پرندگان چگونه پدید آمدند؟

[ganjineh]

در سال 1861 میلادی فسیلی از جانوری به اندازه‌ی كلاغ را یك كارگر معدن لا به ‌لای سنگ‌های آهك در منطقه‌ی باواریای آلمان پیدا كرد. آرواره‌ی فسیل شده‌ی آن جانور ناشناخته به آرواره‌ی خزندگان شباهت داشت و اگر آثاری از پر در آن فسیل دیده نمی‌شد، با در نظر گرفتن آرواره‌ی منقار مانند اما مجهز به دندان‌های استخوانی، پنجه‌های دارای چنگال و دم استخوانی و درازش، آن را در گروه خزندگان نابود شده جای می‌دادند. اما آن فسیل را آركئوپتریكس لیتوگرافیكا نام نهادند و آن را نیای پرندگان امروزی دانستند كه نزدیك 170 میلیون سال پیش می‌زیسته است.

جانورشناسان از سال‌ها پیش به وجود همانندی‌های بین خزندگان و پرندگان پی برده بودند كه از جمله می‌توان همانندی‌های ساختاری و كاركردی زیر را نام برد:

1. جمجمه‌ی خزندگان و پرندگان با یك مفصل گوی و كاسه‌ای به نام كندیل پس سری به نخستین مهره‌ی گردن متصل می‌شود.(پستانداران دو كندیل دارند)

2. پرندگان و خزندگان فقط یك استخوان در گوش میانی(از نوع ركابی) دارند.(پستانداران در گوش میانی سه استخوان دارند)

3. آرواره‌ی پایینی در پرندگان و خزندگان از 5 تا 6 استخوان درست شده است.(آرواره ی پایینی پستانداران فقط یك استخوان است)

4. مواد دفعی در پرندگان و خزندگان به صورت اسیداوریك است.(پستانداران اوره دفع می‌كنند)

5. پرندگان و خزندگان تخم‌های زرده‌دار همانندی دارند و جنین اولیه در سطح زرده‌ی آن‌ها در مراحل آغازین تقسیم سلولی دیده می‌شود.(پستانداران چنین تخمی ندارند)

این همانندی‌ها و همانندی‌های كالبدشناختی و تنكارشناختی دیگر باعث شد كه توماس هنری هاكسلی، جانورشناس انگلیسی، پرندگان را "خزندگان ستوده شده" بنامد و آن‌ها را همراه با گروهی از دایناسورها به نام تروپودها كه برخی ویژگی‌های پرندگان را داشته‌اند، در یك دسته جای دهد و با هم مرتبط بداند. كشف فسیل آركئوپتریكس نخستین مدرك فسیلی برای نظریه‌ی هاكسلی بود و خیلی زود این جانور به عنوان حلقه‌ی بین خزندگان و پرندگان و به عنوان یكی از "حلقه‌های گمشده"ی داروین پذیرفته شد.

آركئوپتریكس نام شایسته‌ای دارد كه به معنای "پرنده ی قدیمی" است. با وجود این، همانندی آن به پرندگان امروزی بسیار اندك است. این جانور به مانند پرندگان امروزی استخوان‌های توخالی و كیسه‌های هوا نداشته و در آرواره‌های استخوانی و منقار مانند خود، دندان‌های استخوانی داشته است. دنباله‌ی ستون مهره‌های جانور به درون دم دراز آن كشیده شده و آن را نگه می‌داشته است. این جانور پرهایی داشته كه به گرم ماندن آن كمك می‌كرده‌اند، اما برای پرواز چندان كارایی نداشته‌اند، زیرا این جانور ماهیچه‌های پروازی چندان نیرومندی نداشته است. در واقع همانندی این جانور به پرندگان به اندازه‌ای اندك است كه وقتی چند سال بعد فسیل دیگری از همین جانور كشف شد، به دلیل مبهم بودن آثار پرها و دشواری تشخیص آنُ فسیل را از آن پتروداكتیلی كوچك شمرده بودند و این اشتباه خود نشان می‌دهد كه حتی یك متخصص تا چه اندازه اركئوپتریكس را به خزندگان نزدیك می‌دیده است.

توضیح ساده‌ای كه اكنون پذیرفته شده، این است كه نیاكان اين جانور از درختان بالا می‌رفته‌اند. پرهاي اين جانداران كه از تغيير شكل پولك خزندگان فراهم شده‌اند تا عايقي براي بدن باشند، كم كم بزرگتر شده و سرانجام آركئوپتريكس را قادر ساخته‌اند تا از شاخه‌اي به شاخه‌ي ديگر پرواز كند و همان كاري را بكند كه امروزه سوسمارهاي پرنده به كمك پرده‌ي پهلوی بدن خود انجام مي‌دهند. آركئوپتريكس می‌توانسته از درخت بالا برود. يكي از چنگال‌هاي چهارگانه‌اش روبه عقب و مقابل بقيه قرار می‌گرفته است و در نتيجه، جانور مي‌توانسته چیزها‌ را محكم بگيرد. چنگال‌هاي روي بال‌ها نيز به جانور براي گرفتن شاخه‌ها بسيار كمك مي‌كرده اند. بالا رفتن از درختان نه تنها آن‌ها را از شكارچیان بزرگ روی زمین دور می‌كرد، بلكه خوراك خوبی برای آن‌ها از شكار حشره‌ها فراهم می‌شد.

بالا رفتن از درختان باعث نیرومندتر شدن پنجه‌ها شد و كم كم لوب‌هایی بینایی در مغز جانور بزرگ‌تر و در نتیجه بینایی جانور تیزتر شد. مخچه رشد بیشتری كرد تا تعادل جانور بهبود یابد و آرواره‌ها سبك‌تر شدند و كم كم به صورت منقار درآمدند. اما شاید مهم‌تر از همه این بود كه زاده‌های این جانوران آرام آرام خون‌گرم شدند و توانستند دمای بدن خود را حفظ كنند. جانور حشره‌خوار خون‌گرم، می‌تواند حشره‌ها را هنگامی كه سرد هستند و جنبش اندكی دارند، به سادگی به چنگ آورد. همچنین، خون‌گرم بودن برای جانوری كه در محیط پر باد روی شاخه‌ها زندگی می‌كند، برتری بزرگی است. پرها كمك زیادی به حفظ دما می‌كنند و شاید هم به همین دلیل پدید آمده باشند، گرچه پژوهشگران بسیاری بر این باورند كه آن‌ها در اصل برای پرواز پدید آمده‌اند.

منبع :جزیره دانش