مرکز انجمنهای تخصصی

توازن قوا در خلیج فارس از دیرباز تاکنون



با توجه به مسائل به وجود آمده در چند روز اخیر مبنی بر فروش تسلیحات به کشورهای عرب حوزه ی خلیج فارس توسط آمریکا بر آن شدم تا سرگذشتی از حضور آمریکا در منطقه تا زمان حال و آینده ی خلیج فارس را ارائه کنم.
این نوشته در دو بخش تدوین شده که بخش نخست آن با نام تحولات سیاسی منطقه و بخش دوم آن با نام گسترش نظامی گرایی در منطقه تهیه شده است.




بخش اول : تحولات سیاسی در منطقه ی خلیج فارس


خروج انگلستان از شرق کانال سوئز در سال 1968 که شامل منطقه ی خلیج فارس نیز می شد این فرصت را به ایالات متحده ی آمریکا داد تا در کوران جنگ سرد سعی کند مانع تسلط رقیبان بر این منطقه گردد.از این زمان به بعد آمریکا همواره در تحولات منطقه حضور فعال داشته است که بدیهی است منافع مهمی نیز در منطقه دارد.
به تدریج در اواخر دهه ی 60 ایالات متحده به عنوان بازیگر اصلی در عرصه ی تحولات خلیج فارس مطرح شد.واشنگتن در سال 1971 سیاست رسمی خود را بر پایه ی دو ستون سیاسی و نظامی ایران و عربستان شکل داد.ایران به عنوان پرجمعیت ترین و صاحب بیشترین خط ساحلی در خلیج فارس و عربستان به علت بهره مندی از بیشترین منابع نفتی در بین کشورهای خاور میانه مطرح شدند.بنابراین سیل سلاح های پیشرفته ی آن زمان به طرف این دو کشور سرازیر شد. همچنین آمریکا تلاش می کرد از ایران به عنوان سپری در مقابل گسترش کمونیسم استفاده کند.


[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
فروش سلاح های پیشرفته( اف14 به ایران و اف15 به عربستان) به دو کشور اصلی منطقه از طرف آمریکا


پیروزی انقلاب ایران در سال 1979 و خارج شدن تهران از مدار آمریکا سیاست موجود را با مشکل جدی برای آمریکا مواجه ساخت. اگر تا آن زمان حمایت های سیاسی-اقتصادی-نظامی ایالات متحده از ایران در جهت حفظ منافع آن کشور از نظرمنابع انرزی و مقابله با ابر قدرت شرق بود از آن پس باید چاره ای برای حفظ این دستاوردها در مقابل انقلاب اسلامی اندیشیده می شد. از این رو آمریکا کوشید که یا صدام حسین و حزب بعث او را به جنگ ایران بفرستد و هرگونه تغییر اساسی را در خاور میانه مهار کند و یا ایران را به پذیرش منافع خود در این منطقه تشویق کند.

سرانجام با حمله ی عراق به ایران و تحمیل جنگ 8 ساله آمریکا امید داشت بتواند ایران را متقاعد به حفظ منافع خود در این منطقه ی حساس کند. پس از پایان جنگ و پیروزی ایران (هرچند آمریکایی ها معتقد بودند این جنگ نباید پیروز داشته باشد) حکومت بعث در اقدامی اشتباه در سال 1991 کویت را ظرف 3 ساعت اشغال کرد. در نهایت بعد از چند ماه مذاکره و اتخاذ شدیدترین تحریم ها متفقین برای حفظ منافعشان به عراق حمله و با عقب نشینش صدام توانستند نظام حکومتی غربگرا و وجود آن را برای بار دیگر تقویت کنند. از آن پس ایران و عراق زیر بار شدیدترین تحریم ها قرار گرفتند.


[External Link Removed for Guests]



پس از انتخابات سال 2000 مهمترین و شاید بهترین فرصت برای دخالتی دیگر در خاور میانه فراهم شد. ربودن 4 هواپیما و کوباندن آن به برج های دوقلو که به ظاهر به القاعده نسبت داده شد شانسی طلایی را برای تغییر معادلات قدرت در منطقه ایجاد کرد .خاک افغانستان مورد هجوم قرار گرفت. طالبان سرنگون و بن لادن
فراری شد.اما این تحول به غیر از هشدار کوچکی به ایران اهمیت دیگری نداشت اما مقدمه ای برای حمله های بعدی بود که تغییر ساختار خاور میانه و قلب آن یعنی خلیج فارس را به دنبال داشت.
هدف بعدی بغداد بود.از این رو نوک پیکان تغییرات را به سوی عراق کشاند . صدام باید سرنگون می شد زیرا بدون اشغال خاک عراق امکان پیشروی آمریکا وجود نداشت.

آمریکا با اشغال افغانستان و عراق تقریبا دو سر محور اصلی خلیج فارس را در دست گرفت.حال نوبت به کشور های نوار ساحلی خلیج فارس شد.البته با توجه به همسویی این کشورها با آمریکا کار قدری راحت تر بود.به همین جهت طرحی به نام خلیج فارس بزرگ مطرح گردید که بر اساس آن کشورهای این ناحیه باید دموکراسی را برقرار سازند و وارد روند ایجاد بازار آزاد با اسرائیل شوند. انتخابات محدود در عربستان سعودی / انتخابات مجلس ملی عراق / و تغییر نظام حکومتی بحرین به سلطنت مشروطه نمونه هایی نه چندان پر اهمیت از این طرح است. لازم به ذکر است در سواحل شمالی خلیج فارس یعنی ایران طرح مسئله ی اتمی و برنامه ی موشک های بالستیک ایران جایگزین طرح مذکور شد.


[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]



اهداف و منافع سیاسی ایالات متحده در خلیج فارس عبارتست از:
_مانع عمده بر سر راه انتقال نفت وجود نداشته باشد
_هیچ کشوری نباید به سلاح های کشتار جمعی دست یابد
_هیچ قدرت نظامی اعم از منطقه ای و فرامنطقه ای نباید رقیب آمریکا در این ناحیه باشد
_رابطه با کشورهای عربی باید گسترش یابد


مهمترین چالش های ایالات متحده در رسیدن به این اهداف عبارتست از:
_تولید سلاح های کشتار جمعی
_نفوذ ایران در بین کشورهای منطقه
_برنامه ی هسته ای و موشکی ایران
_گسترش تروریسم



در بخش دوم نظامی شدن و مبادلات نظامی اخیر و مسئله ی امنیت منطقه را بررسی خواهیم کرد.


نویسنده و مترجم:سالار اسلامی


منابع:خارجی:cincinnati post
reuters news agnecy

داخلی:کتاب آمریکا و فاجعه ی جهانی نوشته ی پروفسور مولانا
روزنامه ی همشهری

عکسها:centralclubs.com /ایسنا/مهر

ادامه دارد...