مرکز انجمنهای تخصصی

مقدمه:
در اين نوشتار بر آنيم تا شما را با يکي از مؤثرترين روش هاي علمي و روان شناختي در برنامه ريزي درسي مبتني بر اصول رفتارگرايي بي.اف.اسکينر (B.F.Skinner) آشنا کنيم. تمام تلاش خود را خواهم نمود تا بيشتر به جنبه هاي کاربردي اين روش بپردازم لکن براي عده اي از خوانندگان از قبيل مشاوران، معلمان،برنامه ريزان درسي و کليه کساني که به مباحث روان شناسي و تعليم و تربيت علاقه مندند؛ ذکر پاره اي از مباني علمي اين مقوله خالي از لطف نمي باشد.اميدوارم که از حوصله داوطلبان عزيز کنکور که مخاطب اصلي اين يادداشت مي باشند فراتر نرود
اين روش برگرفته از روشهايي است که برای سنجش و درمان بسياری ازاختلالات رفتاری در برنامه های تغيير رفتار درمانی استفاده مي گردد.در روش نظارت شخصي (self-monitoring) يا ثبت شخصي(self-recording)يا خود کنترلي (self-control) درمان جو - که در اينجا همان دانش آموز است- به مشاهده و ثبت رفتار خود مي پردازد.در واقع اين روش نوعي روش سنجش مستقيم رفتار توسط شخص رفتار کننده است. (در اينجا منظور از رفتار، مطالعه است.) با اين حال علت اينکه آن را در زمره روش هاي سنجش غيرمستقيم قرار مي دهند اين است که در آن درمانگر يا يک مشاهده گر آموزش ديده به مشاهده و ثبت رفتار مددجو نمي پردازد .
هنگامی که نتايج به دست آمده رضايت بخش نيست مي توان از تدابيري براي بهبود آن استفاده کرد. مثلاً به مددجو گفته شود کار ثبت رفتارش- در اينجا جدول برنامه ريزي هفتگي _ گاه به گاه بررسي خواهد شد.يا اينکه به وي براي ثبت دقيق رفتارش پاداش داد. در اين صورت دقت مشاهدات و ثبت رفتار در او افزايش مي يابد.
يکي از ويژگي هاي اين روش سنجش رفتاري اين است که به خودي خود موجب بهبود رفتار مي شود. در اينجا بهبود رفتار افزايش ساعات مطالعه و تقسيم درست فراواني آن ميان دروس مختلف است. همان طور که اگر شخص فربهي مرتباً ميزان مصرف کالري هاي روزانه خود را زير نظر بگيرد، اين عمل به خودي خود در کاهش وزن او مؤثر خواهد بود. به اين پديده واکنش پذيري (reactivity) مي گوئيم. يعني ابزار سنجش ،خود باعث بهبود رفتار گشته است. (براي مطالعه بيشتر به کتاب تغيير رفتار و رفتار درماني: نظريه ها و روش ها،تاليف دکتر علي اکبر سيف ،نشر دوران مراجعه کنيد.)

چگونگي استفاده از جدول:
همانطور که نمونه اي از جدول را در ذيل مشاهده مي کنيد.سطر هاي اين جدول شامل دروس عمومي و اختصاصي شما و ستونها شامل ستون پيش بيني، روزهاي هفته و ستون هاي جمع مي باشد. شما می توانيد نمونه قابل چاپ جدول را از اينجا برداريد.

اکنون به شرح بخش هاي مختلف جدول خواهم پرداخت:
ستون دروس:
اين ستوني است که شما نام دروس مورد مطالعه در رشته خودتان را خواهيد نوشتبراي نمونه من دروس مر بوط به رشته رياضي را نوشته ام.
ستون پيش بيني:
در ابتدا ي هفته با توجه به شناختي که از خود در هفته هاي گذشته کسب کرده ايد و برنامه اي که پيش رو داريد پيش بيني مي کنيد که هر درس را چقدر بخوانيد.توجه داشته باشيد که اين عدد نه زياد آرماني باشد که دست نايافتني باشد و نه خيلي دست پائين که شما را براي بهبود رفتار مطالعه تحريک نکند.
ستون هاي ايام هفته:
در اين خانه ها شما ميزان مطالعه خود را پس از پايان آن يادداشت مي کنيد.مثلاً اگر شنبه 1:30 ساعت شيمي خوانده ايد ، 3 ساعت حسابان و 2 ساعت زبان آنها را مانند نمونه يادداشت کنيد. اين اعداد را مي توانيد با دورنگ به تفکيک نوع مطالعه (تستي / تشريحي) يادداشت کنيد.

ستون جمع تفکيکي:
در اين ستون کل مطالعه يک درس در طول هفته به تفکيک نوع مطالعه يادداشت مي شود.اکنون که 9 ماه تا کنکور مانده است نسبت مطالعه تشريحي به تستي بايد حدوداً 3 به 1 باشد و هرچه به کنکور نزديکتر مي شويم اين نسبت به نسبت 1 به 1 نزديک تر گردد.
ستون جمع کل:
اين ستون حاصل جمع ساعات مطالعه تستي و مطالعه تشريحي است که در ستون قبل نوشته ايد.
ستون معلم و کلاس:
در اين ستون ساعات شرکت در کلاس هاي آموزشگاه و يا تدريس خصوصي خود را بنويسيد.
البته توصيه مي گردد که بيش از دو نيم روز خود را براي اين کار اختصاص ندهيد.
ستون نمره تراز:
براي داوطلباني که در آزمون هاي آزمايشي شرکت مي کنند لازم است تا نمره تراز خود را در دروس مختلف پس از گرفتن کارنامه مربوط به آن هفته يادداشت کنند.اين به شما کمک مي کند تا بفهميد که در چه درسي بايد بيشتر مطالعه کنيد و نقاط ضعف و قوتتان کجاست.
معمولاً داوطلبان به درسي بيشتر علاقه دارند و بيشتر مطالعه مي کنند لذا نمره بهتري مي گيرند و باز چنين نتيجه مي گيرند که در اين درس امکان پيشرفت بيشتري دارند.اما واقعيت چنين است که ستون نمره تراز و جمع کل است که مبناي تصميم گيري شما براي هفته آينده خواهد بود.
سطر جمع کل:
اين سطر نشان مي دهد که در چه روزي چه ميزان مطالعه داشته ايد مسلماً ساعات مطالعه در روزهاي تعطيل براي دانش آموزان بايد بيشتر از روزهايي باشد که به مدرسه مي روند.
سطر فوق برنامه:
ما به هيچ وجه اعتقاد نداريم که داوطلبان کنکور بايد زندگي خود را تعطيل کرده و فقط درس بخوانند؛ بلکه اين مهم است که بدانند هدف آنها قبولي در کنکور است و هر چه در اين راستا به آنها کمک نمايد به همين دليل بقيه فعاليت ها فرعي است و بايد کنترل شود. لذا در اين ستون ساعات رفتن به باشگاه،کلاس موسيقي و... را يادداشت کنيد.به مرور خواهيد ديد که چه رابطه اي بين اين عدد و پيشرفت درسي شما وجود دارد.
سطر خواب :
ساعات خواب خود را نيز بنويسيد.باز هم مي گويم اين توصيه ناشيانه است که بگوئيم از خواب خود کم کنيد تا بيشتر مطالعه کنيد چرا که کيفيت مطالعه شما نيز افت خواهد کرد.براي افرادي در سنين شما با فعاليت متوسط ،روزانه 6-8 ساعت خواب کفايت مي کند که مي تواند خواب شب يا خواب وسط روز باشد. سعي کنيد به جاي اينکه شب بيدار بمانيد و درس بخوانيد صبح ها زودتر بيدار شويد.
سطر تلويزيون:
اين سطر شامل ساعات تماشاي تلويزيون و استفاده از رايانه مي گردد.به هيچ وجه جمع کل هفته در اين ستون نبايد دورقمي شود.اين را بدانيد که هر يک ساعت مشاهده تلويزيون يا مونيتور نه تنها يک ساعت از وقت مفيد شما را هدر مي دهد بلکه به اندازه نيم ساعت هم شما را خسته مي کند.
توصيه ما اين است که برنامه ها را به کمک جداول موجود در روزنامه جام جم يا سايت صدا و سيما انتخاب کرده و يک يا دو برنامه را مشاهده کنيد.مثلاً يکشنبه ها ساعت 23:15 شبکه سه فوتبال سري A باشگاه هاي ايتاليا و يا هرشب اخبار ساعت 21 شبکه يک و يا... .
خانه قرمز رنگ:
اين خانه مجموع ساعات مطالعه و به عبارتي خلاصه کار هفتگي شما را نشان مي دهد.عدد مندرج در اين خانه خوب است بين 40 تا 60 ساعت باشد.