اخلاق اسلامي نياز امروز همه
ارسال شده: پنجشنبه ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۲, ۴:۱۹ ب.ظ
[FONT=Arial,sans-serif] [FONT=Arial,sans-serif] اخلاق اسلامي
[FONT=Arial,sans-serif]اخـلاق جـمـع خـُلق و در لغت به معناى خويهاست (1)و در اصطلاح ، عبارت است از حالت نـفـسـانـى راسـخ در نـفـس كـه بـا پـيـدايـش آن حـالت ، اعمال اخلاقى بدون زحمت و نياز به تاءنّى و تاءمّل سر مى زند.(2) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]علمى كه پيرامون صفات نفسانى بحث مى كند، نيك و بد و خير و شر را به انسان تعليم داده ، راه چـگـونـه زيـستن را به او مى آموزد، (علم اخلاق ) نام دارد. موضوع آن ، نفس و روح انسان و هـدف آن پـيـراسـتـن نـفـس از پـسـتـيـهـا، آراسـتـن آن بـه فـضـايـل و خـصـلتـهـاى اخلاقى ، توجه دادن به خود شناسى و در نتيجه ، رساندن انسان به كمال و سعادت است . از اين رو، علم اخلاق يكى از ضرورى ترين علوم براى انسان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امام كاظم عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلْزَمُ الْعِلْمِ لَكَ مادَلَّكَ عَلى صَلاحِ قَلْبِكَ وَاَظْهَرَلَكَ فَسادَهُ)(3) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]لازمـتـريـن عـلم بـراى تـو آن اسـت كـه تـو را بـه پـاكـسـازى دل (وتهذيب نفس ) راهنمايى كرده ، فساد آن را براى تو آشكار كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]جايگاه اخلاق در اسلام [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]مـسـاءله اخلاق و تهذيب نفس ، در اسلام ، از اهميت بسيار بالايى برخوردار است ، بطورى كه از اهـداف نـزول قـرآن كـريم تربيت اخلاقى ، تهذيب انسان و رشد و هدايت جامعه است و خصلتهاى اخـلاقـى را مـلاك ارزش انسان مى داند؛ زيرا در مقام ستايش وتمجيد پيامبران الهى ، آنان را به جـهـت دارا بـودن صـفـات اخـلاقـى نـيـكـو مـى سـتـايـد. بـراى مثال ، حضرت ابراهيم عليه السلام را به خاطر برخوردارى از سه صفت عالى اخلاقى ستوده ، مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّ اِبْراهيمَ لَحَليمٌ اَوّاهٌ مُنيبٌ)(4) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا ابراهيم بردبار، بسيار مهربان و بازگشت كننده (به سوى خدا) بود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]درباره پيامبر اكرم (ص ) مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظيمٍ)(5) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا تو صاحب اخلاق عظيم و برجسته اى هستى . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در اهـمـيـت اخـلاق و تـزكـيـه نـفـس هـمـيـن بـس كـه قـرآن كـريـم رمـز مـوفـقـيـت رسـول خدا(ص ) را در ايفاى رسالت خويش و گسترش توحيد، اخلاق نيكوى آن حضرت مى داند و مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](فـَبـِمـا رَحـْمـَةٍ مـِنَ اللّهِ لِنـْتَ لَهـُمْ وَلَوْ كـُنـْتَ فـَظـّاً غـَليـظَ الْقـَلْبِ لاَ نـْفـَضُّوا مـِنـْ حَوْلِكَ)(6) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در پرتو رحمت الهى ، تو بامردم مهربان شدى ، در حالى كه اگر خشن ، تندخو [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مى شدند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]با دقت در روايات اسلامى و زندگانى معصومين عليهم السلام به خوبى در مى يابيم كه تمام شؤ ون زندگى آن بزرگواران ، مظهر تجلّى صفات اخلاقى و خصلتهاى ارزنده انسانى بوده و بـه تـمـام مـعـنـا اخـلاق الهـى را در وجـودشـان بـه كـمـال رسـانـدنـد و پـرچـمـدار تـقـوا، فضايل و اخلاق پسنديده انسانى شدند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]با توجه به اينكه انسان موجودى با اراده و مختار است ، بايد آگاهانه و آزادانه در پى اجراى دسـتـورات الهـى قـيـام كـنـد و ايـن گـونـه حـركـت ، بـا وضـع قـوانـيـن خـشـك و اعـمـال قـدرت تـحـقـق نـمـى يـابـد، بلكه بايد انگيزه لازم در انسان پديد آيد تا انسان بدون احـسـاس فشار وتنگنا در اين راستا قيام كند و اين انگيزه را ايمان و اخلاق پديد مى آورد و قوّت مـى بـخـشـد و قـوانـيـن الهـى در كـنـار ارزشـهـاى اخـلاقـى قابل اجراء مى گردد. بنابراين ارزشهاى اخلاقى نگهبان دين و ضامن اجراى قوانين خواهند بود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـعـلاوه ، رشـد وتـكـامـل ديـنى بشر نبايد در حدّ اجراى قوانين الهى متبلور در واجب و حرام متوقف شود، از اين رو، تكامل دينى بيشتر، نيازمند ارزشهايى فراتر از حد ضرورت شريعت است و آن ارزشها در اخلاق نمودار مى گردد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاَْخْلاقُ وِعاءُالدّينِ)(7) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخلاق ظرف دين است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](يعنى دين در ظرف اخلاق پديد مى آيد، رشد مى كند و باقى مى ماند) و حتى بعضى از احاديث ، داشـتـن فـضـايل انسانى و اخلاق نيكو را، مساوى با تمام دين يا نصف دين دانسته و از ريشه دار بـودن آن در ديـن وتـعاليم دينى پرده بر مى دارد، بگونه اى كه آن را از بخششهاى الهى مى شمارد. پيامبر اكرم (ص ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاَْخْلاقُ مَنايِحُ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ ...)(8) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخلاق ، بخششهايى از خداوند بزرگ است ... . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ارزشهاى اخلاقى ، صرف نظر از جنبه مذهبى از ضروريات زندگى يك جامعه سعادتمند است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امير مؤ منان على عليه السلام در اين باره مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](لَوْكـُنـّا لانـَرْجـُوا جـَنَّةً وَلا نـَخـْشـى نـاراً وَلا ثـَوابـاً وَلا عِقاباً لَكانَ يَنْبَغى لَنا اَنْ نُطالِبَ بِمَكارِمِ الاَْخْلاقِ فَإِنَّها مِمّا تَدُلُّ عَلى سَبيلِ النَّجاحِ)(9) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اگـر بـه بـهـشـت و ثـواب (آخـرت ) امـيدوار نباشيم و از آتش و عذاب (جهنم ) نهراسيم ، باز هم شـايـسـتـه اسـت كـه فـضـيـلتـهـاى اخـلاقـى را طـلب كـنـيـم ؛ زيـرا فضايل اخلاقى ، از چيزهايى است كه مارا به راه رستگارى هدايت مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ضرورت اخلاق و خودسازى [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در دنياى امروز، انسانيت و ارزشهاى اخلاقى درمسلخ تمدن جديد و فرهنگ پَست آن قربانى شده ، بـى بـنـد و بارى و افسار گسيختگى جايگزين آن گرديده است و اين امر چنان روشن است كه احـتـيـاج بـه تـوضـيـح نـدارد و هـر آگاه دلى مى تواند نتايج زيانبار آن را حتى در جامعه هاى اسلامى نيز مشاهده كند و پيامدهاى ويرانگر آن را بروشنى دريابد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـراى سـعـادتـمـند شدن و نجات از گرفتاريهاى فردى واجتماعى كه بر اثر فراموش كردن اصـول اخـلاقـى اسـلام ، گـريـبـانگير انسان مى شود، برهمه بويژه جوانان عزيز لازم است ، كـوشـش كـرده ، ارزشـهـاى اصـيـل اخـلاقـى را آمـوخـتـه و بـه كـار بـنـدنـد و از رذايـل اخـلاقـى پـرهيز كنند تا غرور جوانى ، آنان را به ورطه هلاكت ، گرفتار نكند و بدانند كـه اسـلام ، بـراى سـعـادتـشـان برنامه دارد و اگر خود را به اسلام مقيّد كنند و به ارزشهاى اخلاقى بيارايند خداى تعالى نيز از آنان خشنود خواهد شد. پيامبر اكرم (ص ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّ لِلّهِ تـَعـالى مـَلَكـاً يـَنـْزِلُ فـى كـُلِّ لَيـْلَةٍ فـَيـُنـادى : يـا اَبـْنـاءَ الْعـِشـْريـنَ جـِدُّوا وَاجْتَهِدُوا)(10) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خداى متعال را فرشته اى است كه هر شب فرود آمده ، ندا مى دهد: اى جوانان بيست ساله ! كوشش كنيد و (براى نيل به كمال و سعادت خود) مجاهده نماييد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آغاز سنين جوانى ، بهار به دست آوردن فضيلتهاى انسانى است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]على عليه السلام در نامه خود به امام حسن مجتبى عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](... إِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ كَالاَْرْضِ الْخالِيَةِما اُلْقِىَ فيها مِنْ شَىْءٍ قَبِلَتْهُ فَبادَرْتُكَ بِالاَْدَبِ قَبْلَ اَنْ يَقْسُوَ قَلْبُكَ...)(11) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]دل نوجوان ، مانند زمين خالى است كه هر بذرى در آن افشانده شود، مى پذيرد. از اين رو، پيش از آنكه (عمر زيادى برتو بگذرد و) دلت سخت گردد، به ادب و تربيت تو پرداختم ... [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]درجاى ديگر به همه جوانان خداجو و آرمان خواه سفارش مى كند: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]-(يامَعْشَرَالْفِتْيانِ، حَصِّنُوا اَعْراضَكُمْ بِالاَْدَبِ...)(12) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اى قشر جوان ! آبروى خويش را با ادب حفظ كنيد... . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امام خمينى قدس سرّه نيز خطاب به جوانان مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](جـوانـان نـنـشـيـنند كه گرد پيرى سر و روى آنان را سفيد كند. ما به پيرى رسيده ايم و به مـصـايـب و مـشـكـلات آن واقـفيم . شما تا جوان هستيد، مى توانيد كارى انجام دهيد، تا نيرو واراده جـوانى داريد، مى توانيد هواهاى نفسانى ، مشتهيات دنيايى و خواسته هاى حيوانى را از خود دور سـازيـد، ولى اگـر درجـوانى به فكر اصلاح و ساختن خود نباشيد ديگر در پيرى كار از كار گذشته است . تا جوانيد فكر كنيد، نگذاريد پير و فرسوده شويد، قلب جوان لطيف و ملكوتى است ، انگيزه هاى فساد در آن ، ضعيف مى باشد، ليكن هر چه سن بالا رود، ريشه گناه ، در قلب قـويـتـر و مـحـكـمـتـر مـى گـردد، تـا جـايـى كـه كـنـدن آن از دل ، ممكن نيست .)(13) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]روش اخلاقى قرآن [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـراى حـاكـمـيـت اخـلاق نـيـكو در جامعه مى توان به درمان بيماريهاى اخلاقى پرداخت و نيز مى تـوان اقـدام بـه بـهداشت اخلاقى و پيشگيرى از پيدايش ناهنجاريهاى اخلاقى كرد. روش قرآن ايـن اسـت كـه بـا تـربـيـت ديـنـى و رشـد ايـمـان واعـتـقـاد بـه خـدا جـلو پـيـدايـش رذايل اخلاقى را مى گيرد و به عبارت ديگر، روش قرآن بهداشت وپيگيرى روحى واخلاقى است ، نـه آنـكـه اجـازه دهد بيماريهاى اخلاقى پديد آيد و به درمان آن بپردازد، البته اسلام براى زشـتـيـهـاى اخـلاقـى راه درمان را نيز نشان داده است ؛ اما در آغاز اقدام به جلوگيرى ازپيدايش و رشد ناهنجاريهاى اخلاقى مى كند و همواره پيشگيرى آسانتر و بهتر از درمان بيمارى است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اسـلام از آغـاز دل انـسـان را بـا ايـمـان و عـشق به خدا پر مى كند. نتيجه ايمان به خدانيز جز اعـمـال و صـفـات نـيـكـو نـيـسـت ، پـس روش قـرآن بـر اسـاس تـوحـيـد خـالص و كامل بنا شده است ، توحيدى كه تنها در اسلام ديده مى شود و ضامن اسلام است ).(14) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]رابطه اخلاق [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]هـمـان گـونـه كـه در درس اوّل بـيان شد، روش قرآن در مورد اخلاق ، بر پايه ايمان و توحيد ناب ، استوار است ؛ به اين معنا كه ايمان ، پشتوانه اخلاق و ارزشهاى اخلاقى است و ارزشهاى اخلاقى نيز، بدون پشتوانه ايمان ، در اثر تغيير شرايط، زود از هم مى پاشد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اكـنـون بـبـينيم ، ايمان چيست ؟ چه آثارى دارد؟ و چگونه پشتوانه اخلاق و صفات اخلاقى است ؟ به عبارت ديگر، ارتباط اخلاق و ايمان چگونه است ؟ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان چيست ؟ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايـمـان در لغـت بـه مـعـنـى (گـرويـدن )(15) و (تـسـليـم تـواءم بـا اطـمـيـنـان خاطر)(16) است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان مربوط به دل و اعتقاد است . چنانكه عده اى از اعراب باديه نشين ، خدمت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده ، گفتند: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]يا رسول الله ! ايمان آورديم ، آيه نازل شد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](قـالَتِ الاَْعـْرابُ امـَنـّا قـُلْ لَمْ تـُؤْمـِنـُوا وَلكـِنْ قـُولُوا اَسـْلَمـْنـا وَلَمـّا يـَدْخـُلِ الاْ يـمـانُ فـى قُلُوبِكُمْ)(17) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـاديـه نـشـيـنان (به رسول خدا) گفتند ايمان آورديم . (اى پيامبر! به آنان ) بگو: شما ايمان نـيـاورده ايـد و ليـكـن بـگـويـيـد اسـلام آورديـم و ايـمـان هـنـوز در دل شما وارد نشده است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]از ايـن آيـه مـى فهميم كه ايمان در اصطلاح قرآن ، واقعيت و حقيقتى مربوط به قلب انسان است نـه مـربـوط بـه بـدن انـسـان ، نه مربوط به پيشانى انسان كه آثار سجده داشته باشد يا نـداشـتـه بـاشد و نه مربوط به زبان انسان كه ذكر خدا بگويد يا نگويد، بلكه به ريشه اين امور كه يك حالت قلبى ، فكرى و اعتقادى است ، مربوط مى شود.(18) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايـمـانـى كـه اسـاسـى تـريـن گـام در راه اخلاق و معيار تمام ارزشهاى انسانى و حلقه ارتباط انـسـان بـا خـداسـت ، مـجـمـوعـه اى از ايـمـانـهاى هماهنگ و پيوسته (به خدا، پيامبران ، كتابهاى آسـمـانـى ، فـرشـتـگـان الهى ، روز قيامت و مانند آن ) است كه قرآن كريم ، همه آنها را در كلمه (ايمان به غيب ) خلاصه كرده است ، آنجا كه مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](ذلِكَ الْكِتابُ لارَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقينَ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ)(19) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اين همان كتابى است كه در آن هيچ شكى نيست . پرهيز كاران را راهنماست ، آنان كه به غيب ايمان دارند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]افـراد پرهيزكار كسانى هستند كه در پرتو ايمان به غيب ، به اخلاق و آداب الهى خوگرفته انـد و آن ايـمـان (بـه غـيـب و حقايق نهانى ، ايمان به خدا و صفات او، ايمان به امدادهاى غيبى و مـانـنـد آن ) طـورى آنـان رادگـرگـون ، و مـشـتـاق فـضـايـل انـسـانـى ، كـمـال معنوى و قرب الهى كرده كه به آسانى فرمانبردار فرمانهاى الهى و بزرگان دين مى شـونـد. ريـشـه ايـن فضايل در روح انسان به امانت نهاده شده و در اخلاق و رفتار او تجلّى مى يابد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]على عليه السلام مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اءَلاْ يمانُ مَعْرِفَةٌ بِالْقَلْبِ وَإِقْرارٌ بِاللِّسانِ وعَمَلٌ بِاْلاَْرْكانِ)(20) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان شناختى است با قلب ، اقرارى است با زبان و عملى است با اندام . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همچنين مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَصْلُ الاْ يمانِ، حُسْنُ التَّسْليمِ لاَِمْرِاللّهِ)(21) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ريشه ايمان ، خوب تسليم شدن در برابر فرمان خداست . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آثار ايمان [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان ، سبب پيدايش صفات اخلاقى و پايدارى آن در فرد و اجتماع مى شود و آثار بسيار مهمّى در سعادت انسان دارد. اينك بعضى از آن آثار را بيان مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]الف ـ احـسـاس عـشق و دلگرمى : كسى كه ايمان به خدا دارد و مى داند تمام كارهايش زير نظر اسـت و هـيـچ عـمـلى از او نابود نمى شود و خدا با قيمت بهشت و رضوان ، خريدار تلاش اوست و حـتـى گـاهـى بـدون تلاش و تنها به خاطر حُسن نيّت انسان ، اجر و پاداش مرحمت مى كند؛ چنين شخصى ، در راه كسب فضايل و رسيدن به سعادت و رضاى خدا، با عشق و دلگرمى ، زندگى مى كند و از اين همه تلاش و كوشش ، احساس لذّت مى كند.(22) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ب ـ آرامش روح و جسم : ايمان مايه آرامش روح و جسم بوده ، نگرانى را از انسان دور مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نگرانى گاهى بر اثر گناهان و لغزشهاى گذشته است كه ايمان به غيب و يادخداى آمرزنده و رحـيم ، آن را به آرامش تبديل مى كند؛ زيرا او گناهان را بخشيده و توبه را مى پذيرد. گاهى ريـشـه دلهـره ، احـسـاس تنهايى است كه ايمان به خداى حاضر و ناظر، اين دلهره را به آرامش تـبـديـل مـى كـنـد؛ زيرا، او همدم انسان بوده ، حرفش را شنيده ، كارش را مى بيند و نسبت به او مـهـربـان است . گاهى اضطراب و نگرانى به خاطر احساس پوچى و بى هدفى است كه ايمان به خداى حكيمى كه در اين عالم ، هر چيزى را طبق حكمت و براى هدفى آفريده ، اين اضطراب را نـيـز بـر طـرف مـى كند. گاهى ناراحتى به خاطر آن است كه انسان در راضى كردن همه افراد مـوفـق نـشـده و نـاراحت است كه چرا فلان شخص ، يا فلان گروه را از خود رنجانده است ، ولى ايمان به اينكه فقط بايد خدا را راضى كرد و عزت و ذلّت به دست اوست ، اين نگرانى را نيز از بين مى برد.(23) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]قرآن كريم اين حقيقت را چنين بيان كرده است : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اءَلا بِذِكْرِاللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ)(24) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آگاه باشيد با ياد خدا دلها آرام مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ج ـ دورى از رذايل اخلاقى : كسى كه خود را د رمحضر خدا مى داند، از انحرافات اخلاقى ، دورى كرده و دل خود را آماج زشتيها قرار نمى دهد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]على عليه السلام مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلْمُؤْمِنُ مَنْ طَهَّرَ قَلْبَهُ مِنَ الدَّنِيَّةِ)(25) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]مؤ من كسى است كه دلش را از پستى پاك كرده است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]د ـ صـبـر و پـايـدارى : چـهـارمـين اثر ايمان ، صبر در برابر گرفتاريها، اطاعت و بندگى و گناه مى باشد. شخص مؤ من در اثر ايمان به خدا و امدادهاى غيبى همچون دژى استوار در برابر ناملايمات زندگى صبر كرده ، ايمان خود را حفظ مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اميرمؤ منان على (ع ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلصَّبْرُ ثَمَرَةُ الاْ يمانِ)(26) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]صبر، ميوه ايمان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]براى مثال ، در يكى از جنگهاى صدر اسلام ، دوازده نفر از سربازان اسلام ، اسير روميها شدند و آنـان را بـه مـركـز كـشـور، نـزد امـپـراتـور بـردنـد. امـپـراتـور دربـاره شـكـل و اخـلاق آنـان فكر مى كرد كه چگونه با نيروى اندك همه جا پيروز مى شوند؟ به آنان گـفـت : اگـر سـربـازان مـرا طـورى تـربـيـت كـنـيـد كـه مثل شما شوند، من در عوض ، حقوق بسيارى به شما خواهم داد. گفتند: دين ما به ما اجازه نمى دهد كه به شما كمك كنيم و اين آيه را خواندند: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](قالَ رَبِّ بِما اَنْعَمْتَ عَلَىَّ فَلَنْ اَكُونَ ظَهيراً لِلْمُجْرِمينَ)(27) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]گفت پروردگارا! به وسيله نعمتهايى كه به من عطا كردى ، هرگز پشتيبان گناهكاران نخواهم بود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امـپـراتـور دسـتـور داد، آنـهـا را بـه كـليـسا ببرند و دختران زيبا را به آنها نشان بدهند، (به نـمـايـش بـگـذارنـد) اگـر بـه آنـان عـلاقـه مـنـد شـدنـد، وعـده وصل بدهند، به شرطى كه پيشنهاد امپراتور را بپذيرند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آنـهـا را بـه كـليـسـا بـردنـد، چـون چـشمشان به دختران زيبا افتاد، چشمها را به زير افكنده ، گفتند: اينجا شهوتخانه است ، نه پرستشگاه . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـه امـپراتور خبر دادند كه آنها به دخترها، ميلى پيدا نكرده ، از آنان رو گرداندند. گفت : به آنـهـا بـگـوييد: اگر پيشنهاد مرا نپذيريد، شما را مى كشم . همه باخوشحالى گفتند: آرزوى ما كـشـتـه شـدن در راه خداست ؛ زيرا پيغمبر ما فرموده اگر در بستر بميريد، ممكن است به بهشت بـرويـد و مـمـكـن اسـت نـرويـد، ولى اگـر در راه خـدا كـشـتـه شـويـد، بـدون شـك اهل بهشت خواهيد بود.(28) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان ، اين گونه صبر و مقاومت سربازان اسلام را در برابر ترفندهاى دشمن ، شكوفا ساخت و عزّت اسلام و پيروان واقعى اش را به نمايش گذاشت . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ه ـ تحكيم برادرى و روابط اجتماعى : ايمان روح برادرى را در جامعه ايجاد كرده ، پايدارى مى بـخـشد. مؤ منان بر اثر ايمان ، با اخلاق پسنديده ، مهربانى و نرمخويى با همنوعان خود اُنس مى گيرند، در برابر آنان متواضعند، وظايف خود را در برابر آنها انجام داده ، حقوق همديگر را محترم مى شمارند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]قرآن كريم مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّماَالْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ)(29) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]به درستى كه ، مؤ منان با هم برادرند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]شهيد مطهرى در اين باره مى نويسد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](آن چيزى كه بيش از هر چيز حق را محترم ، عدالت را مقدّس ، دلها را به يكديگر مهربان و اعتماد مـتـقـابـل را مـيـان افـراد بر قرار مى سازد، تقوا و عفاف را تا عمق وجدان آدمى نفوذ مى دهد، به ارزشـهـاى اخـلاقـى اعـتـبـار مـى بخشد، شجاعت مقابله با ستم ايجاد مى كند و همه افراد را مانند اعضاى يك پيكر به هم پيوند مى دهد و متحد مى كند، ايمان مذهبى است .)(30) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]رابطه اخلاق و ايمان [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]تـرديـدى نـيـسـت كـه دنـيـاى امـروز، بـر اثـر بـى پـنـاهـى و بـى ايـمـانـى مـى سـوزد. اگـر نـسـل جـوان در بـرابـر فرهنگ پست دنياى استكبار، ايمان واعتقاد به خدا داشته و خود را بنده او بداند، اعتمادش به او باشد و خود را از افسار گسيختگى و بى بند و بارى ، نجات داده و به وظـايـف بـنـدگى خود عمل كند، استعدادها و نيروهاى باطنى او، شكوفا مى شود. بخشش الهى و زيـنـت انـسـانـى كـه هـمـانـا داشـتـن اخـلاق پـسـنـديـده و سـجـايـاى اخـلاقـى اسـت ، شـامـل حالش مى گردد، بطورى كه پناهگاه مطمئن پيدا كرده و در بن بستهاى زندگى ، تن به خودكشى ، اعتياد، فحشا و مانند آن نمى دهد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]دشـمـنـان اسـلام ، هـمـواره ايمان ملّتها، بويژه نسل جوان را، نشانه گرفته و مى خواهند آن نور الهـى را خـامـوش كـنـنـد. بـديـهـى اسـت كـه وقـتـى چـراغ ايـمـان ، در دلهـا خـامـوش شـد، اصـول انـسـانـى و ارزشهاى والاى اخلاقى ، زود ضربه پذير گشته و از هم مى پاشد؛ زيرا اخـلاق و ايـمـان ، رابـطـه مـتـقابل با همديگر دارند.ايمان مانند درختى است كه اخلاق پسنديده و خـصـلتـهـاى پـاك انـسانى نظير سخاوت ، شجاعت ، عدالت ، عفت ، صبر و شكيبايى و... شاخ و بـرگـهـاى آن هـسـتـنـد. وقـتى اصل درخت از ريشه خشكيد، شاخه هايش نيز خشكيده ، بى ثمر مى گردد و برگهايش نيز به زمين ريخته ، لگدمال مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]از آنچه بيان شد، معلوم مى شود كه ايمان ، پشتوانه اخلاق پسنديده است و بدون آن ارزشهاى اخـلاقـى فـرو مـى پاشد. اخلاق به وسيله ايمان ضمانت شده و ايمان نيز به وسيله اخلاق حفظ مـى گـردد. ايـمان در اخلاق و رفتار انسان تجلّى كرده و اخلاق نيز ايمان را تقويت كرده ، رشد مـى دهـد و بـه كـمـال مـى رسـانـد. بـا وجـود ايـمـان ، دلهـا ازتـاخـت و تاز خواسته هاى حيوانى وانحرافات اخلاقى ايمن مانده ، حفظ مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايـنـك بـراى تـكـمـيـل بحث (ارتباط اخلاق و ايمان )به چند حديث از اميرمؤ منان على عليه السلام اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاْ يمانُ شَجَرَةٌ، اَصْلُهاَالْيَقينُ، وَفَرْعُهَاالتُّقى وَنُورُهَا الْحَياءُ وَثَمَرُهَا السَّخاءُ)(31) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان درختى است كه ريشه اش يقين ، شاخه اش تقوا، شكوفه اش حيا و ميوه اش سخاوت است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](رَاءْسُ الاْ يمانِ حُسْنُ الْخُلْقِ وَالتَّحَلّى بِالصِّدْقِ)(32) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خوش اخلاقى و به راستى آراسته بودن ، سرِ ايمان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَكْمَلُكُمْ ايماناً اَحْسَنُكُمْ اَخْلاقاً)(33) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]كاملترين شما از نظر ايمان ، نيكوترين شما از حيث اخلاق است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]حُسن خُ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]از آنجا كه مراد از اخلاق ، مجموع ملكات و خصلتهاى باطنى است و ملكات اخلاقى نيز ممكن است ، صـفـاتـى نـيـك يا بد باشند، اخلاق ، به تمام خصلتهاى باطنى اطلاق مى گردد. بنابراين ، خلقهاى نفسانى دو گونه است : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ خُلق حَسَن : يعنى خوى و طبع نيك ، خُلق خوش . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ خـُلق سـَيِّى ءْ و زشـت : آن حـالت نـفـسـانـى كـه شـخـص را بـر اعمال ناشايست وادار مى كند، خلق سَيِّى ء ناميده مى شود در اين باره پس از بيان (حسن خلق ) و فضايل اخلاقى ، به تفصيل ، توضيح خواهيم داد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اهميت حُسن [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]قـرآن كـريـم كـه كـتـاب انـسـان سـازى اسـت و بـراى رشـد، تـرقـى و تـربـيـت انـسـان نازل شده است ، تزكيه را يكى از اهداف بعثت پيامبر، شمرده ، مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](لَقـَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ اَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ اياتِهِ وَ يُزَكّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ... )(34) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خـداونـد بر مؤ منان منّت نهاد (نعمتى بزرگ بخشيد) هنگامى كه درميان آنان پيامبرى از خودشان برانگيخت كه آيات او را بر آنها بخواند و پاكشان كند و كتاب و حكمت به آنها بياموزد... . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همچنين رستگارى را در پرتو تزكيه نفس دانسته ، مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](وَنـَفـْسٍ وَمـا سـَوّيـهـا. فـَاَلْهـَمـَهـا فـُجـُورَهـا وَتـَقـْويـهـا. قـَدْ اَفـْلَحَ مـَنْ زَكـّيها. وَقَدْ خابَ مَنْ دَسّيها)(35) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]سـوگند به نفس و آنچه موزونش ساخته است و زشتيها و پرهيزگاريهايش را به او الهام كرد، به تحقيق هر كس آن را تزكيه كرد، رستگار است و هر كه آن را آلوده ساخت زيانكار است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـانـگاهى به زندگى اولياى گرامى اسلام وتاءمل در سخنان گهربار آنان ، به اهميت اخلاق نـيـك و تـزكـيـه نـفـس ، بـيـشـتـر پـى بـرده ، گـسـتـردگـى مسائل اخلاقى را نه تنها در گفتار، بلكه درتمام شؤ ون فردى و اجتماعى آنان مشاهده مى كنيم . تمام وجودشان را سجاياى اخلاقى و خصلتهاى نيك فرا گرفته است . آنان اخلاق الهى را به تـمـام مـعـنا در وجود خود به كمال رسانده و مظهر تجلّى (اَخلاقُ اللّه ) و (آدابُ اللّه ) گشته اند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آنان براى رسيدن به مقامات بالاتر اخلاقى ، از درگاه خدا، استمداد مى كردند. چنانكه پيامبر اكرم (ص ) از خدا مى خواست : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَللّهُمَّ اهْدِنى لاَِحْسَنِ الاَْخْلاقِ...)(36) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خداوندا! به نيكوترين اخلاق هدايتم كن ... [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَللّهُمَّ كَما حَسَّنْتَ خَلْقى فَحَسِّنْ خُلْقى )(37) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خداوندا! همان گونه كه مرا نيكو آفريدى ، خلق مرا (نيز) نيكو گردان . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اولياى گرامى اسلام براى پيروان خود، نقش و ارزش اخلاق را در دين يادآور شده ، آنان را به اخلاق نيكو تشويق مى كردند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]پيامبر اكرم (ص ) مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاِْسْلامُ حُسْنُ الْخُلْقِ)(38) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اسلام خوش خلقى است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]درجاى ديگر مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](تَخَلَّقُوا بِاءَخْلاقِ اللّهِ)(39) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خودتان را به اخلاق الهى بياراييد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امام صادق عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنْ اُجِّلْتَ فـى عـُمـْرِكَ يـَوْمـَيـْنِ فـَاجـْعـَلْ اَحـَدَهـُمـا لاَِدَبـِكَ لِتـَسـْتـَعـيـنَ بـِهِ عـَلى يـَوْمـِ مَوْتِكَ)(40) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اگـر درعـمرت دو روز مهلت يافتى ، يك روزش را به فراگرفتن ادب و تربيت اختصاص بده تا روز مرگت ، از آن كمك بگيرى . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نمونه هايى از رفتار معصومين (ع ) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]مـعـصـومـيـن عـليـهـم السلام درتمام شؤ ون زندگى و تمام صحنه هاى اجتماعى ، سياسى و حتى نظامى موازين اخلاقى را رعايت مى كردند و درهمه زمينه ها نيكوترين الگوى پيروان خود هستند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در اينجا به دو نمونه از رفتار پيامبر اكرم (ص ) اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](عـدى ) فرزند حاتم طايى كه مشتاق ديدار رسول خدا صلى الله عليه وآله بود، وارد مدينه شـد و سـراغ آن حـضـرت رفـتـه و او را در مـسـجـد يـافت . در برابر آن حضرت نشست و خود را معرفى كرد. وقتى پيامبر او را شناخت ، از جاى خود برخاست ، دستش را گرفته ، به خانه خود برد. او مى گويد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](در نـيـمـه راه پـيـرزنـى جـلو راه او را گـرفـت و بـا او سـخـن گـفـت . مـن ديـدم كـه بـا كـمـال فـروتـنـى بـه سـخنان پيرزن گوش مى دهد و به او پاسخ مى گويد. مكارم اخلاق او مـرامـجـذوب وى ساخت و با خود گفتم كه او هرگز فرمانروايى عادى نيست . وقتى وارد خانه او شـدم ، زنـدگـى سـاده وى تـوجـه مـراجـلب كـرد... از فـروتـنـى او غرق حيرت شدم و از اخلاق پـسـنـديـده و مـلكـات فـاضـله و از احـتـرام فـوق العـاده اى كـه نـسـبـت بـه تـمـام افـراد بـشـر قايل است ، دريافتم كه او فرد عادى و فرمانرواى معمولى نيست .)(41) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](روزى شخصى به محضر رسول خدا صلى الله عليه وآله رسيد و هيبت حضرت او را گرفت و زبانش بند آمد و حضرت دست خود را روى سينه او نهاد و فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بر خود آسان بگير من كه پادشاه نيستم . من فرزند زنى هستم كه با دست خود گوسفند خويش را مى دوشيد).(42) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آثار حُسن خلق [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخـلاق پـسـنـديـده ، آثـار و فـوايـد ارزنـده اى در سـعـادت دنيوى و اخروى انسان دارد و روايات فـراوانـى در ايـن زمـيـنـه ، از پيشوايان اسلام ، نقل شده كه بعضى از آنها را در دو بخش آثار دنيوى و اخروى بيان مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ آثار دنيوى : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـا تـوجـه بـه سـخـنان اولياى گرامى اسلام در مى يابيم كه حُسْن خلق آثار و فوايد مهمى درانسان واجتماع دارد كه در اينجا به بعضى از آن آثار اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ عامل عزّت : على عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]( رُبَّ ... ذَليلٍ اَعَزَّهُ خُلْقُهُ)(43) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]چه بسا (انسان ) ذليلى كه خلق و خويش او را عزيز كرده است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ طول عمر: امام صادق عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اءَلْبِرُّ وَحُسْنُ الْخُلْقِ... يَزيدانِ فِى الاَْعْمارِ)(44) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نيكى و خوش اخلاقى عمر را زياد مى كنند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]3ـ زياد شدن روزى : امام صادق عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](حُسْنُ الْخُلْقِ مِنَ الدّينِ وَهُوَ يَزيدُ فِى الرِّزْقِ)(45) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]حسن خلق جزئى از دين است و روزى را زياد مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]4ـ تحكيم پيوند دوستى : پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](حُسْنُ الْخُلْقِ يُثْبِتُ الْمَوَدَّةَ)(46) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نيك خلقى ، مودّت و دوستى رامحكم مى گرداند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]5ـ همبستگى و الفت : على عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](مَنْ حَسُنَ خُلْقُهُ كَثُرَ مُحِبُّوهُ وَانَسَتِ النُّفُوسُ بِهِ)(47) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]كسى كه خلقش نيكو باشد، دوستدارانش زياد شده ، انسانها با او اُنس مى گيرند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ب ـ آثار اُخروى : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خـوش اخـلاقـى آثـار ارزنـده اى در سـعادت اخروى انسان دارد كه دراينجا به برخى از آن آثار اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ زدودن لغزشها: امام صادق (ع ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اِنَّ الْخُلْقَ الْحَسَنَ يَميثُ الْخَطيئَةَ كَما تَميثُ الشَّمْسُ الْجَليدَ)(48) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا خوش خلقى گناه را ذوب مى كند، چنان كه خورشيد يخ را ذوب مى سازد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ آسانى حساب : على عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](... حَسِّنْ خُلْقَكَ يُخَفِّفِ اللّهُ حِسابَكَ)(49) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خلق خود را نيكو گردان تا خداوند حساب تو را (در قيامت ) آسان گيرد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]3ـ برترى درجه : رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّ الْعـَبـْدَ لَيـَبـْلُغُ بـِحـُسـْنِ خـُلْقـِهِ عـَظـيـمَ دَرَجـاتِ الاْ خـِرَةِ وَاءَشـْرَفَ الْمـَنازِلِ وَإِنَّه لَضَعيفُ الْعِبادَةِ)(50) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا بنده در سايه نيكى خلقش به بلندترين درجات آخرت و عاليترين جايگاهها مى رسد، در حالى كه در عبادت ضعيف و ناتوان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]فضايل اخلاقى [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]هـمـان گـونـه كـه روشن شد، حسن خلق ، آثار ارزنده اى در سعادت ابدى انسان دارد. هر كس مى خـواهـد، بـه سـعـادت ابـدى ، دسـت يـابـد، لازم اسـت كـه صـفـحـه دلش را از رذايل اخلاقى و اخلاق ناپسند پاك كرده ، فضايل اخلاقى را جايگزين آن نمايد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخـلاق پـسـنـديده ،مجموعه اى از فضايل انسانى است كه انسان را زينت بخشيده ، به رستگارى مـى رسـانـد. ايـنـك فـهـرست برخى از فضايل اخلاقى را با توجه به نياز برادران عزيز در زير مى آوريم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ فـضـايـلى كـه در ارتـبـاط بـا خـدا و ديـن اسـلام مـطـرح اسـت از قبيل اهميت دادن به نماز، دعا، ذكر، پرهيز از ريا، خوف و رجا، پايدارى در ميدان نبرد، پرهيز از سستى و فرار از جنگ . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ فـضـايـلى كه در ارتباط با خود انسان مطرح است مانند روحيه عزت طلبى ، اغتنام فرصت ، نظم و انضباط، دورى از بيهودگى و چشم پاكى . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]3ـ فـضـايـلى كـه در ارتـبـاط بـا ديـگـران مـطـرح است مانند تواضع ، راستى و راستگويى ، بـرادرى و اتـحـاد، مـردم دارى ، رعـايـت احـتـرام امـوال ديـگـران ، فـرو خـوردن خشم ، امانتدارى ، رازدارى ، يارى مظلوم ، صله رحم ، حقوق مربى واستاد و حقوق پدر و مادر. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بد خُ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بد خلقى ، ضد حسن خلق است . به همان اندازه كه خوش خلقى ، پسنديده ونيكوست ، بداخلاقى ، نـكـوهـيـده و زشـت اسـت و هـر قـدر حـسـن خـلق جـاذبـه دارد و كمال به حساب مى آيد. بدخلقى دافعه دارد و نقص محسوب مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نكوهش بد [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بدخلقى ، بدترين همنشين انسان ، نشانه پستى و فرومايگى و مايه بدبختى بوده و خير دنيا و آخرت را از انسان سلب مى كند. از اين رو، درتعاليم اسلامى مورد نكوهش قرار گرفته است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]پيامبر اكرم (ص ) مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](مِنْ سَعادَةِ الْمَرْءِ حُسْنُ الْخُلْقِ وَمِنْ شَقاوَتِهِ سُوَّءُ الْخُلْقِ)(51) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خوش خلقى از سعادت مرد و بد خلقى از شقاوت و بدبختى اوست . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اميرمؤ منان على عليه السلام مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](سُوءُالْخُلْقِ شَرُّقَرينٍ)(52) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بدخلقى بدترين همنشين وهمراه انسان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همچنين مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](مِنَ اللُّؤْمِ سُوءُ الْخُلْقِ)(53) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بد خلقى از (نشانه هاى ) فرومايگى و پستى است .
[FONT=Arial,sans-serif]اخـلاق جـمـع خـُلق و در لغت به معناى خويهاست (1)و در اصطلاح ، عبارت است از حالت نـفـسـانـى راسـخ در نـفـس كـه بـا پـيـدايـش آن حـالت ، اعمال اخلاقى بدون زحمت و نياز به تاءنّى و تاءمّل سر مى زند.(2) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]علمى كه پيرامون صفات نفسانى بحث مى كند، نيك و بد و خير و شر را به انسان تعليم داده ، راه چـگـونـه زيـستن را به او مى آموزد، (علم اخلاق ) نام دارد. موضوع آن ، نفس و روح انسان و هـدف آن پـيـراسـتـن نـفـس از پـسـتـيـهـا، آراسـتـن آن بـه فـضـايـل و خـصـلتـهـاى اخلاقى ، توجه دادن به خود شناسى و در نتيجه ، رساندن انسان به كمال و سعادت است . از اين رو، علم اخلاق يكى از ضرورى ترين علوم براى انسان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امام كاظم عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلْزَمُ الْعِلْمِ لَكَ مادَلَّكَ عَلى صَلاحِ قَلْبِكَ وَاَظْهَرَلَكَ فَسادَهُ)(3) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]لازمـتـريـن عـلم بـراى تـو آن اسـت كـه تـو را بـه پـاكـسـازى دل (وتهذيب نفس ) راهنمايى كرده ، فساد آن را براى تو آشكار كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]جايگاه اخلاق در اسلام [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]مـسـاءله اخلاق و تهذيب نفس ، در اسلام ، از اهميت بسيار بالايى برخوردار است ، بطورى كه از اهـداف نـزول قـرآن كـريم تربيت اخلاقى ، تهذيب انسان و رشد و هدايت جامعه است و خصلتهاى اخـلاقـى را مـلاك ارزش انسان مى داند؛ زيرا در مقام ستايش وتمجيد پيامبران الهى ، آنان را به جـهـت دارا بـودن صـفـات اخـلاقـى نـيـكـو مـى سـتـايـد. بـراى مثال ، حضرت ابراهيم عليه السلام را به خاطر برخوردارى از سه صفت عالى اخلاقى ستوده ، مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّ اِبْراهيمَ لَحَليمٌ اَوّاهٌ مُنيبٌ)(4) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا ابراهيم بردبار، بسيار مهربان و بازگشت كننده (به سوى خدا) بود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]درباره پيامبر اكرم (ص ) مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](وَإِنَّكَ لَعَلى خُلُقٍ عَظيمٍ)(5) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا تو صاحب اخلاق عظيم و برجسته اى هستى . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در اهـمـيـت اخـلاق و تـزكـيـه نـفـس هـمـيـن بـس كـه قـرآن كـريـم رمـز مـوفـقـيـت رسـول خدا(ص ) را در ايفاى رسالت خويش و گسترش توحيد، اخلاق نيكوى آن حضرت مى داند و مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](فـَبـِمـا رَحـْمـَةٍ مـِنَ اللّهِ لِنـْتَ لَهـُمْ وَلَوْ كـُنـْتَ فـَظـّاً غـَليـظَ الْقـَلْبِ لاَ نـْفـَضُّوا مـِنـْ حَوْلِكَ)(6) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در پرتو رحمت الهى ، تو بامردم مهربان شدى ، در حالى كه اگر خشن ، تندخو [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مى شدند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]با دقت در روايات اسلامى و زندگانى معصومين عليهم السلام به خوبى در مى يابيم كه تمام شؤ ون زندگى آن بزرگواران ، مظهر تجلّى صفات اخلاقى و خصلتهاى ارزنده انسانى بوده و بـه تـمـام مـعـنـا اخـلاق الهـى را در وجـودشـان بـه كـمـال رسـانـدنـد و پـرچـمـدار تـقـوا، فضايل و اخلاق پسنديده انسانى شدند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]با توجه به اينكه انسان موجودى با اراده و مختار است ، بايد آگاهانه و آزادانه در پى اجراى دسـتـورات الهـى قـيـام كـنـد و ايـن گـونـه حـركـت ، بـا وضـع قـوانـيـن خـشـك و اعـمـال قـدرت تـحـقـق نـمـى يـابـد، بلكه بايد انگيزه لازم در انسان پديد آيد تا انسان بدون احـسـاس فشار وتنگنا در اين راستا قيام كند و اين انگيزه را ايمان و اخلاق پديد مى آورد و قوّت مـى بـخـشـد و قـوانـيـن الهـى در كـنـار ارزشـهـاى اخـلاقـى قابل اجراء مى گردد. بنابراين ارزشهاى اخلاقى نگهبان دين و ضامن اجراى قوانين خواهند بود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـعـلاوه ، رشـد وتـكـامـل ديـنى بشر نبايد در حدّ اجراى قوانين الهى متبلور در واجب و حرام متوقف شود، از اين رو، تكامل دينى بيشتر، نيازمند ارزشهايى فراتر از حد ضرورت شريعت است و آن ارزشها در اخلاق نمودار مى گردد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاَْخْلاقُ وِعاءُالدّينِ)(7) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخلاق ظرف دين است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](يعنى دين در ظرف اخلاق پديد مى آيد، رشد مى كند و باقى مى ماند) و حتى بعضى از احاديث ، داشـتـن فـضـايل انسانى و اخلاق نيكو را، مساوى با تمام دين يا نصف دين دانسته و از ريشه دار بـودن آن در ديـن وتـعاليم دينى پرده بر مى دارد، بگونه اى كه آن را از بخششهاى الهى مى شمارد. پيامبر اكرم (ص ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاَْخْلاقُ مَنايِحُ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَجَلَّ ...)(8) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخلاق ، بخششهايى از خداوند بزرگ است ... . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ارزشهاى اخلاقى ، صرف نظر از جنبه مذهبى از ضروريات زندگى يك جامعه سعادتمند است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امير مؤ منان على عليه السلام در اين باره مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](لَوْكـُنـّا لانـَرْجـُوا جـَنَّةً وَلا نـَخـْشـى نـاراً وَلا ثـَوابـاً وَلا عِقاباً لَكانَ يَنْبَغى لَنا اَنْ نُطالِبَ بِمَكارِمِ الاَْخْلاقِ فَإِنَّها مِمّا تَدُلُّ عَلى سَبيلِ النَّجاحِ)(9) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اگـر بـه بـهـشـت و ثـواب (آخـرت ) امـيدوار نباشيم و از آتش و عذاب (جهنم ) نهراسيم ، باز هم شـايـسـتـه اسـت كـه فـضـيـلتـهـاى اخـلاقـى را طـلب كـنـيـم ؛ زيـرا فضايل اخلاقى ، از چيزهايى است كه مارا به راه رستگارى هدايت مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ضرورت اخلاق و خودسازى [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در دنياى امروز، انسانيت و ارزشهاى اخلاقى درمسلخ تمدن جديد و فرهنگ پَست آن قربانى شده ، بـى بـنـد و بارى و افسار گسيختگى جايگزين آن گرديده است و اين امر چنان روشن است كه احـتـيـاج بـه تـوضـيـح نـدارد و هـر آگاه دلى مى تواند نتايج زيانبار آن را حتى در جامعه هاى اسلامى نيز مشاهده كند و پيامدهاى ويرانگر آن را بروشنى دريابد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـراى سـعـادتـمـند شدن و نجات از گرفتاريهاى فردى واجتماعى كه بر اثر فراموش كردن اصـول اخـلاقـى اسـلام ، گـريـبـانگير انسان مى شود، برهمه بويژه جوانان عزيز لازم است ، كـوشـش كـرده ، ارزشـهـاى اصـيـل اخـلاقـى را آمـوخـتـه و بـه كـار بـنـدنـد و از رذايـل اخـلاقـى پـرهيز كنند تا غرور جوانى ، آنان را به ورطه هلاكت ، گرفتار نكند و بدانند كـه اسـلام ، بـراى سـعـادتـشـان برنامه دارد و اگر خود را به اسلام مقيّد كنند و به ارزشهاى اخلاقى بيارايند خداى تعالى نيز از آنان خشنود خواهد شد. پيامبر اكرم (ص ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّ لِلّهِ تـَعـالى مـَلَكـاً يـَنـْزِلُ فـى كـُلِّ لَيـْلَةٍ فـَيـُنـادى : يـا اَبـْنـاءَ الْعـِشـْريـنَ جـِدُّوا وَاجْتَهِدُوا)(10) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خداى متعال را فرشته اى است كه هر شب فرود آمده ، ندا مى دهد: اى جوانان بيست ساله ! كوشش كنيد و (براى نيل به كمال و سعادت خود) مجاهده نماييد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آغاز سنين جوانى ، بهار به دست آوردن فضيلتهاى انسانى است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]على عليه السلام در نامه خود به امام حسن مجتبى عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](... إِنَّما قَلْبُ الْحَدَثِ كَالاَْرْضِ الْخالِيَةِما اُلْقِىَ فيها مِنْ شَىْءٍ قَبِلَتْهُ فَبادَرْتُكَ بِالاَْدَبِ قَبْلَ اَنْ يَقْسُوَ قَلْبُكَ...)(11) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]دل نوجوان ، مانند زمين خالى است كه هر بذرى در آن افشانده شود، مى پذيرد. از اين رو، پيش از آنكه (عمر زيادى برتو بگذرد و) دلت سخت گردد، به ادب و تربيت تو پرداختم ... [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]درجاى ديگر به همه جوانان خداجو و آرمان خواه سفارش مى كند: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]-(يامَعْشَرَالْفِتْيانِ، حَصِّنُوا اَعْراضَكُمْ بِالاَْدَبِ...)(12) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اى قشر جوان ! آبروى خويش را با ادب حفظ كنيد... . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امام خمينى قدس سرّه نيز خطاب به جوانان مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](جـوانـان نـنـشـيـنند كه گرد پيرى سر و روى آنان را سفيد كند. ما به پيرى رسيده ايم و به مـصـايـب و مـشـكـلات آن واقـفيم . شما تا جوان هستيد، مى توانيد كارى انجام دهيد، تا نيرو واراده جـوانى داريد، مى توانيد هواهاى نفسانى ، مشتهيات دنيايى و خواسته هاى حيوانى را از خود دور سـازيـد، ولى اگـر درجـوانى به فكر اصلاح و ساختن خود نباشيد ديگر در پيرى كار از كار گذشته است . تا جوانيد فكر كنيد، نگذاريد پير و فرسوده شويد، قلب جوان لطيف و ملكوتى است ، انگيزه هاى فساد در آن ، ضعيف مى باشد، ليكن هر چه سن بالا رود، ريشه گناه ، در قلب قـويـتـر و مـحـكـمـتـر مـى گـردد، تـا جـايـى كـه كـنـدن آن از دل ، ممكن نيست .)(13) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]روش اخلاقى قرآن [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـراى حـاكـمـيـت اخـلاق نـيـكو در جامعه مى توان به درمان بيماريهاى اخلاقى پرداخت و نيز مى تـوان اقـدام بـه بـهداشت اخلاقى و پيشگيرى از پيدايش ناهنجاريهاى اخلاقى كرد. روش قرآن ايـن اسـت كـه بـا تـربـيـت ديـنـى و رشـد ايـمـان واعـتـقـاد بـه خـدا جـلو پـيـدايـش رذايل اخلاقى را مى گيرد و به عبارت ديگر، روش قرآن بهداشت وپيگيرى روحى واخلاقى است ، نـه آنـكـه اجـازه دهد بيماريهاى اخلاقى پديد آيد و به درمان آن بپردازد، البته اسلام براى زشـتـيـهـاى اخـلاقـى راه درمان را نيز نشان داده است ؛ اما در آغاز اقدام به جلوگيرى ازپيدايش و رشد ناهنجاريهاى اخلاقى مى كند و همواره پيشگيرى آسانتر و بهتر از درمان بيمارى است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اسـلام از آغـاز دل انـسـان را بـا ايـمـان و عـشق به خدا پر مى كند. نتيجه ايمان به خدانيز جز اعـمـال و صـفـات نـيـكـو نـيـسـت ، پـس روش قـرآن بـر اسـاس تـوحـيـد خـالص و كامل بنا شده است ، توحيدى كه تنها در اسلام ديده مى شود و ضامن اسلام است ).(14) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]رابطه اخلاق [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]هـمـان گـونـه كـه در درس اوّل بـيان شد، روش قرآن در مورد اخلاق ، بر پايه ايمان و توحيد ناب ، استوار است ؛ به اين معنا كه ايمان ، پشتوانه اخلاق و ارزشهاى اخلاقى است و ارزشهاى اخلاقى نيز، بدون پشتوانه ايمان ، در اثر تغيير شرايط، زود از هم مى پاشد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اكـنـون بـبـينيم ، ايمان چيست ؟ چه آثارى دارد؟ و چگونه پشتوانه اخلاق و صفات اخلاقى است ؟ به عبارت ديگر، ارتباط اخلاق و ايمان چگونه است ؟ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان چيست ؟ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايـمـان در لغـت بـه مـعـنـى (گـرويـدن )(15) و (تـسـليـم تـواءم بـا اطـمـيـنـان خاطر)(16) است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان مربوط به دل و اعتقاد است . چنانكه عده اى از اعراب باديه نشين ، خدمت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله آمده ، گفتند: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]يا رسول الله ! ايمان آورديم ، آيه نازل شد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](قـالَتِ الاَْعـْرابُ امـَنـّا قـُلْ لَمْ تـُؤْمـِنـُوا وَلكـِنْ قـُولُوا اَسـْلَمـْنـا وَلَمـّا يـَدْخـُلِ الاْ يـمـانُ فـى قُلُوبِكُمْ)(17) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـاديـه نـشـيـنان (به رسول خدا) گفتند ايمان آورديم . (اى پيامبر! به آنان ) بگو: شما ايمان نـيـاورده ايـد و ليـكـن بـگـويـيـد اسـلام آورديـم و ايـمـان هـنـوز در دل شما وارد نشده است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]از ايـن آيـه مـى فهميم كه ايمان در اصطلاح قرآن ، واقعيت و حقيقتى مربوط به قلب انسان است نـه مـربـوط بـه بـدن انـسـان ، نه مربوط به پيشانى انسان كه آثار سجده داشته باشد يا نـداشـتـه بـاشد و نه مربوط به زبان انسان كه ذكر خدا بگويد يا نگويد، بلكه به ريشه اين امور كه يك حالت قلبى ، فكرى و اعتقادى است ، مربوط مى شود.(18) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايـمـانـى كـه اسـاسـى تـريـن گـام در راه اخلاق و معيار تمام ارزشهاى انسانى و حلقه ارتباط انـسـان بـا خـداسـت ، مـجـمـوعـه اى از ايـمـانـهاى هماهنگ و پيوسته (به خدا، پيامبران ، كتابهاى آسـمـانـى ، فـرشـتـگـان الهى ، روز قيامت و مانند آن ) است كه قرآن كريم ، همه آنها را در كلمه (ايمان به غيب ) خلاصه كرده است ، آنجا كه مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](ذلِكَ الْكِتابُ لارَيْبَ فيهِ هُدىً لِلْمُتَّقينَ الَّذينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ)(19) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اين همان كتابى است كه در آن هيچ شكى نيست . پرهيز كاران را راهنماست ، آنان كه به غيب ايمان دارند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]افـراد پرهيزكار كسانى هستند كه در پرتو ايمان به غيب ، به اخلاق و آداب الهى خوگرفته انـد و آن ايـمـان (بـه غـيـب و حقايق نهانى ، ايمان به خدا و صفات او، ايمان به امدادهاى غيبى و مـانـنـد آن ) طـورى آنـان رادگـرگـون ، و مـشـتـاق فـضـايـل انـسـانـى ، كـمـال معنوى و قرب الهى كرده كه به آسانى فرمانبردار فرمانهاى الهى و بزرگان دين مى شـونـد. ريـشـه ايـن فضايل در روح انسان به امانت نهاده شده و در اخلاق و رفتار او تجلّى مى يابد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]على عليه السلام مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اءَلاْ يمانُ مَعْرِفَةٌ بِالْقَلْبِ وَإِقْرارٌ بِاللِّسانِ وعَمَلٌ بِاْلاَْرْكانِ)(20) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان شناختى است با قلب ، اقرارى است با زبان و عملى است با اندام . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همچنين مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَصْلُ الاْ يمانِ، حُسْنُ التَّسْليمِ لاَِمْرِاللّهِ)(21) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ريشه ايمان ، خوب تسليم شدن در برابر فرمان خداست . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آثار ايمان [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان ، سبب پيدايش صفات اخلاقى و پايدارى آن در فرد و اجتماع مى شود و آثار بسيار مهمّى در سعادت انسان دارد. اينك بعضى از آن آثار را بيان مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]الف ـ احـسـاس عـشق و دلگرمى : كسى كه ايمان به خدا دارد و مى داند تمام كارهايش زير نظر اسـت و هـيـچ عـمـلى از او نابود نمى شود و خدا با قيمت بهشت و رضوان ، خريدار تلاش اوست و حـتـى گـاهـى بـدون تلاش و تنها به خاطر حُسن نيّت انسان ، اجر و پاداش مرحمت مى كند؛ چنين شخصى ، در راه كسب فضايل و رسيدن به سعادت و رضاى خدا، با عشق و دلگرمى ، زندگى مى كند و از اين همه تلاش و كوشش ، احساس لذّت مى كند.(22) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ب ـ آرامش روح و جسم : ايمان مايه آرامش روح و جسم بوده ، نگرانى را از انسان دور مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نگرانى گاهى بر اثر گناهان و لغزشهاى گذشته است كه ايمان به غيب و يادخداى آمرزنده و رحـيم ، آن را به آرامش تبديل مى كند؛ زيرا او گناهان را بخشيده و توبه را مى پذيرد. گاهى ريـشـه دلهـره ، احـسـاس تنهايى است كه ايمان به خداى حاضر و ناظر، اين دلهره را به آرامش تـبـديـل مـى كـنـد؛ زيرا، او همدم انسان بوده ، حرفش را شنيده ، كارش را مى بيند و نسبت به او مـهـربـان است . گاهى اضطراب و نگرانى به خاطر احساس پوچى و بى هدفى است كه ايمان به خداى حكيمى كه در اين عالم ، هر چيزى را طبق حكمت و براى هدفى آفريده ، اين اضطراب را نـيـز بـر طـرف مـى كند. گاهى ناراحتى به خاطر آن است كه انسان در راضى كردن همه افراد مـوفـق نـشـده و نـاراحت است كه چرا فلان شخص ، يا فلان گروه را از خود رنجانده است ، ولى ايمان به اينكه فقط بايد خدا را راضى كرد و عزت و ذلّت به دست اوست ، اين نگرانى را نيز از بين مى برد.(23) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]قرآن كريم اين حقيقت را چنين بيان كرده است : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اءَلا بِذِكْرِاللّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ)(24) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آگاه باشيد با ياد خدا دلها آرام مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ج ـ دورى از رذايل اخلاقى : كسى كه خود را د رمحضر خدا مى داند، از انحرافات اخلاقى ، دورى كرده و دل خود را آماج زشتيها قرار نمى دهد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]على عليه السلام مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلْمُؤْمِنُ مَنْ طَهَّرَ قَلْبَهُ مِنَ الدَّنِيَّةِ)(25) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]مؤ من كسى است كه دلش را از پستى پاك كرده است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]د ـ صـبـر و پـايـدارى : چـهـارمـين اثر ايمان ، صبر در برابر گرفتاريها، اطاعت و بندگى و گناه مى باشد. شخص مؤ من در اثر ايمان به خدا و امدادهاى غيبى همچون دژى استوار در برابر ناملايمات زندگى صبر كرده ، ايمان خود را حفظ مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اميرمؤ منان على (ع ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلصَّبْرُ ثَمَرَةُ الاْ يمانِ)(26) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]صبر، ميوه ايمان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]براى مثال ، در يكى از جنگهاى صدر اسلام ، دوازده نفر از سربازان اسلام ، اسير روميها شدند و آنـان را بـه مـركـز كـشـور، نـزد امـپـراتـور بـردنـد. امـپـراتـور دربـاره شـكـل و اخـلاق آنـان فكر مى كرد كه چگونه با نيروى اندك همه جا پيروز مى شوند؟ به آنان گـفـت : اگـر سـربـازان مـرا طـورى تـربـيـت كـنـيـد كـه مثل شما شوند، من در عوض ، حقوق بسيارى به شما خواهم داد. گفتند: دين ما به ما اجازه نمى دهد كه به شما كمك كنيم و اين آيه را خواندند: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](قالَ رَبِّ بِما اَنْعَمْتَ عَلَىَّ فَلَنْ اَكُونَ ظَهيراً لِلْمُجْرِمينَ)(27) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]گفت پروردگارا! به وسيله نعمتهايى كه به من عطا كردى ، هرگز پشتيبان گناهكاران نخواهم بود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امـپـراتـور دسـتـور داد، آنـهـا را بـه كـليـسا ببرند و دختران زيبا را به آنها نشان بدهند، (به نـمـايـش بـگـذارنـد) اگـر بـه آنـان عـلاقـه مـنـد شـدنـد، وعـده وصل بدهند، به شرطى كه پيشنهاد امپراتور را بپذيرند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آنـهـا را بـه كـليـسـا بـردنـد، چـون چـشمشان به دختران زيبا افتاد، چشمها را به زير افكنده ، گفتند: اينجا شهوتخانه است ، نه پرستشگاه . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـه امـپراتور خبر دادند كه آنها به دخترها، ميلى پيدا نكرده ، از آنان رو گرداندند. گفت : به آنـهـا بـگـوييد: اگر پيشنهاد مرا نپذيريد، شما را مى كشم . همه باخوشحالى گفتند: آرزوى ما كـشـتـه شـدن در راه خداست ؛ زيرا پيغمبر ما فرموده اگر در بستر بميريد، ممكن است به بهشت بـرويـد و مـمـكـن اسـت نـرويـد، ولى اگـر در راه خـدا كـشـتـه شـويـد، بـدون شـك اهل بهشت خواهيد بود.(28) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان ، اين گونه صبر و مقاومت سربازان اسلام را در برابر ترفندهاى دشمن ، شكوفا ساخت و عزّت اسلام و پيروان واقعى اش را به نمايش گذاشت . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ه ـ تحكيم برادرى و روابط اجتماعى : ايمان روح برادرى را در جامعه ايجاد كرده ، پايدارى مى بـخـشد. مؤ منان بر اثر ايمان ، با اخلاق پسنديده ، مهربانى و نرمخويى با همنوعان خود اُنس مى گيرند، در برابر آنان متواضعند، وظايف خود را در برابر آنها انجام داده ، حقوق همديگر را محترم مى شمارند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]قرآن كريم مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّماَالْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ)(29) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]به درستى كه ، مؤ منان با هم برادرند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]شهيد مطهرى در اين باره مى نويسد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](آن چيزى كه بيش از هر چيز حق را محترم ، عدالت را مقدّس ، دلها را به يكديگر مهربان و اعتماد مـتـقـابـل را مـيـان افـراد بر قرار مى سازد، تقوا و عفاف را تا عمق وجدان آدمى نفوذ مى دهد، به ارزشـهـاى اخـلاقـى اعـتـبـار مـى بخشد، شجاعت مقابله با ستم ايجاد مى كند و همه افراد را مانند اعضاى يك پيكر به هم پيوند مى دهد و متحد مى كند، ايمان مذهبى است .)(30) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]رابطه اخلاق و ايمان [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]تـرديـدى نـيـسـت كـه دنـيـاى امـروز، بـر اثـر بـى پـنـاهـى و بـى ايـمـانـى مـى سـوزد. اگـر نـسـل جـوان در بـرابـر فرهنگ پست دنياى استكبار، ايمان واعتقاد به خدا داشته و خود را بنده او بداند، اعتمادش به او باشد و خود را از افسار گسيختگى و بى بند و بارى ، نجات داده و به وظـايـف بـنـدگى خود عمل كند، استعدادها و نيروهاى باطنى او، شكوفا مى شود. بخشش الهى و زيـنـت انـسـانـى كـه هـمـانـا داشـتـن اخـلاق پـسـنـديـده و سـجـايـاى اخـلاقـى اسـت ، شـامـل حالش مى گردد، بطورى كه پناهگاه مطمئن پيدا كرده و در بن بستهاى زندگى ، تن به خودكشى ، اعتياد، فحشا و مانند آن نمى دهد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]دشـمـنـان اسـلام ، هـمـواره ايمان ملّتها، بويژه نسل جوان را، نشانه گرفته و مى خواهند آن نور الهـى را خـامـوش كـنـنـد. بـديـهـى اسـت كـه وقـتـى چـراغ ايـمـان ، در دلهـا خـامـوش شـد، اصـول انـسـانـى و ارزشهاى والاى اخلاقى ، زود ضربه پذير گشته و از هم مى پاشد؛ زيرا اخـلاق و ايـمـان ، رابـطـه مـتـقابل با همديگر دارند.ايمان مانند درختى است كه اخلاق پسنديده و خـصـلتـهـاى پـاك انـسانى نظير سخاوت ، شجاعت ، عدالت ، عفت ، صبر و شكيبايى و... شاخ و بـرگـهـاى آن هـسـتـنـد. وقـتى اصل درخت از ريشه خشكيد، شاخه هايش نيز خشكيده ، بى ثمر مى گردد و برگهايش نيز به زمين ريخته ، لگدمال مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]از آنچه بيان شد، معلوم مى شود كه ايمان ، پشتوانه اخلاق پسنديده است و بدون آن ارزشهاى اخـلاقـى فـرو مـى پاشد. اخلاق به وسيله ايمان ضمانت شده و ايمان نيز به وسيله اخلاق حفظ مـى گـردد. ايـمان در اخلاق و رفتار انسان تجلّى كرده و اخلاق نيز ايمان را تقويت كرده ، رشد مـى دهـد و بـه كـمـال مـى رسـانـد. بـا وجـود ايـمـان ، دلهـا ازتـاخـت و تاز خواسته هاى حيوانى وانحرافات اخلاقى ايمن مانده ، حفظ مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايـنـك بـراى تـكـمـيـل بحث (ارتباط اخلاق و ايمان )به چند حديث از اميرمؤ منان على عليه السلام اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاْ يمانُ شَجَرَةٌ، اَصْلُهاَالْيَقينُ، وَفَرْعُهَاالتُّقى وَنُورُهَا الْحَياءُ وَثَمَرُهَا السَّخاءُ)(31) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ايمان درختى است كه ريشه اش يقين ، شاخه اش تقوا، شكوفه اش حيا و ميوه اش سخاوت است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](رَاءْسُ الاْ يمانِ حُسْنُ الْخُلْقِ وَالتَّحَلّى بِالصِّدْقِ)(32) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خوش اخلاقى و به راستى آراسته بودن ، سرِ ايمان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَكْمَلُكُمْ ايماناً اَحْسَنُكُمْ اَخْلاقاً)(33) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]كاملترين شما از نظر ايمان ، نيكوترين شما از حيث اخلاق است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]حُسن خُ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]از آنجا كه مراد از اخلاق ، مجموع ملكات و خصلتهاى باطنى است و ملكات اخلاقى نيز ممكن است ، صـفـاتـى نـيـك يا بد باشند، اخلاق ، به تمام خصلتهاى باطنى اطلاق مى گردد. بنابراين ، خلقهاى نفسانى دو گونه است : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ خُلق حَسَن : يعنى خوى و طبع نيك ، خُلق خوش . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ خـُلق سـَيِّى ءْ و زشـت : آن حـالت نـفـسـانـى كـه شـخـص را بـر اعمال ناشايست وادار مى كند، خلق سَيِّى ء ناميده مى شود در اين باره پس از بيان (حسن خلق ) و فضايل اخلاقى ، به تفصيل ، توضيح خواهيم داد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اهميت حُسن [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]قـرآن كـريـم كـه كـتـاب انـسـان سـازى اسـت و بـراى رشـد، تـرقـى و تـربـيـت انـسـان نازل شده است ، تزكيه را يكى از اهداف بعثت پيامبر، شمرده ، مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](لَقـَدْ مَنَّ اللّهُ عَلَى الْمُؤْمِنينَ إِذْ بَعَثَ فيهِمْ رَسُولاً مِنْ اَنْفُسِهِمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ اياتِهِ وَ يُزَكّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ... )(34) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خـداونـد بر مؤ منان منّت نهاد (نعمتى بزرگ بخشيد) هنگامى كه درميان آنان پيامبرى از خودشان برانگيخت كه آيات او را بر آنها بخواند و پاكشان كند و كتاب و حكمت به آنها بياموزد... . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همچنين رستگارى را در پرتو تزكيه نفس دانسته ، مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](وَنـَفـْسٍ وَمـا سـَوّيـهـا. فـَاَلْهـَمـَهـا فـُجـُورَهـا وَتـَقـْويـهـا. قـَدْ اَفـْلَحَ مـَنْ زَكـّيها. وَقَدْ خابَ مَنْ دَسّيها)(35) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]سـوگند به نفس و آنچه موزونش ساخته است و زشتيها و پرهيزگاريهايش را به او الهام كرد، به تحقيق هر كس آن را تزكيه كرد، رستگار است و هر كه آن را آلوده ساخت زيانكار است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـانـگاهى به زندگى اولياى گرامى اسلام وتاءمل در سخنان گهربار آنان ، به اهميت اخلاق نـيـك و تـزكـيـه نـفـس ، بـيـشـتـر پـى بـرده ، گـسـتـردگـى مسائل اخلاقى را نه تنها در گفتار، بلكه درتمام شؤ ون فردى و اجتماعى آنان مشاهده مى كنيم . تمام وجودشان را سجاياى اخلاقى و خصلتهاى نيك فرا گرفته است . آنان اخلاق الهى را به تـمـام مـعـنا در وجود خود به كمال رسانده و مظهر تجلّى (اَخلاقُ اللّه ) و (آدابُ اللّه ) گشته اند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آنان براى رسيدن به مقامات بالاتر اخلاقى ، از درگاه خدا، استمداد مى كردند. چنانكه پيامبر اكرم (ص ) از خدا مى خواست : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَللّهُمَّ اهْدِنى لاَِحْسَنِ الاَْخْلاقِ...)(36) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خداوندا! به نيكوترين اخلاق هدايتم كن ... [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَللّهُمَّ كَما حَسَّنْتَ خَلْقى فَحَسِّنْ خُلْقى )(37) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خداوندا! همان گونه كه مرا نيكو آفريدى ، خلق مرا (نيز) نيكو گردان . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اولياى گرامى اسلام براى پيروان خود، نقش و ارزش اخلاق را در دين يادآور شده ، آنان را به اخلاق نيكو تشويق مى كردند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]پيامبر اكرم (ص ) مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اَلاِْسْلامُ حُسْنُ الْخُلْقِ)(38) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اسلام خوش خلقى است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]درجاى ديگر مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](تَخَلَّقُوا بِاءَخْلاقِ اللّهِ)(39) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خودتان را به اخلاق الهى بياراييد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]امام صادق عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنْ اُجِّلْتَ فـى عـُمـْرِكَ يـَوْمـَيـْنِ فـَاجـْعـَلْ اَحـَدَهـُمـا لاَِدَبـِكَ لِتـَسـْتـَعـيـنَ بـِهِ عـَلى يـَوْمـِ مَوْتِكَ)(40) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اگـر درعـمرت دو روز مهلت يافتى ، يك روزش را به فراگرفتن ادب و تربيت اختصاص بده تا روز مرگت ، از آن كمك بگيرى . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نمونه هايى از رفتار معصومين (ع ) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]مـعـصـومـيـن عـليـهـم السلام درتمام شؤ ون زندگى و تمام صحنه هاى اجتماعى ، سياسى و حتى نظامى موازين اخلاقى را رعايت مى كردند و درهمه زمينه ها نيكوترين الگوى پيروان خود هستند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]در اينجا به دو نمونه از رفتار پيامبر اكرم (ص ) اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](عـدى ) فرزند حاتم طايى كه مشتاق ديدار رسول خدا صلى الله عليه وآله بود، وارد مدينه شـد و سـراغ آن حـضـرت رفـتـه و او را در مـسـجـد يـافت . در برابر آن حضرت نشست و خود را معرفى كرد. وقتى پيامبر او را شناخت ، از جاى خود برخاست ، دستش را گرفته ، به خانه خود برد. او مى گويد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](در نـيـمـه راه پـيـرزنـى جـلو راه او را گـرفـت و بـا او سـخـن گـفـت . مـن ديـدم كـه بـا كـمـال فـروتـنـى بـه سـخنان پيرزن گوش مى دهد و به او پاسخ مى گويد. مكارم اخلاق او مـرامـجـذوب وى ساخت و با خود گفتم كه او هرگز فرمانروايى عادى نيست . وقتى وارد خانه او شـدم ، زنـدگـى سـاده وى تـوجـه مـراجـلب كـرد... از فـروتـنـى او غرق حيرت شدم و از اخلاق پـسـنـديـده و مـلكـات فـاضـله و از احـتـرام فـوق العـاده اى كـه نـسـبـت بـه تـمـام افـراد بـشـر قايل است ، دريافتم كه او فرد عادى و فرمانرواى معمولى نيست .)(41) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](روزى شخصى به محضر رسول خدا صلى الله عليه وآله رسيد و هيبت حضرت او را گرفت و زبانش بند آمد و حضرت دست خود را روى سينه او نهاد و فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بر خود آسان بگير من كه پادشاه نيستم . من فرزند زنى هستم كه با دست خود گوسفند خويش را مى دوشيد).(42) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]آثار حُسن خلق [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخـلاق پـسـنـديـده ، آثـار و فـوايـد ارزنـده اى در سـعـادت دنيوى و اخروى انسان دارد و روايات فـراوانـى در ايـن زمـيـنـه ، از پيشوايان اسلام ، نقل شده كه بعضى از آنها را در دو بخش آثار دنيوى و اخروى بيان مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ آثار دنيوى : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بـا تـوجـه بـه سـخـنان اولياى گرامى اسلام در مى يابيم كه حُسْن خلق آثار و فوايد مهمى درانسان واجتماع دارد كه در اينجا به بعضى از آن آثار اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ عامل عزّت : على عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]( رُبَّ ... ذَليلٍ اَعَزَّهُ خُلْقُهُ)(43) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]چه بسا (انسان ) ذليلى كه خلق و خويش او را عزيز كرده است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ طول عمر: امام صادق عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اءَلْبِرُّ وَحُسْنُ الْخُلْقِ... يَزيدانِ فِى الاَْعْمارِ)(44) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نيكى و خوش اخلاقى عمر را زياد مى كنند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]3ـ زياد شدن روزى : امام صادق عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](حُسْنُ الْخُلْقِ مِنَ الدّينِ وَهُوَ يَزيدُ فِى الرِّزْقِ)(45) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]حسن خلق جزئى از دين است و روزى را زياد مى كند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]4ـ تحكيم پيوند دوستى : پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](حُسْنُ الْخُلْقِ يُثْبِتُ الْمَوَدَّةَ)(46) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نيك خلقى ، مودّت و دوستى رامحكم مى گرداند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]5ـ همبستگى و الفت : على عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](مَنْ حَسُنَ خُلْقُهُ كَثُرَ مُحِبُّوهُ وَانَسَتِ النُّفُوسُ بِهِ)(47) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]كسى كه خلقش نيكو باشد، دوستدارانش زياد شده ، انسانها با او اُنس مى گيرند. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]ب ـ آثار اُخروى : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خـوش اخـلاقـى آثـار ارزنـده اى در سـعادت اخروى انسان دارد كه دراينجا به برخى از آن آثار اشاره مى كنيم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ زدودن لغزشها: امام صادق (ع ) فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](اِنَّ الْخُلْقَ الْحَسَنَ يَميثُ الْخَطيئَةَ كَما تَميثُ الشَّمْسُ الْجَليدَ)(48) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا خوش خلقى گناه را ذوب مى كند، چنان كه خورشيد يخ را ذوب مى سازد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ آسانى حساب : على عليه السلام فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](... حَسِّنْ خُلْقَكَ يُخَفِّفِ اللّهُ حِسابَكَ)(49) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خلق خود را نيكو گردان تا خداوند حساب تو را (در قيامت ) آسان گيرد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]3ـ برترى درجه : رسول خدا صلى الله عليه وآله فرمود: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](إِنَّ الْعـَبـْدَ لَيـَبـْلُغُ بـِحـُسـْنِ خـُلْقـِهِ عـَظـيـمَ دَرَجـاتِ الاْ خـِرَةِ وَاءَشـْرَفَ الْمـَنازِلِ وَإِنَّه لَضَعيفُ الْعِبادَةِ)(50) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همانا بنده در سايه نيكى خلقش به بلندترين درجات آخرت و عاليترين جايگاهها مى رسد، در حالى كه در عبادت ضعيف و ناتوان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]فضايل اخلاقى [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]هـمـان گـونـه كـه روشن شد، حسن خلق ، آثار ارزنده اى در سعادت ابدى انسان دارد. هر كس مى خـواهـد، بـه سـعـادت ابـدى ، دسـت يـابـد، لازم اسـت كـه صـفـحـه دلش را از رذايل اخلاقى و اخلاق ناپسند پاك كرده ، فضايل اخلاقى را جايگزين آن نمايد. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اخـلاق پـسـنـديده ،مجموعه اى از فضايل انسانى است كه انسان را زينت بخشيده ، به رستگارى مـى رسـانـد. ايـنـك فـهـرست برخى از فضايل اخلاقى را با توجه به نياز برادران عزيز در زير مى آوريم : [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]1ـ فـضـايـلى كـه در ارتـبـاط بـا خـدا و ديـن اسـلام مـطـرح اسـت از قبيل اهميت دادن به نماز، دعا، ذكر، پرهيز از ريا، خوف و رجا، پايدارى در ميدان نبرد، پرهيز از سستى و فرار از جنگ . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]2ـ فـضـايـلى كه در ارتباط با خود انسان مطرح است مانند روحيه عزت طلبى ، اغتنام فرصت ، نظم و انضباط، دورى از بيهودگى و چشم پاكى . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]3ـ فـضـايـلى كـه در ارتـبـاط بـا ديـگـران مـطـرح است مانند تواضع ، راستى و راستگويى ، بـرادرى و اتـحـاد، مـردم دارى ، رعـايـت احـتـرام امـوال ديـگـران ، فـرو خـوردن خشم ، امانتدارى ، رازدارى ، يارى مظلوم ، صله رحم ، حقوق مربى واستاد و حقوق پدر و مادر. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بد خُ [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بد خلقى ، ضد حسن خلق است . به همان اندازه كه خوش خلقى ، پسنديده ونيكوست ، بداخلاقى ، نـكـوهـيـده و زشـت اسـت و هـر قـدر حـسـن خـلق جـاذبـه دارد و كمال به حساب مى آيد. بدخلقى دافعه دارد و نقص محسوب مى شود. [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]نكوهش بد [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بدخلقى ، بدترين همنشين انسان ، نشانه پستى و فرومايگى و مايه بدبختى بوده و خير دنيا و آخرت را از انسان سلب مى كند. از اين رو، درتعاليم اسلامى مورد نكوهش قرار گرفته است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]پيامبر اكرم (ص ) مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](مِنْ سَعادَةِ الْمَرْءِ حُسْنُ الْخُلْقِ وَمِنْ شَقاوَتِهِ سُوَّءُ الْخُلْقِ)(51) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]خوش خلقى از سعادت مرد و بد خلقى از شقاوت و بدبختى اوست . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]اميرمؤ منان على عليه السلام مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](سُوءُالْخُلْقِ شَرُّقَرينٍ)(52) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بدخلقى بدترين همنشين وهمراه انسان است . [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]همچنين مى فرمايد: [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif](مِنَ اللُّؤْمِ سُوءُ الْخُلْقِ)(53) [FONT=Arial,sans-serif]<o:p></o:p>
[FONT=Arial,sans-serif]بد خلقى از (نشانه هاى ) فرومايگى و پستى است .