مرکز انجمنهای تخصصی

روز 27 دسامبر 2006، با پرتاب یک کاوشگر فضایی که در اطراف منظومه شمسی و تا دوردست ترین سیاره هایی که با کم نورترین ستاره ها گرم میشوند، به کاوش خواهد پرداخت، جستجو برای [کره] زمین دوم به طور جدی آغاز شد.

در ساعت 2:23 دقیقه بعد از ظهر به وقت انگلستان، یک راکت سویوز (soyuz rocket) از پایگاه فضایی بایکونور (Baikonur Cosmodrome) قزاقستان به هوا پرتاب شد. این راکت حامل کوروت (Corot)، اولین تلسکوپ فضایی طراحی شده برای یافتن سیاره های قابل سکونت در منظومه های شمسی دور دست به شمار می آید، است.

این ماموریت که طی دوره ای دو سال و نیمه انجام خواهد شد، شامل جستجو برای یافتن سیاره ای صخره ای و سخت در اندازه ای دوبرابر کره زمین خواهد بود. این سیاره باید در مداری قرار گرفته باشد که دانشمندان آنرا در مناطق قابل سکونت (habitable zones) مینامند.

در هر منظومه خورشیدی، مناطقی وجود دارد که حرارت ستاره مرکزی آن به حدی است که آب - که به عنوان ماده حیات در نظر گرفته میشود - در شکل مایع باقی میماند، یعنی نه آنقدر داغ است که آب بخار شود و نه آنقدر سرد که موجب یخ زدن آن شود.

سیاره های صخره ای یا سخت که از نظر اندازه با زمین مطابقت داشته باشند، بزرگترین امید دانشمندان برای یافتن موجودات فرازمینی بوده اند و اگر چنین سیاره ای توسط کوروت یافته شود بلافاصله توسط جستجوگران بعدی که برای دهه دوم برنامه ریزی شده اند، مورد مطالعه دقیق قرار خواهد گرفت. این برنامه پژوهشی، برای دانشمندانی که به دنبال درک و شناخت چگونگی شکل گیری سیاره ها و چگونگی "زمینهای" دیگر هستند، از ارزش فراوانی برخوردار است.

تا کنون با استفاده از تلسکوپهای مستقر در زمین که از طریق پیگیری انکسار نور در میدان گرانش سیاره ها عمل میکنند، در اطراف منظومه شمسی ما بیش از 200 سیاره که در مدار ستاره ها قرار دارند کشف شده است. اما این روش تنها برای سیاره های عظیم کاربرد دارد و تقریبا تمام سیاره های کشف شده غولهای گاز و همه حداقل به اندازه سیاره مشتری بوده اند.

دانشمندان برای کشف سیاره های کوچکتر خارج از منظومه شمسی به تلسکوپهای زمینی بسیار بزرگتر یا جویندگان مداری نیاز دارند که مجبور به "دیدن" فضا از میان جو زمین نباشند.


کوروت، یک کاوشگر به طول 4 متر است که توسط آژانس فضایی فرانسه CNES و با همکاری دانشمندان بریتانیا و دیگر کشورهای اروپایی ساخته شده است. این کاوشگر که در مداری در 500 مایلی (805 کیلومتر) بالای کره زمین قرار گرفته است، با استفاده از تلسکوپی به قطر 27 سانتیمتر به جستجو در میان بیش از 120.000 ستاره خواهد پرداخت. کوروت به دنبال یافتن ریزترین تغییرات در درخشندگی ستاره ها است که در اثر عبور سیاره ها از مقابل آن ایجاد میشود.

دانشمندان انتظار دارند که با تعقیب چنین تغییراتی که حتی به اندازه 300 واحد در میلیون ریز باشند، موفق به کشف 10 تا 40 سیاره سخت کوچک شوند و اعتقاد دارند که بسیاری از آنان از نظر زمین شناسی فعال بوده و قادر به حفظ جو هستند.
مجله اینترنتی فریا

ایان راکسبرگ (Ian Roxburgh)، کیهان شناس دانشگاه کویین مری (Queen Mary) لندن و از دانشمندان ماموریت کوروت، گفت که این تلسکوپ ستاره هایی در فاصله 10,000 میلیون میلیون مایل را هم مورد مطالعه قرار خواهد داد. او افزود : "تا زمانی که ما راهی برای سفر بسیار بسیار سریع در فضا پیدا نکنیم، ایده رسیدن به نزدیکترین این سیاره ها هم در چهارچوب داستانهای علمی-تخیلی باقی خواهد ماند."

این اولین کاوشگر از ناوگان کوچک ماهواره های سیاره یاب است که در آینده نزدیک به فضا پرتاب خواهند شد. قرار است که در سال 2015، ماموریت کوروت توسط هیات داروین (Darwin) که مجموعه ای از 4 یا 5 تلسکوپ فضایی از آژانس فضایی اروپاست، دنبال شود. این هیات برای بررسی جو سیاره های سخت اعزام خواهند شد. در همین زمان، سازمان ناسا نیز تلسکوپ دیگری به نام Terrestrial Planet Finder را به فضا خواهد فرستاد تا محل دنیاهای مشابه زمین را مشخص نماید.

در منظومه شمسی ما منطقه قابل سکونت یا habitable zone جایی میان ناهید، دومین سیاره از خورشید و مریخ، چهارمین سیاره از خورشید قرار دارد.

در سال جاری، دانشمندان در انستیتوی کارنگی (Carnegie) واشنگتن، ستاره ای به نام epsilon Indi A را شناسایی کردند که یکی از بهترین کاندیداها برای داشتن سیاراتی مانند زمین در منظومه خود است. این ستاره 11.8 سال نوری با ما فاصله دارد و یکی از نزدیکترین ستاره های مجمع الکواکب ایندوس Indus به زمین است. کوچکترین سیاره یافته شده در ماورای منظومه شمسی، بیش از 20,000 سال نوری زمین فاصله داشته و در صورت فلکی قوس یا Sagittarius قرار دارد و با دمای سطحی 220 درجه سانتیگراد، چندان مسکونی به نظر نمیرسد.

منجمان سياره‌اي را در خارج از منظومه شمسي رديابي کرده‌اند که بيش از هر سياره خارجي ديگري که تا به امروز کشف شده، به زمين شباهت دارد؛ کره‌اي که امکان دارد آب بر سطح آن جاري باشد.

به گزارش «بي.بي.سي»، اين سياره در مدار ستاره کم فروغي به نام «Gliese 581» که تنها بيست سال و شش ماه نوري از زمين فاصله دارد در صورت فلکي «ميزان» (Libra) کشف شده است.

دانشمندان اين کشف را با کمک تلسکوپ 6/3 متري «اسو» (رصدخانه جنوبي اروپايي) انجام داده اند.
آنها مي‌گويند، دماي ملايم سطح سياره بدان معني است که هرگونه آبي در آن احتمالا در حالت مايع وجود دارد و اين موضوع شانس وجود حيات در آن را افزايش مي‌دهد.

«استفان اودري» از رصدخانه ژنو که نويسنده اصلي مقاله‌اي علمي در اين باره است، مي‌گويد: ما برآورد كرده‌ايم که ميانگين دماي اين «ابرزمين» چيزي ميان صفر و 40 درجه سانتيگراد باشد، و بنابراين آب در آن در حالت مايع خواهد بود. به علاوه، شعاع آن تنها بايد يک و نيم برابر شعاع زمين باشد، و مدل‌ها پيش بيني مي‌کند که اين کره يا سنگي است ـ مثل زمين ـ يا پوشيده از اقيانوس‌ها.

«خاوير دلفوسه»، از اعضاي تيم محققان دانشگاه گرنوبل، افزود: همانطور که مي‌دانيم آب براي وجود حيات اهميت اساسي دارد.

به اعتقاد وي، اين سياره ممکن است به هدف خيلي مهمي براي ماموريت‌هاي آينده فضايي جهت يافتن زندگي فرازميني بدل شود.

در اينگونه ماموريت‌ها تلسکوپ‌هايي در فضا قرار داده خواهد شد که مي‌توانند «نشانه‌هاي» نوري گوياي وجود فرآيندهاي بيولوژيکي را رديابي کنند.

اين رصدخانه‌هاي فضايي در پي رديابي آثار گازهاي جوي مانند متان و حتي نشانگرهاي کلوروفيل، رنگدانه‌هاي گياهان زميني که نقشي حياتي در فتوسنتر بازي مي‌کنند، برخواهند آمد.

رديابي غيرمستقيم
اين سياره خارجي کوچکترين سياره يافت شده تا به امروز است و ظرف تنها 13 روز يک دور کامل حول ستاره مرکزي مي‌گردد.

در اصطلاح منجمان به سياراتي که حول ساير ستاره‌ها غير از خورشيد مي‌گردند سياره خارجي گفته مي‌شود.
فاصله اين سياره از ستاره مرکزي چهارده بار کمتر از فاصله زمين از خورشيد است.

با اين حال با توجه به اين‌که اين ستاره مرکزي کوچکتر و سردتر - و در نتيجه کم فروغ تر - از خورشيد است، سياره مورد نظر در «ناحيه قابل سکونت» اطراف آن، يعني ناحيه‌اي که آب مي‌تواند در آن به صورت مايع باشد قرار دارد.
منظومه گليس 581 توسط رصدخانه جنوبي اروپايي (European Southern Observatory) در لا سيلا واقع در کوير آتاکاما شناسايي شد.

پژوهشگران براي اين اکتشاف، از يک ابزار بسيار حساس که مي‌تواند تغييرات بي نهايت کوچک در شتاب يک ستاره هنگام کشيده شدن توسط نيروي گرانش سياره‌اي در آن اطراف را اندازه گيري کند استفاده کردند.

منجمان هنوز مجبور به توسل به اين شيوه‌ها هستند زيرا تلسکوپ‌هاي فعلي قادر به عکس گرفتن از اجرام آسماني خيلي دوردست و کم فروغ مانند سيارات خارجي نيستند، به ويژه اگر در نزديکي ستاره‌اي درخشان قرار داشته باشند.

تاکنون وجود سه سياره در منظومه گليس 581 استنباط شده است. به غير از «اَبَر زمين» دو سياره ديگر يکي 15 برابر زمين و ديگري 8 برابر زمين در اين منظومه وجود دارد.
کشف تازه باعث هيجان زيادي ميان دانشمندان شده است.

از ميان 200 سياره خارجي که تاکنون کشف شده، شمار بسيار زيادي از آنها غول‌هاي گازي از نوع مشتري هستند که دماي آنها به علت نزديکي به خورشيدهاي داغ، بسيار بالاست.

«اليسون بويل»، مسئول بخش نجوم در موزه علوم لندن در مورد اين اکتشاف گفت: «از همه سياراتي که تاکنون در اطراف ساير ستاره‌ها پيدا کرده ايم، اين يکي طوري به نظر مي‌رسد که گويي حاوي مخلفات لازم براي حيات باشد. فاصله‌اش از ما 20 سال نوري است يعني به اين زودي‌ها به آن پا نخواهيم گذاشت و بايد منتظر انوع تازه فناوري‌هاي رانشي که مي‌تواند در آينده تغيير کند باشيم. و واضح است که تلسکوپ‌هاي قدرتمندي را بر آن متمرکز خواهيم کرد تا ببينيم چه مي‌توانيم رؤيت کنيم. اين‌که آيا جاي ديگري (غير از زمين) زندگي وجود دارد يا نه سوالي اساسي است که همه ما مي‌پرسيم».

همزاد آسمانی زمین کشف شد

بیست سال‌نوری دورتر از زمین، در صورت فلکی میزان، منظومه کوچکی قرار دارد که شبیه‌ترین سیاره به زمین را در خود جای داده است.

اخترشناسان موفق شده‌اند شبیه‌ترین سیاره زمین‌مانند را خارج از منظومه شمسی کشف کنند. این سیاره که هم‌زاد زمین نام گرفته است، تنها 50درصد از زمین بزرگ‌تر است و آب مایع در سطحش جریان دارد. گروهی از اخترشناسان سوییسی، فرانسوی و پرتقالی با استفاده از تلسکوپ 3.6 متری رصدخانه جنوبی اروپا توانستند این ابرزمین را که نزدیک به پنج برابر زمین سنگینی دارد، در حال دوران به دور یک کوتوله‌سرخ بیابند. این کوتوله سرخ مدتها پیش کشف شده بود و پیش‌ازاین سیاره‌ای نپتون‌مانند در اطراف آن پیدا شده بود.علاوه براین سیاره و ابر زمین کشف شده، نشانه‌هایی نسبتا قوی از حضور سیاره‌ای سوم با جرم هشت برابر جرم زمین نیز در رصدهای جدید دیده شده است.



این ابرزمین، کوچک‌ترین سیاره‌ای است که تاکنون در خارج از مرزهای منظومه شمسی یافت شده است و هر 13سال یک‌بار به‌دور کوتوله‌سرخ دوران می‌کند. فاصله این سیاره با ستاره مرکزی خود 14بار از شعاع مداری زمین کمتر است، اما کوتوله سرخ که گلیس581 نام دارد، به‌مراتب از خورشید کوچک‌تر و کم‌نورتر است و به‌همین دلیل، این ابرزمین در کمربند حیات این ستاره قرار گرفته است، جایی‌که آب می‌تواند به حالت مایع در این سیاره وجود داشته باشد.
استفان اودری، اخترشناس رصدخانه ژنو در سوییس و از کاشفان این سیاره می‌گوید: تخمین زده‌ایم دمای سطح این سیاره بین صفر تا 40 درجه سانتی‌گراد است و بنابراین آب مایع می‌تواند وجود داشته باشد. از سوی دیگر، شعاع این سیاره تنها 1.5 برابر شعاع زمین است و پیش‌بینی می‌شود همانند زمین، سنگی و مملو از اقیانوس باشد.
خاویر دل‌فوسه، اخترشناس رصدخانه گرینوبل در فرانسه و از کاشفان همزاد زمین معتقد است دما و فاصله نسبتا نزدیک این سیاره به زمین، آن‌را به بهترین هدف احتمالی برای ماموریت‌های فضایی جستجوگر حیات فرازمینی تبدیل کرده است. در نقشه گنج جهان، می‌توان محل این ستاره را با X نشانه‌گذاری کرد.
ستاره مادر، گلیس581، در میان یکصد ستاره نزدیک به خورشید است و با فاصله 20.5 سال‌نوری از زمین در صورت‌فلکی میزان واقع است. این ستاره تنها 30درصد خورشید سنگینی دارد و 50بار از آن کم‌نورتر است. جالب است که کوتوله‌های سرخ فراوان‌ترین ستارگان کهکشان راه‌شیری هستند! هشتاد ستاره از نزدیک‌ترین همسایگان خورشید به‌این دسته تعلق دارند.
خاویر بون‌فیلس، دیگر عضو این گروه تحقیقاتی که در دانشگاه لیسبون فعالیت دارد، می‌گوید: کوتوله‌های سرخ بهترین هدف برای جستجوی سیارات کم‌جرم و دارای آب مایع هستند. این ستارگان نور کمتری از خود ساطع می‌کنند و بنابراین کمربند حیات به‌مراتب به ستاره مرکزی نزدیک‌تر است. چنین سیاراتی را می‌توان به‌سادگی به روش سرعت شعاعی که موفق‌ترین روش در شکار سیارات فراخورشیدی است، شناسایی کرد.
دو سال پیش، این گروه توانست سیاره 15بار سنگین‌تر از زمین را در اطراف این کوتوله سرخ کشف‌کند، این سیاره که شباهت زیادی به نپتون دارد، هر 5روز و 10ساعت یک‌بار به‌دور ستاره مرکزی دوران می‌کند. آن‌زمان هم اخترشناسان نشانه‌هایی دال بر وجود سیاره‌ای دیگر در این منظومه یافته بودند، اما این‌بار با اندازه‌گیری‌های جدیدتر نه‌تنها توانستند این ابرزمین را شناسایی کنند، بلکه علایمی واضح از حضور سیاره‌ای دیگر با 8 برابر جرم زمین که هر 84 روز گردش خود را کامل می‌کند، بدست آورند.
اما عامل موفقیت این گروه در یافتن همزاد زمین، توانایی‌های منحصربه‌فرد هارپس، حسگر پیشرفته تلسکوپ 3.6 متری رصدخانه اروپا است که به جستجوگر بسیار دقیق سیارات به‌شیوه سرعت شعاعی نیز مشهور است. این ابزار حتی توانایی اندازه‌گیری سرعت‌هایی کم‌تر از 1 متر بر ثانیه (3.6 کیلومتر بر ساعت) را نیز دارا است.


منبع SpaceFlightNow.com
منبع 2: پارس اسکای