مرکز انجمنهای تخصصی

اسناد (اوراق قرضه) خزانه­داری (Treasury securities)

اسناد خزانه­داری، اوراق قرضه­ای هستند که بوسیله دولت صادر می­شوند. (“Bond”: سند قرضه (اوراق قرضه)، برگه بهاداری است که دولت، مقامات عمومی یا شرکتها آن را منتشر می­کنند و به آن بهره ثابت و معینی تعلق می­گیرد. بر طبق قانون صدور اين برگه‌ها براي منبع صادر‌كننده آن ايجاد تعهد مي‌كند. )



چند گونه اسناد خزانه­داری وجود دارد:

آ. اوراق قرضه خزانه­داری کوتاه­مدت "Treasury bills": سررسید کوتاه­مدت اوراق صادره، اسناد خزانه­داری کوتاه­مدت نامیده می­شوند. اسناد خزانه­داری کوتاه­مدت، سند بدهکاری کوتاه مدت دولت ایالات متحده است که معمولا در کمتر از یک سال به سر می­رسد. این اسناد خزانه­داری کوتاه مدت، در کشور انگلستان توسط خزانه­داری انتشار یافته و معمولا سررسید 91 روز دارند.

ب. اوراق قرضه خزانه­داری میان­مدت: سررسید میان­مدت اوراق صادره، اسناد خزانه­داری میان­مدت " “Treasury notes نامیده می­شوند. سررسید این اسناد خزانه­داری، 2 تا 10 سال از تاریخ انتشار آنها می­باشد. اوراق قرضه میان­مدت دولت ایالات متحده آمریکا دارای سررسید یک تا پنج سال است.

پ. اوراق قرضه خزانه­داری بلندمدت: سررسید بلندمدت اوراق قرضه صادره، اسناد خزانه­داری بلندمدت " “Treasury bond نامیده می­شوند. این اوراق قرضه دارای سررسید 30 ساله هستند. در برخی کشورها این اسناد خزانه­داری دولتی برای دوره بلندمدت 10 تا 15 سال منتشر می­شوند. به دلیل سررسید درازمدت این اوراق به آنها اوراق قرضه درازمدت "the long bond" و یا همان واژه اوراق قرضه “the bond” نسبت داده می­شود.

ت. اوراق قرضه پس­انداز: گونه دیگری از اسناد خزانه­داری، اوراق قرضه پس­انداز نامیده می­شوند و دارای ماهیت غیرقابل عرضه در بازار هستند. این اسناد به مفهوم چند سند صادره از سوی دولت می­باشند.

در اینجا لازم است که به معرفی اوراق قرضه ملی "Currency Bonds" نیز اشاره شود. منظور از آن، اوراق قرضه­ای است که در یک کشور انتشار می­یابد و تنها به پول ملی همان کشور قابل بازپرداخت است.

بازدهی اسناد خزانه­داری نسبت به نرخهای بهره دیگر انواع اوراق قرضه کمتر است. دلیل این موضوع آن است که اسناد خزانه­داری هیچ ریسک مالی و یا خطر سوخت اعتبار اعطایی ""Credit risk را در‌برندارند. این خطر احتمالی در مورد بازپرداخت وام وجود دارد. دولت ایالات متحده با قدرت مالیاتی عظیم خود در بازپرداخت وام، ایمن و بی­خطر محسوب مي‌شود و به همین دلیل بازدهی اسناد خزانه­داری به عنوان مبنایی برای همه انواع دیگر نرخ بهره در نظر گرفته می­شود.

به طور تاریخی، هدف عمده ایالات متحده از انتشار اسناد خزانه­داری، تامین مالی کسری بودجه بوده است. با وجود مازاد بودجه، دولت همچنان به انتشار انواع اوراق قرضه برای افزایش میزان پول بازپرداخت دارندگان اسناد خزانه­داری در پایان سررسید آن، اقدام می­کند. در پایان سال 1999 میلادی دولت ایالات متحده با 3.6 تریلیون دلار از اسناد خزانه­داری پرداخت نشده روبرو شد. اسناد خزانه­داری 10 ساله ایالات متحده مبنایی برای بازدهی دیگر انواع نرخ بهره در آن کشور محسوب می­شود. پیش از این اوراق قرضه سی ساله ایالات متحده چنین نقشی را بازی می­کرد، اما کاهش انتشار اوراق قرضه سی ساله، به آن ارزش یک کالای کمیاب را داد. این مساله سبب کاهش قابلیت اتکا و اطمینان اوراق قرضه سی ساله به عنوان شاخص احساس مردم نسبت به نرخهای بهره شد.

اوراق قرضه(Bond)

در ساده­ترین و رایجترین شکل، یک ورقه قرضه، سندی است که به دارنده آن مبلغ ثابتی برای یک دوره ثابت مطابق با قانون پرداخت می­نماید. در حقیقت اوراق قرضه نوعي سند بدهی دولت به حساب می­آید. سرمایه­گذار بر روی اوراق قرضه، قرض­دهنده (وام­دهنده) و انتشاردهنده آن وام­گیرنده ناميده می­شود. صادرکننده یک ورقه قرضه پول را از سرمایه­گذاران جهت دریافت نرخ بهره ثابت در یک دوره معین قرض می­نماید. در پایان دوره صادرکننده اوراق اصل مبلغ وام را بازمی­گرداند. فرض کنید اصل هر ورقه قرضه 1000 دلار و یا مضربی از آن باشد که در واقع ارزش اسمی ورقه قرضه "” bond's face value نیز محسوب می­شود. به برخي از اوراق قرضه دو بار در سال، بهره­­ای به ارزش اسمی یا اصل سرمایه پرداخت می­شود که به بهره (بازده سهمیه) آن، کوپن "”Coupon آن اوراق قرضه مي‌گویند. (در اینجا به دارنده برگه­ بهره یا درآمد ثابتی تعلق می­گیرد.) به یک ورقه قرضه 1000 دلاری با 6 درصد سهمیه یا کوپن، 60 دلار برای یک سال در دو قسط پرداخت می­شود. به همین دليل است که به اوراق قرضه اسنادی با درآمد ثابت گفته می­شود. میزان بهره کوپن (اندازه بهره­ای که صادرکننده ورقه قرضه تعهد پرداخت آن را پذیرفته است.) یک ورقه قرضه تابع دو عامل دوره و کیفیت (چگونگی) اعتبار آن است. اوراق قرضه بلندمدت بهره بالاتری را به عنوان پاداش سرمایه­گذاری دارا می­باشد، چرا که بهره بالاتر جبران ریسکی است که در آن احتمالا نرخهای بهره پیش از سررسید اوراق قرضه افزایش خواهد یافت. به این خطر، ریسک نرخ بهره گفته می­شود. امروزه در ایالات متحده بیشتر اوراق قرضه سررسیدی کمتر از 30 سال دارند. چگونگی و کیفیت اعتبار، به توانایی و میل صادرکننده به پرداخت بهره و بازپرداخت اصل آن بر طبق برنامه نسبت داده می­شود. بیشتر اوراق قرضه بر اساس کیفیت اعتباری خود رتبه­بندی می­شوند که نشانه AAA بالاترین رتبه را نشان مي‌دهد. اوراق قرضه با کیفیت پایین دارای میزان بهره بالاتری است تا ریسک سرمایه­گذاری را جبران نماید. میزان بهره بالاتر در حقیقت پاداش برای سرمایه­گذاري است که ممکن است نتواند در هنگام سررسید به اصل سرمایه دست یابد. به این خطر ریسک اعتبار گفته می­شود.

صادرکنندگان اوراق قرضه به سه دسته تقسیم می­شوند: اوراق قرضه خزانه­داری بوسیله دولت فدرال انتشار می‌یابد. اوراق قرضه شهرداری به وسیله دولت محلی و ایالتی منتشر می­شود. اوراق قرضه شرکتی به وسیله تجارتخانه­ها و شرکتها صادر می­شوند.

1. اوراق قرضه خزانه­داری کوتاه­مدت (Treasury Bills)

اوراق قرضه خزانه­داری کوتاه­مدت، اسناد خزانه­داری هستند که سررسید کوتاه­مدتی بین یک سال از زمان انتشار دارند. این اسناد تنزيلي به صورت اوراق 3 و 6 ماهه، هفته­ای یکبار و به صورت اسناد یک ساله یک بار در ماه(این اسناد به نام اوراق یک ساله خوانده می­شوند.) صادر می­شوند. نرخ بهره تابعی از قیمت خرید، ارزش اسمی و زمان باقیمانده تا سررسید اسناد خزانه­داری است. مظنه اوراق قرضه کوتاه­مدت برحسب نرخ تنزیل یا برمبنای نرخ بهره 360 روز یک سال اعلام و ارزشگذاری می­شود. بنابراین با توجه به بازده اوراق قرضه، زمانی که نرخ تنزیل در حال افزایش است ارزش اوراق قرضه کوتاه­مدت افت می­کند. هم ارزی بازده اوراق قرضه می­تواند برای یک ورقه قرضه کوتاه­مدت محاسبه شود تا بدین ترتیب امکان مقایسه با دیگر ابزارهای وام­دهی و قرضه فراهم شود.

2. اوراق قرضه خزانه­داری میان­مدت (Treasury Bond)

اوراق قرضه خزانه­داری 30 ساله بلندترین زمان سررسید اوراق قرضه خزانه­داری را به خود اختصاص داده است. نزدیکترین رقیب آن اوراق قرضه خزانه­داری میان مدت 10 ساله است. در پایان هزاره دوم میلادی اوراق قرضه خرانه­داری بلندمدت در ایالات متحده به عنوان مبنایی برای همه انواع نرخ بهره به شمار می­آمد. این بدان مفهوم است كه مردم به بازدهی این اوراق به عنوان نماینده­ گونه­های دیگر نرخ بهره چشم می­دوزند. پس از آن که انتشار اوراق قرضه سی ساله در آمریکا کاهش یافت؛ در حقیقت این اوراق ماهیت کمیابی به خود گرفتند و رفته رفته نقش رهبر و نماینده دیگر نرخهای بهره را از دست دادند. این نقش اکنون بر عهده اوراق قرضه میان مدت 10 ساله است.

3. اوراق قرضه خزانه­داری بلند­مدت (Treasury Notes)

اوراق قرضه بلندمدت سند خزانه­داری است که سررسید آنها از زمان صدورشان در پایان دو ده سال فرا می­رسد. سه نوع از این اوراق خزانه­داری وجود دارند:

اوراق قرضه بلندمدت جدید دو ساله به صورت انتشار ماهانه

اوراق قرضه بلندمدت جدید پنج ساله به صورت انتشار فصلی

اوراق قرضه بلندمدت جدید ده ساله به صورت انتشار فصلی

بهره این اوراق به صورت سه ماهه بازپرداخت می­شود.

4. اوراق قرضه خزانه­داری مصون از تورم (Treasury Inflation-Protected Securities)

اوراق قرضه خزانه­داری مصون از تورم گونه­ای از اسناد خزانه­داری هستند که در سال 1997 به بازار معرفی شدند. ویژگی آنها این است که ارزش این اوراق در برابر افزایش تورم حفظ می­شود. در حقیقت بهره پرداختی به این اسناد طوری تنظیم می­شود که تورم و افزایش در سطح عمومی قیمتها را پوشش می­دهند. به اوراق خزانه­داری عادی در یک نرخ ثابت و به میزان ثابت سرمایه اصلی، بهره پرداخت می­شود. برای مثال یک ورقه قرضه 1000 دلاری با کوپن 6 درصد در سال 60 دلار بهره در دو قسط شش ماهه دریافت می­کند. هر گونه افزایش در نرخ تورم میزان قدرت خرید وجوه پرداخت شده و بنابراین قیمت بازاری اوراق قرضه خزانه­داری را کاهش می­دهد. در مقابل اوراق قرضه خزانه­داری مصون از تورم در نرخ ثابت و بر روی سرمایه اصلی بر مبنای شاخص قیمت مصرف­کننده، بهره پرداخت می­کند. همانطور که در بخش تورم آمده است، سنجش سطح عمومی قیمتها توسط دولت انجام می­گیرد.

منبع: موسسه آموزش و پژوهشهای اقتصادی رهنمون سرمایه