چگونه ميتوانيد كامپيوترتان را از گزند برنامههاي تبليغاتي حفظ كنيد؟
ارسال شده: شنبه ۲۳ دی ۱۳۸۵, ۱۱:۴۶ ب.ظ
هرچند هرزنامهها يا به قولي نامههاي ناخواسته (Spam)، ويروسها، و كرمها معمولاً خيلي فضول نيستند، ولي برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي آمادهاند تا خلوت و آرامش را از زندگي شما بگيرند. در قياس با اين برنامهها، حتا كوكيها (برنامههاي كوچكي كه اطلاعات مربوط به دستگاه شما را براي سايتهاي گوناگون اينترنتي ميفرستند) هم بيضرر به نظر ميرسند.
- اما اصلاً برنامهي تبليغاتي يا تبليغافزار (Adware) چيست؟
اين برنامهها، آگهيهاي تبليغاتي را روي صفحهنمايش شما نشان ميدهند. آنها بدون مقدمه و بدون اجازهي شما روي صفحهنمايش شما پيغامهايي را ظاهر ميكنند وپيشنهادهاي وسوسهانگيزي ارايه ميدهند. به عنوان مثال ميگويند اگر ميخواهيد 1000 دلار برنده شويد اينجا را كليك كنيد. البته اين عمل بستگي به اين ندارد كه شما حتماً به اينترنت مرتبط باشيد، بلكه ممكن است اين كار هنگامي انجام شود كه مرورگر شما اصلاً فعال نيست. برخي شركتها براي اينكه بتوانند روي كامپيوتر شما تبليغ كنند، اقدام به عرضهي نرمافزارهاي مجاني ميكنند تا به اين طريق هنگامي كه كاربر اقدام به فراخواني و نصب برنامهي مجاني از سايت اين شركتها كرد، به همراه اين برنامهها، برنامههاي تبليغاتي ناخواسته نيز وارد كامپيوتر او شود. اين دقيقاً همان روال دلخواه اين شركتها براي به دست آوردن درآمد است.
- برنامهي جاسوسي يا جاسوسافزار (Spyware) چيست؟
برنامهاي است كه اطلاعات شخصي شما را بدون اطلاع و اجازهي شما، هنگامي كه در اينترنت سرگرم مرور صفحات وب هستيد به شخص ثالثي ارسال ميكند. اين اطلاعات ميتواند شامل فهرست سايتهايي باشد كه شما از آنها بازديد كردهايد و يا ممكن است اطلاعات حساستري مانند اسم كاربري و رمز شما باشد. برخي شركتها نيز بدون درنظر گرفتن حريم خصوصي كاربران، از اين اطلاعات براي ارسال تبليغات خود استفاده ميكنند. البته معمولاً اين تبليغاتها زياد هم براي شما دلچسب نيستند.
- آيا كامپيوتر شما به برنامههاي جاسوسي آلوده است؟
بسياري از كاربران ويندوز، از عملكرد كامپيوترشان ناراضياند. به عنوان مثال مرورگر اينترنت (Internet Explorer) آنها درست كار نميكند، يا كامپيوترشان مرتباً در هنگام انجام عمليات توقف كرده و مجبور ميشوند آن را خاموش كنند. يا اينكه كامپيوتر بهطور محسوسي كُند ميشود. پاك كردن برنامههاي جاسوسي از روي كامپيوتر، به مراتب دشوارتر از پيشگيري از آنها در مرحلهي نخست است.
برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي معمولاً بهطور پنهاني و به يكي از دو روش زير وارد كامپيوتر شما ميشوند:
1- برنامه، با حيلههاي خاصي از شما ميخواهد تا چيزي را (معمولاً گزينهاي انتخابي) كليك كنيد. ارجاعهايي (Link) كه با برنامههاي جاسوسي مرتبطاند، ميتوانند بسيار گولزنك باشند. براي مثال، سايتي كه سعي دارد برنامهي جاسوسي خود را روي كامپيوترتان نصب كند، كادري محاورهاي مانند كادرهاي محاورهاي ويندوز باز ميكند و هنگامي كه شما كليد «انصراف» را انتخاب ميكنيد، شما را گول ميزند و برنامه را نصب ميكند. شايد نويسندگان برنامههاي جاسوسي، پنجرهي مسخرهاي را نمايش دهند كه حتا مرغ پختهي داخل زودپز را هم به خنده بيندازد! در اين حالت هر كسي پنجره را بلافاصله ميبندد، اما غافل از اينكه با اين كار، برنامهي جاسوسي روي كامپيوتر شما نصب ميشود. يعني تنها كافي است روي پنجرهي بازشده فعاليتي مانند تأييد يا انصراف انجام شود تا موجب به كار افتادن برنامهي نصب «جاسوس افزار» شود.
2- نصب نرمافزارهاي مجاني كه ممكن است شامل برنامهي جاسوسي در دل خود باشد. براي مثال، ممكن است بخواهيد يك برنامهي اشتراك فايل را به صورت مجاني از يك سايت دريافت و نصب كنيد. در حاليكه سرگرم نصب كردن برنامه هستيد، ناخودآگاه برنامهي جاسوسي را تحت پوشش برنامهي دلخواه خود نصب خواهيد كرد. اين برنامهي اشتراك فايل ميتواند ناقل بسياري از برنامههاي تبليغاتي نيز باشد.
برنامهي جاسوسي با يكبار نصب ميتواند اطلاعات شخصي و آگهيهاي تبليغاتي را 24 ساعته انتقال دهد؛ آن هم بدون اينكه روحتان از اين قضيه باخبر شود. همچنين برنامههاي جاسوسي ميتوانند تنظيمات مربوط به مرورگر شما، از قبيل صفحهي اصلي پيشفرض و صفحات جستوجو را بدون اطلاع كش بروند.
- محافظت در مقابل برنامههاي تبليغاتي و جاسوسي
مسلماً بدون كمك و راهنمايي نميتوانيد از ورود برنامههاي تبليغاتي و جاسوسي به كامپيوتر خودتان جلوگيري كنيد. ضدويروسهاي قديمي نميتوانند جلوي برنامههاي تبليغاتي را بگيرند. چون رفتار اين برنامهها مانند ويروسها يا كرمها نيست. اول اينكه شما معمولاً به دليل فريبكاري ارسالكنندگان برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي گول آنها را ميخوريد و مجوز نصب آنها را صادر ميكنيد. دوم اينكه برنامهي تجاري، رفتاري شبيه كرم يا ويروس ندارد. اين برنامهها معمولاً به غير از تأثير منفي بر عملكرد كامپيوتر، هيچگونه خرابي روي آن به بار نميآورند و همچنين با استفاده از نشانيهاي موجود روي كامپيوتر شما، خود را تكثير و پخش نميكنند (اگرچه ممكن است بعضي از انواع برنامههاي تجاري بتوانند از سد نرمافزارهاي ضدجاسوسي عبور كنند).
به هر حال همه چيز در حال بهتر شدن و پيشرفت است. اكثر ضدويروسهاي معتبر، امروزه ابزارهاي وارسي قدرتمندي براي يافتن برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي دارند. براي مثال ميتوان به آخرين نگارشهاي ضدويروسهاي Norton، McAfee و PC-Cillin اشاره كرد كه ابزار وارسي برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي خوبي دارند.
همچنين برخي از شركتهاي سرويسدهندهي اينترنت (ISP) براي جلوگيري از انتشار برنامههاي تبليغاتي و جاسوسي، اقدامات اوليهاي را به عمل آوردهاند. به عنوان مثال AOL (America Online) ژانويهي گذشته اعلام كرد كه در نگارش پيغامبر AOL9.0، ابزارهاي حفاظتي در برابر برنامههاي جاسوسي را گنجانده است. همچنين شركت Earth Link در نسخههاي اخير نرمافزارهاي خود، ابزارهاي حفاظتي در مقابل برنامههاي جاسوسي، تبليغاتي را فراهم كرده است. البته واضح است كه براي استفاده از ابزارهاي محافظتي تعبيه شده در ضدويروس و همچنين سرويسهاي ضدجاسوسي ISPها، بايد نگارش ضدويروس خود را به آخرين نسخه ارتقا داده و علامتهاي تأييد آنها را بهروز كنيد. (علامتهاي تأييد همان امضاهاي الكترونيكي هستند كه معتبربودن يك سرويس يا نرمافزار را تأييد ميكند).
- جلوگيري از نصب ناخواستهي برنامه
شركتهاي تزريقكنندهي برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي، از دو نقطهضعف كاربران سوءاستفاده ميكنند تا كار خود را با موفقيت انجام دهند:
الف- علاقهمندي كاربر به برنامههاي مجاني
ب- سادهلوحي كاربر!
بد نيست يك خاطره براي شما تعريف كنم. يادم ميآيد روزي دو تا از دوستانم به من مراجعه كردند و كامپيوترشان را كه به شدت توسط برنامههاي تبليغاتي آلوده شده بود نزد من آورند. در نگاه اول ميشد فهميد كه طمع بيش از حد يكي از دو دوستم براي به دست آوردن برنامههاي مجاني كار دستش داده است. ميزتحرير (Desktop) كامپيوترش با شكلكهاي بيشماري كه توسط برنامههاي گرفته شده از اينترنت ايجاد شده بودند كاملاً به هم ريخته بود. من كاملاً مات و مبهوت مانده بودم كه چگونه او نفهميده بود كه با اين كارهاي بيحساب و كتاب، براي برنامههاي تبليغاتي فرش قرمز پهن كرده است! البته بعد از بلايي كه اين برنامهها بر سر كامپيوترش آوردند، خيلي خوب اين موضوع را فهميد.
دوست ديگر من خورهي برنامههاي مجاني نبود ولي عادت بد او اين بود كه در هر كادر محاورهاي يا پنجرهاي كه باز ميشد، دكمههاي OK و يا Yes را كليك ميكرد. حتا كادرهاي محاورهاي را كه مشكوك به نظر ميرسيدند نيز از اين فيض محروم نميكرد! البته از شما هم پنهان نماند كه وقتي در كادري محاورهاي سئوالي مبني بر نصب برنامهي جديد مطرح ميشد، او بلافاصله كليد Yes را ميزد.
اكنون با درسهايي كه از سرگذشت دوستان من گرفتيد، ميتوانيد با توجه به موارد زير از نصب ناخواستهي بسياري از برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي جلوگيري كنيد:
1- ابتدا مطمئن شويد برنامهاي كه سرگرم نصب آن هستيد، حاوي برنامهي تبليغاتي نيست. خيلي از برنامههاي مجاني در اينترنت، درون خود برنامههاي تبليغاتي نيز دارند و اين همان چيزي است كه منتشركنندگان برنامهها از آن پول درميآورند. اگر در مورد برنامهاي مطمئن نيستيد، مجوز (License) آن را به دقت مطالعه كنيد (مجوز برنامه معمولاً بهطور مستقيم يا در قسمتي از مراحل نصب، نمايش داده ميشود). همچنين سايت اينترنتي ناشر برنامه را به دقت بررسي كنيد. اگر هنوز مطمئن نشديد، در Google Group روي نام برنامه و كلمات كليدي Adware و Spyware جستوجو كنيد. اگر هيچ مطلبي را در اين خصوص پيدا نكرديد احتمالاً مشكلي نخواهيد داشت.
2- براي جلوگيري از نمايش پنجرهي برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي، روي دستگاه خود برنامهي «بازدارندهي صفحات بازشو» (Pop-Up Blocker) نصب كنيد.
بسياري از برنامههاي جاسوسي، بعد از اينكه شما يك ارجاع جعلي را روي يك پنجرهي بازشو انتخاب ميكنيد، روي كامپيوترتان نصب ميشوند. براي همين، يك برنامهي بازدارندهي صفحات بازشو روي كامپيوتر خود نصب كنيد و علاوه بر آن، هيچگاه در انتخاب و كليك كردن اينگونه ارجاعها دچار وسوسه نشويد. ما از دو برنامهي بازدارنده استفاده ميكنيم كه هر دو به صورت مجاني در دسترساند. اولي Google Toolbar و دومي نسخهي جديد MSN Toolbar است. پنجرههاي بازشو با هدر دادن وقت، موجب اذيت كاربر ميشوند. بنابراين اگر برنامهي بازدارندهي صفحات بازشو روي كامپيوتر خود نصب كنيد، بعداً از خودتان متشكر خواهيد بود. اگر از ويندوز ايكسپي استفاده ميكنيد، ميتوانيد از Service Pack 2 (SP2) نيز استفاده كنيد كه چندين قابليت امنيتي مهم از جمله بازدارندهي صفحات بازشو براي مرورگر اينترنت دارد.
3- برنامهي تبليغاتي يا ساير برنامهها را بدون اطلاع و بيهوا نصب نكنيد. اگر روي دكمهاي كه به نظر يك ارجاع بيضرر ميرسد كليك كرديد و سپس يك كادر محاوره باز شد، هرگز كليد تأييد (Yes) را براي نصب برنامه انتخاب نكنيد. مگر اينكه فرستندهي برنامه، شركتي معتبر است يا خودتان برنامه را درخواست كرده باشيد. اگر هرگونه شكي داريد، ادامه ندهيد. اين كادر محاورهاي آخرين خط دفاعي شماست، و بايد فقط برنامههايي را كه خودتان از اينترنت انتخاب ميكنيد، نصب كنيد. وقتي بدون مطالعه كليد تأييد را انتخاب كنيد، مانند اين است كه شمارهي رمز كارت اعتباري خود را در اختيار هر كس كه با شما تماس بگيرد، قرار ميدهيد. نصب كردن سرويس پك 2 ويندوز ايكسپي با متوقف كردن دانلودهاي ناخواسته و كنترلهاي اكتيوايكس (ActiveX)، كه بستري بسيار مناسب براي نقل و انتقال برنامههاي جاسوسي است، ميتواند كمك مختصري بكند.
اگرچه برنامههاي كامپيوتري ضدجاسوسي و برخي ضدويروسها كه قابليت وارسي برنامههاي جاسوسي را نيز دارند ميتوانند در پيكار با جاسوسها مفيد واقع شوند، با اين همه بهترين راهكار و استراتژي در مقابله با اين برنامهها، بصيرت شما دربارهي انتخاب، دريافت فايل و نصب برنامههاست.
- كامپيوتر خود را كنترل كنيد
اگر در فكر وارسي كامپيوتر خود براي يافتن برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي هستيد، احتمالاً علايمي را كه قبلاً در اين مبحث مطرح شد در كامپيوترتان ديده ميشود. علايمي از قبيل بيثباتي، مشكلات عملكردي، و يا حتا به سرقت رفتن تنظيمات مربوط به مرورگر اينترنت. برنامههايي وجود دارند كه ميتوانند شما را در امر شناسايي و انهدام برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي ياري كنند. يكي از اين برنامهها، Ad-aware از شركت Lavasoft است. نصب اين برنامه را به شما توصيه ميكنيم. اين برنامه هم نسخهي خانگي دارد و هم شركتي. برنامههايي مانند برنامهي Ad-aware، ميتوانند برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي را شناسايي كرده و از بين ببرند.
در نشاني زير، ميتوانيد تعداد زيادي نرمافزار براي مقابله با برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي را پيدا كنيد:
[External Link Removed for Guests]
اين صفحهي وب، شامل ارجاعهايي به برنامههاي عمومي كه قادر به شناسايي و پاك كردن برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي هستند، است. اگر نميخواهيد از برنامهي عمومي استفاده كنيد، براي پيدا كردن برنامهي دلخواه خود ميتوانيد از Google Group استفاده كنيد. تعدادي از برنامههايي كه ميتوانند برنامههاي جاسوسي را پاك كنند، خود نيز ميتوانند به اندازهي مشكلاتي كه حل ميكنند، مشكل بيافرينند. پس بايد قبل از استفاده از اين برنامهها، از عملكرد آنها آگاهي داشته باشيد.
نكته: بهتر است برنامههاي ضدويروس و پاككنندهي برنامههاي جاسوسي را در حالت ايمن ويندوز (Safe Mode) اجرا كرد. اين به دليل آن است كه بعضي وقتها ابزارهاي پاككننده نميتوانند برنامههاي جاسوسي در حال اجرا را پاك كنند.
- اما اصلاً برنامهي تبليغاتي يا تبليغافزار (Adware) چيست؟
اين برنامهها، آگهيهاي تبليغاتي را روي صفحهنمايش شما نشان ميدهند. آنها بدون مقدمه و بدون اجازهي شما روي صفحهنمايش شما پيغامهايي را ظاهر ميكنند وپيشنهادهاي وسوسهانگيزي ارايه ميدهند. به عنوان مثال ميگويند اگر ميخواهيد 1000 دلار برنده شويد اينجا را كليك كنيد. البته اين عمل بستگي به اين ندارد كه شما حتماً به اينترنت مرتبط باشيد، بلكه ممكن است اين كار هنگامي انجام شود كه مرورگر شما اصلاً فعال نيست. برخي شركتها براي اينكه بتوانند روي كامپيوتر شما تبليغ كنند، اقدام به عرضهي نرمافزارهاي مجاني ميكنند تا به اين طريق هنگامي كه كاربر اقدام به فراخواني و نصب برنامهي مجاني از سايت اين شركتها كرد، به همراه اين برنامهها، برنامههاي تبليغاتي ناخواسته نيز وارد كامپيوتر او شود. اين دقيقاً همان روال دلخواه اين شركتها براي به دست آوردن درآمد است.
- برنامهي جاسوسي يا جاسوسافزار (Spyware) چيست؟
برنامهاي است كه اطلاعات شخصي شما را بدون اطلاع و اجازهي شما، هنگامي كه در اينترنت سرگرم مرور صفحات وب هستيد به شخص ثالثي ارسال ميكند. اين اطلاعات ميتواند شامل فهرست سايتهايي باشد كه شما از آنها بازديد كردهايد و يا ممكن است اطلاعات حساستري مانند اسم كاربري و رمز شما باشد. برخي شركتها نيز بدون درنظر گرفتن حريم خصوصي كاربران، از اين اطلاعات براي ارسال تبليغات خود استفاده ميكنند. البته معمولاً اين تبليغاتها زياد هم براي شما دلچسب نيستند.
- آيا كامپيوتر شما به برنامههاي جاسوسي آلوده است؟
بسياري از كاربران ويندوز، از عملكرد كامپيوترشان ناراضياند. به عنوان مثال مرورگر اينترنت (Internet Explorer) آنها درست كار نميكند، يا كامپيوترشان مرتباً در هنگام انجام عمليات توقف كرده و مجبور ميشوند آن را خاموش كنند. يا اينكه كامپيوتر بهطور محسوسي كُند ميشود. پاك كردن برنامههاي جاسوسي از روي كامپيوتر، به مراتب دشوارتر از پيشگيري از آنها در مرحلهي نخست است.
برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي معمولاً بهطور پنهاني و به يكي از دو روش زير وارد كامپيوتر شما ميشوند:
1- برنامه، با حيلههاي خاصي از شما ميخواهد تا چيزي را (معمولاً گزينهاي انتخابي) كليك كنيد. ارجاعهايي (Link) كه با برنامههاي جاسوسي مرتبطاند، ميتوانند بسيار گولزنك باشند. براي مثال، سايتي كه سعي دارد برنامهي جاسوسي خود را روي كامپيوترتان نصب كند، كادري محاورهاي مانند كادرهاي محاورهاي ويندوز باز ميكند و هنگامي كه شما كليد «انصراف» را انتخاب ميكنيد، شما را گول ميزند و برنامه را نصب ميكند. شايد نويسندگان برنامههاي جاسوسي، پنجرهي مسخرهاي را نمايش دهند كه حتا مرغ پختهي داخل زودپز را هم به خنده بيندازد! در اين حالت هر كسي پنجره را بلافاصله ميبندد، اما غافل از اينكه با اين كار، برنامهي جاسوسي روي كامپيوتر شما نصب ميشود. يعني تنها كافي است روي پنجرهي بازشده فعاليتي مانند تأييد يا انصراف انجام شود تا موجب به كار افتادن برنامهي نصب «جاسوس افزار» شود.
2- نصب نرمافزارهاي مجاني كه ممكن است شامل برنامهي جاسوسي در دل خود باشد. براي مثال، ممكن است بخواهيد يك برنامهي اشتراك فايل را به صورت مجاني از يك سايت دريافت و نصب كنيد. در حاليكه سرگرم نصب كردن برنامه هستيد، ناخودآگاه برنامهي جاسوسي را تحت پوشش برنامهي دلخواه خود نصب خواهيد كرد. اين برنامهي اشتراك فايل ميتواند ناقل بسياري از برنامههاي تبليغاتي نيز باشد.
برنامهي جاسوسي با يكبار نصب ميتواند اطلاعات شخصي و آگهيهاي تبليغاتي را 24 ساعته انتقال دهد؛ آن هم بدون اينكه روحتان از اين قضيه باخبر شود. همچنين برنامههاي جاسوسي ميتوانند تنظيمات مربوط به مرورگر شما، از قبيل صفحهي اصلي پيشفرض و صفحات جستوجو را بدون اطلاع كش بروند.
- محافظت در مقابل برنامههاي تبليغاتي و جاسوسي
مسلماً بدون كمك و راهنمايي نميتوانيد از ورود برنامههاي تبليغاتي و جاسوسي به كامپيوتر خودتان جلوگيري كنيد. ضدويروسهاي قديمي نميتوانند جلوي برنامههاي تبليغاتي را بگيرند. چون رفتار اين برنامهها مانند ويروسها يا كرمها نيست. اول اينكه شما معمولاً به دليل فريبكاري ارسالكنندگان برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي گول آنها را ميخوريد و مجوز نصب آنها را صادر ميكنيد. دوم اينكه برنامهي تجاري، رفتاري شبيه كرم يا ويروس ندارد. اين برنامهها معمولاً به غير از تأثير منفي بر عملكرد كامپيوتر، هيچگونه خرابي روي آن به بار نميآورند و همچنين با استفاده از نشانيهاي موجود روي كامپيوتر شما، خود را تكثير و پخش نميكنند (اگرچه ممكن است بعضي از انواع برنامههاي تجاري بتوانند از سد نرمافزارهاي ضدجاسوسي عبور كنند).
به هر حال همه چيز در حال بهتر شدن و پيشرفت است. اكثر ضدويروسهاي معتبر، امروزه ابزارهاي وارسي قدرتمندي براي يافتن برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي دارند. براي مثال ميتوان به آخرين نگارشهاي ضدويروسهاي Norton، McAfee و PC-Cillin اشاره كرد كه ابزار وارسي برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي خوبي دارند.
همچنين برخي از شركتهاي سرويسدهندهي اينترنت (ISP) براي جلوگيري از انتشار برنامههاي تبليغاتي و جاسوسي، اقدامات اوليهاي را به عمل آوردهاند. به عنوان مثال AOL (America Online) ژانويهي گذشته اعلام كرد كه در نگارش پيغامبر AOL9.0، ابزارهاي حفاظتي در برابر برنامههاي جاسوسي را گنجانده است. همچنين شركت Earth Link در نسخههاي اخير نرمافزارهاي خود، ابزارهاي حفاظتي در مقابل برنامههاي جاسوسي، تبليغاتي را فراهم كرده است. البته واضح است كه براي استفاده از ابزارهاي محافظتي تعبيه شده در ضدويروس و همچنين سرويسهاي ضدجاسوسي ISPها، بايد نگارش ضدويروس خود را به آخرين نسخه ارتقا داده و علامتهاي تأييد آنها را بهروز كنيد. (علامتهاي تأييد همان امضاهاي الكترونيكي هستند كه معتبربودن يك سرويس يا نرمافزار را تأييد ميكند).
- جلوگيري از نصب ناخواستهي برنامه
شركتهاي تزريقكنندهي برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي، از دو نقطهضعف كاربران سوءاستفاده ميكنند تا كار خود را با موفقيت انجام دهند:
الف- علاقهمندي كاربر به برنامههاي مجاني
ب- سادهلوحي كاربر!
بد نيست يك خاطره براي شما تعريف كنم. يادم ميآيد روزي دو تا از دوستانم به من مراجعه كردند و كامپيوترشان را كه به شدت توسط برنامههاي تبليغاتي آلوده شده بود نزد من آورند. در نگاه اول ميشد فهميد كه طمع بيش از حد يكي از دو دوستم براي به دست آوردن برنامههاي مجاني كار دستش داده است. ميزتحرير (Desktop) كامپيوترش با شكلكهاي بيشماري كه توسط برنامههاي گرفته شده از اينترنت ايجاد شده بودند كاملاً به هم ريخته بود. من كاملاً مات و مبهوت مانده بودم كه چگونه او نفهميده بود كه با اين كارهاي بيحساب و كتاب، براي برنامههاي تبليغاتي فرش قرمز پهن كرده است! البته بعد از بلايي كه اين برنامهها بر سر كامپيوترش آوردند، خيلي خوب اين موضوع را فهميد.
دوست ديگر من خورهي برنامههاي مجاني نبود ولي عادت بد او اين بود كه در هر كادر محاورهاي يا پنجرهاي كه باز ميشد، دكمههاي OK و يا Yes را كليك ميكرد. حتا كادرهاي محاورهاي را كه مشكوك به نظر ميرسيدند نيز از اين فيض محروم نميكرد! البته از شما هم پنهان نماند كه وقتي در كادري محاورهاي سئوالي مبني بر نصب برنامهي جديد مطرح ميشد، او بلافاصله كليد Yes را ميزد.
اكنون با درسهايي كه از سرگذشت دوستان من گرفتيد، ميتوانيد با توجه به موارد زير از نصب ناخواستهي بسياري از برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي جلوگيري كنيد:
1- ابتدا مطمئن شويد برنامهاي كه سرگرم نصب آن هستيد، حاوي برنامهي تبليغاتي نيست. خيلي از برنامههاي مجاني در اينترنت، درون خود برنامههاي تبليغاتي نيز دارند و اين همان چيزي است كه منتشركنندگان برنامهها از آن پول درميآورند. اگر در مورد برنامهاي مطمئن نيستيد، مجوز (License) آن را به دقت مطالعه كنيد (مجوز برنامه معمولاً بهطور مستقيم يا در قسمتي از مراحل نصب، نمايش داده ميشود). همچنين سايت اينترنتي ناشر برنامه را به دقت بررسي كنيد. اگر هنوز مطمئن نشديد، در Google Group روي نام برنامه و كلمات كليدي Adware و Spyware جستوجو كنيد. اگر هيچ مطلبي را در اين خصوص پيدا نكرديد احتمالاً مشكلي نخواهيد داشت.
2- براي جلوگيري از نمايش پنجرهي برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي، روي دستگاه خود برنامهي «بازدارندهي صفحات بازشو» (Pop-Up Blocker) نصب كنيد.
بسياري از برنامههاي جاسوسي، بعد از اينكه شما يك ارجاع جعلي را روي يك پنجرهي بازشو انتخاب ميكنيد، روي كامپيوترتان نصب ميشوند. براي همين، يك برنامهي بازدارندهي صفحات بازشو روي كامپيوتر خود نصب كنيد و علاوه بر آن، هيچگاه در انتخاب و كليك كردن اينگونه ارجاعها دچار وسوسه نشويد. ما از دو برنامهي بازدارنده استفاده ميكنيم كه هر دو به صورت مجاني در دسترساند. اولي Google Toolbar و دومي نسخهي جديد MSN Toolbar است. پنجرههاي بازشو با هدر دادن وقت، موجب اذيت كاربر ميشوند. بنابراين اگر برنامهي بازدارندهي صفحات بازشو روي كامپيوتر خود نصب كنيد، بعداً از خودتان متشكر خواهيد بود. اگر از ويندوز ايكسپي استفاده ميكنيد، ميتوانيد از Service Pack 2 (SP2) نيز استفاده كنيد كه چندين قابليت امنيتي مهم از جمله بازدارندهي صفحات بازشو براي مرورگر اينترنت دارد.
3- برنامهي تبليغاتي يا ساير برنامهها را بدون اطلاع و بيهوا نصب نكنيد. اگر روي دكمهاي كه به نظر يك ارجاع بيضرر ميرسد كليك كرديد و سپس يك كادر محاوره باز شد، هرگز كليد تأييد (Yes) را براي نصب برنامه انتخاب نكنيد. مگر اينكه فرستندهي برنامه، شركتي معتبر است يا خودتان برنامه را درخواست كرده باشيد. اگر هرگونه شكي داريد، ادامه ندهيد. اين كادر محاورهاي آخرين خط دفاعي شماست، و بايد فقط برنامههايي را كه خودتان از اينترنت انتخاب ميكنيد، نصب كنيد. وقتي بدون مطالعه كليد تأييد را انتخاب كنيد، مانند اين است كه شمارهي رمز كارت اعتباري خود را در اختيار هر كس كه با شما تماس بگيرد، قرار ميدهيد. نصب كردن سرويس پك 2 ويندوز ايكسپي با متوقف كردن دانلودهاي ناخواسته و كنترلهاي اكتيوايكس (ActiveX)، كه بستري بسيار مناسب براي نقل و انتقال برنامههاي جاسوسي است، ميتواند كمك مختصري بكند.
اگرچه برنامههاي كامپيوتري ضدجاسوسي و برخي ضدويروسها كه قابليت وارسي برنامههاي جاسوسي را نيز دارند ميتوانند در پيكار با جاسوسها مفيد واقع شوند، با اين همه بهترين راهكار و استراتژي در مقابله با اين برنامهها، بصيرت شما دربارهي انتخاب، دريافت فايل و نصب برنامههاست.
- كامپيوتر خود را كنترل كنيد
اگر در فكر وارسي كامپيوتر خود براي يافتن برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي هستيد، احتمالاً علايمي را كه قبلاً در اين مبحث مطرح شد در كامپيوترتان ديده ميشود. علايمي از قبيل بيثباتي، مشكلات عملكردي، و يا حتا به سرقت رفتن تنظيمات مربوط به مرورگر اينترنت. برنامههايي وجود دارند كه ميتوانند شما را در امر شناسايي و انهدام برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي ياري كنند. يكي از اين برنامهها، Ad-aware از شركت Lavasoft است. نصب اين برنامه را به شما توصيه ميكنيم. اين برنامه هم نسخهي خانگي دارد و هم شركتي. برنامههايي مانند برنامهي Ad-aware، ميتوانند برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي را شناسايي كرده و از بين ببرند.
در نشاني زير، ميتوانيد تعداد زيادي نرمافزار براي مقابله با برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي را پيدا كنيد:
[External Link Removed for Guests]
اين صفحهي وب، شامل ارجاعهايي به برنامههاي عمومي كه قادر به شناسايي و پاك كردن برنامههاي جاسوسي و تبليغاتي هستند، است. اگر نميخواهيد از برنامهي عمومي استفاده كنيد، براي پيدا كردن برنامهي دلخواه خود ميتوانيد از Google Group استفاده كنيد. تعدادي از برنامههايي كه ميتوانند برنامههاي جاسوسي را پاك كنند، خود نيز ميتوانند به اندازهي مشكلاتي كه حل ميكنند، مشكل بيافرينند. پس بايد قبل از استفاده از اين برنامهها، از عملكرد آنها آگاهي داشته باشيد.
نكته: بهتر است برنامههاي ضدويروس و پاككنندهي برنامههاي جاسوسي را در حالت ايمن ويندوز (Safe Mode) اجرا كرد. اين به دليل آن است كه بعضي وقتها ابزارهاي پاككننده نميتوانند برنامههاي جاسوسي در حال اجرا را پاك كنند.