مرکز انجمنهای تخصصی

J-79، موتورهای غول پیکر جنگنده فانتوم نویسنده: آرمان

در این نظر که هواپیمای فانتوم یکی از بهترین های تاریخ هوانوردی جهان به شمار می آید، شکی نیست. اما اگر کمی بیشتر دقت کنیم، در بدنه این هواپیمای مخوف، قلب های تپنده ای خفته اند که موتورهای J-79 نام دارند. موتورهایی که به معنای واقعی غول پیکر، بزرگ و عظیم الجثه بوده و در نوع خود، تنها موتورهای توربوجت جهان با توان تولید کشش فوق العاده زیاد بوده و می باشند.

موتور غول پیکر J-79 روی استاند مخصوص موتور


در سال های دهه پنجاه میلادی، هواپیماها اکثراً می توانستند به راحتی به سرعت های بالای سرعت صوت دست پیدا کنند. اما هدف بیشتر شرکت های هواپیماسازی، ساخت جنگنده ای بود که قادر باشد با سرعت بالای دو ماخ پرواز نماید. موتورهای موجود در آن زمان، هیچ یک قدرت کنترل هوای ورودی به موتور را نداشته و در سرعت های بالا، دچار حالت Flame Out یا خاموشی موتور در اثر از کار افتادن محفظه های احتراق می شدند. در همین حال بود که شرکت جنرال الکتریک، با بهره گیری از دانش و تجربه قبلی در ساخت موتورهای جت، به طراحی و ساخت موتور توربوجت جدید J-79 اقدام کرده و در مدت سه سال، آن را به مرحله تولید رساند. این موتور، برای نخستین بار مجهز به سیستم استاتورهای متغیر بود. بدین معنی که این موتور، به راحتی می توانست مقدار هوای ورودی را کنترل کرده و مانع بروز هر گونه اشکال در سرعت های بالا شود. سیستم استاتور های متغیر بعد از موتور J-79، تقریباً در تمامی موتورهای توربوجت و توربوفن بعدی، به یک تکنولوژی معمول برای کار در سرعت های بالای دو ماخ تبدیل شد.

موتور جت J-79، برای نخستین بار در سال 1955 آزمایش گردید. این موتور، ابتدا در محفظه نگهداری بمب هواپیمای بمب افکن B-45 نصب شد. سپس پس از برخاستن هواپیما و ارتفاع و اوج گیری آن، موتور با احتیاط توسط جک های هیدرولیکی از محفظه بیرون آورده شده و در قسمت زیرین هواپیما قرار گرفت. در این حال، خلبان هواپیما هر چهار موتور قدیمی J-47 هواپیما را خاموش نموده و موتور جدید J-79 را روشن کرد. جالب اینجاست که این موتور، به تنهایی قادر بود بمب افکن را در حال پرواز نگه دارد. موتور J-79، سپس به عنوان موتور برگزیده برای هواپیمای F-104 ستارفایتر در نظر گرفته شد. با این موتور، ستارفایتر توانست تا حدود 1.400 مایل بر ساعت سرعت بگیرد، بدون آن که با مشکلاتی که موتورهای قبلی به بار می آوردند، مواجه شود.

نمای برش خورده از کمپرسور هفده مرحله ای موتور J-79

ساختار کلی موتور J-79، از یک کمپرسور محوری با هفده طبقه روتور و استاتور تشکیل شده که در موتور های توربوجت، واقعاً بی نظیر است. این کمپرسور محوری، قادر است هوا را تا میزان 35 برابر نسبت به فشار معمولی، فشرده و متراکم نماید. سیستم احتراق این موتور، به صورت محفظه ای یا Can-Annualr است که در هر محفظه، احتراق به طور جداگانه صورت می پذیرد. در این موتور، تعداد ده محفظه ی احتراق تعبیه شده است. طبیعی است که برای به حرکت در آوردن کمپرسور سنگین و حجیم این موتور، نیروی بسیاری لازم است. این نیرو را، سیستم توربین سه مرحله ای موتور J-79 فراهم می آورد که باز به دلیل به کار بردن چند مرحله توربین در یک موتور تک شفتی، در نوع خود بی رقیب است. سیستم پس سوز نیز به دلیل توربوجت بودن موتور، به طور کامل از هوای گذرا از توربین استفاده می نماید. موتور J-79، قادر به تولید نیروی کششی برابر با 17.000 تا 19.000 پوند تراست در حالت پس سور روشن می باشد.

موتور J-79 در حال نصب بر روی هواپیمای فانتوم

قطر خارجی موتور برابر با یک متر و طول موتور، چیزی در حدود شش متر است. موتور J-79، برای نخستین بار امکان به اصطلاح تخته گاز نمودن موتور از حالت استراحت را بدون هیچ گونه مشکل و یا استال شدن کمپرسور فراهم آورد. گفتنی است در حالتی که موتور از دورهای پایین به یک باره به فول پاور برسد، فشار بسیاری بر کل سازه موتور وارد می آید. موتور J-79، در هواپیماهای متفاوتی از جمله F-104 ستارفایتر، جنگنده کفیر اسرائیلی و B-58 هاستلر به کار رفته است که شاخص ترین کاربرد آن، به استفاده از این موتور در هواپیمای اف-4 فانتوم مربوط می شود، ترکیب هواپیمای فانتوم با موتوری همچون J-79، توانسته است از آن جنگنده ای به یاد ماندنی بسازد.

آرمان,
بازم ممنون بابت مطلب زيبا و قلم روان شما
من فقط يک بار يادمه فيلمي رو در مسجد محل کارم نشون مي دادن که يک F-4D با 24 بمب 250 پوندي
تجهيز شده بود و به راحتي به چند هدف در چند نقطه ي مختلف در عمق خاک عراق حمله کرد. ضمن اينکه
دو موشک سايدوايندر هم به جهت احتياط با خودش حمل مي کرد. البته دوربين در زير اف4 کار گذاشته شده
بود و فيلم هم سياه و سفيد بود و مربوط به اوائل جنگ با عراق.
همه ي اينها رو گفتم تا بگم بدون J-79 چنين توان رزمي به فانتوم نمي شد داد. موتورهاي J-79 فقط يک ايراد
دارند: مصرف سوخت بالا.

راستي رضا جان ميتونيد مقاله يا گزارشي از مراحل تعمير و نگهداري
اين موتور تو نيروي هوايي يا هر جاي ديگه تهيه كنيد؟

Reza6662, راستشو بخواي ويژگي تمام موتورهاي توربوجت همينه: توان بالا در مقابل مصرف
سوخت زياد. مثلاً موتورهاي ميگ 25 که توان زيادي دارن اما از همون مشکل مصرف زياد رنج مي برن.
يا موتورهاي B-52. همونطور که مي بينيد اين موتورها به اندازه اي قدرتمند هستند که حتي مي تونن
جنگنده اي مثل کفير رو يک تنه به جلو برانند.

علي., منم موافقم. اگر زحمتش رو بکشن و البته اگر براشون مقدور باشه. چون ظاهراً رضا
دسترسي و امکاناتش رو براي رفتن به اون جاها داره (خوش به حالش ).

علي., آرمان,
من قسمت اداري هستم.
اگر حفاظت بفهمه سر از . . . در ميآرم.
ولي اگر دوستي در قسمت Test Cell پيدا کنم حتمن و در اولين فرصت.

Reza6662, فقط مواظب باش ها!
اگه تونستي عکس تهيه کني که ديگه....

رضا جان اين مسايل بسيار محرمانه است.
به منظور سخنان ديگران خودت را به دردسر ننداز.

ما نگفتيم که اطلاعات محرمانه بيارين
فقط در مورد مراحل تعمير و اورهال اونا باشه
که فکر نکنم مشکلي داشته باشه
مگر که اين رو هم تو اينجا فوق سري بدونن
ضمنا چند تا از استادهاي ما تو صها هستند و يکيشون
سالها تکنسين تعمير j79 بوده. همين هفته پيش در مورد توان بالاي اين موتور
و اين که در هنگام تست اون حرارت زياد موتور صورت اونها رو سرخ مي کرد صحبت مي کرد !!
به هر حال منتظریم و اميدوارم به دردسر نيفتيد

علي., به نظر من هم اطلاعاتي از اين دست نبايد
خطر ساز باشه. اينا تو Manual هاي موتورها هم که شايد
رو اينترنت هم پيدا بشه هست.

آرمان,
آرمان جان اينجا ايرانه
گاهن بدجوري پيله مي کنن و موقع خروج کارمندان، حتا داخل کفش هاشون رو هم مي گردن.

Reza6662,

آرمان جان اينجا ايرانه

ببخشيد يادم رفت. ولي ممنون ميشم اگه بتوني يه کاري بکني.

آرمان,
براي من بسيار بسيار عجيبه که چطور مي تونن قطعات موتور J-79 رو که گاهن روي موتور خودم سال ساخت رو 1965 ديدم، پيدا کنن. به هرحال اين موضوع هم خيلي جالبه که هيچ نکتهء وجود نداره که F-4 هاي ايران رو زمين گير کنه، همگي در اوج سلامت هستند و معدودي هم در حال تعمير و اورهال اساسي در شرکت صنايع هواپيمايي ايران (صها).
شما روي 80 تا 90 فروند F-4 با تجهيزات کاملن تعمير يا نو شده حساب کن.