ميليون دلار (براي 70 فروند اولیه از كل 368 فروند)
قيمت نوع اصلاح شده با ابتكار كاهش هزينه: 92.4 ميليون دلار (براي 70 اولیه فروند از كل 368 فروند)
قیمت جدید (به دلیل هزینههای جنگ عراق و کاهش تعداد سفارش به 200 فروند): 258 میلیون دلار برای سال 2006
مشتریان احتمالی خارجی: اسرائیل، استرالیا، ژاپن و امارات متحده عربي
آوریل 2006 : اولین فروند از سری 18 تایی جنگندههای اف22 وارد پایگاه هوایی Hill میشود تا پارهای تغییرات جزئی بر روی آن صورت بگیرد. مطابق برنامهریزی انجام شده، قرار است جنگندهء اف22 فوق، پایگاه Hill را به تاریخ 11 می 2006 ترک نماید.
دو جنگندهء شکاری F-15 Eagle در کنار یک فروند F-22A Raptor و یک فروند جنگندهء ضربتی A-10 Thunderbolt II بر فراز منطقهء Tuscan در آریزونا به تاریخ یکشنبه 5 مارس 2006 حین گردهمآیی تاریخی جنگندههای 60 سال اخیر نیروی هوایی ایالات متحده جهت انجام نمایشات هوایی. دارد.