معبد اناهيتا در شهر کنگاور
ارسال شده: سهشنبه ۱۵ آبان ۱۳۸۶, ۵:۰۸ ب.ظ
آناهيتا، الهه نگهبان آب ايرانيان
«آناهيتا» به معناي پاک و دور از آلودگي در اعتقاد ايرانيان باستان الهه آب، فرشته نگهبان چشمهها و باران و همچنين نماد باروي، عشق و دوستي بوده است. اين اعتقاد از دوران پيش از زرتشت در ايران وجود داشته و در دورانهاي بعدي هم مورد توجه قرار گرفته است.
توجه به آناهيتا از دوره اردشير دوم هخامنشي در ايران مرسوم شده و در دورههاي تاريخي بعدي يعني اشکاني و ساسانيان هم ادامه داشته است. در کتيبههاي بهجا مانده از اين دورههاي تاريخي اشارهها و تصاويري از آناهيتا در کنار نام اهورا مزدا به چشم ميخورد.
«در نقش برجسته تاق بستان، خسرو پرويز پادشاه ساساني در ميان اهورامزدا و آناهيتا ايستاده است. در اين نقش برجسته، آناهيتا که در سمت راست شاه ايستاده، تاجي همانند اهورا برسر و در يک دستش حلقه فر ايزدي را نگه داشته و در دست ديگرش کوزهاي است که از آن آب ميريزد.»
به احترام اين الهه ايراني معابد و تنديسهاي فراواني در دورههاي تاريخي پيش از اسلام در سرزمين ايران ساخته شده است. از آناهيتا يادوارههايي (شامل معابد و کتيبهها) در همدان، شوش، کازرون و آذربايجان، کرمانشاه و کنگاور بهجاي مانده است. معبد آناهيتا در کنگاور مشهورترين معبد منسوب به آناهيتا در ايران است.
در تقويم ايراني روز دهم ماه آبان باستاني برابر با چهارم آبان فعلي به عنوان جشن آبانگان مشخص شده است. آبانگان جشن آناهيتا(آناهيد)، الهه آب است. در جشن آبانگان، ايرانيان به ويژه زنان در کنار دريا يا رودخانهها، الهه آب را نيايش ميکردند.
پيشينه تاريخي معبد آناهيتا
بناي معبد آناهيتا در شهر کنگاور از شهرستانهاي استان کرمانشاه قرار دارد. اين بنا بر روي تپهاي با ارتفاع ۳۲ متر و در ابعاد ۲۰۹ متر در ۲۲۴ مترساخته شده است. ارتفاع ستونهاي اين بنا نسبت به قطر آنها سه به يک است و اين باعث شده در ميان تمام معابد دنيا بي نظير و منحصر به فرد باشد. معبد آناهيتا دومين بناي سنگي ايران پس از تخت جمشيد است. هرچند در مورد ماهيت اين بنا اختلاف نظر وجود دارد و برخي آنرا کاخ ناتمام خسرو پرويز دانستهاند ولي نظريه معروفتر بنا را معبدي براي الهه آناهيتا ميداند.
نخستين حفاريهاي باستانشناسانه سال 1347 انجام شد و طبق تحقيقات اوليه، بنا را مکاني براي پرستش الهه آناهيتا در دوره اشکاني دانستند. در سال 1354 کاوشهاي بعدي و پيدا شدن سنگکنگرهاي مشابه تاق گرا در سرپل ذهاب اين نظريه را مطرح کرد که ممکن است اين بنا باقيمانده يکي از کاخهاي خسرو پرويز در دوره ساساني باشد که البته وجود شواهد ديگر به نظريه اول قوت بيشتري ميبخشد.
اين معبد از دوران اشکاني قابل احترام بوده و تيريداتها (تيردادها - تعدادي از پادشاهان اشکاني) در معبد آناهيتا تاج گذاري ميکردهاند. معبد آناهيتا در دوره ساسانيان هم مورد استفاده بوده و بازسازي شده است. کاوشها نشان داده اين معبد در دوران سلجوقي، ايلخاني، صفويه و قاجار به منظورهاي ديگر مورد استفاده قرار ميگرفته و از هر کدام از اين دورانهاي تاريخي اثري در معبد بهجا مانده است.
در نيمه اول قرن يکم بعد از ميلاد مسيح ايسيدور شاراکس جغرافيدان يوناني اولين کسي که معبد آناهيتا را در کتاب خود قيد نموده است آن را معبد آرتميس ناميده است. از قرن نهم تا چهاردهم مورخان اسلامي از اين منطقه ديدن نموده و مشاهدات خود را در گزارشهايشان ثبت کردهاند. ابن فقيه در کتاب مشهور البلدان نوشته است: «هيچ ستوني شگفت انگيز تر از ستونهاي معبد آناهيتا کنگاور نيست.»
معبد آناهيتا به تدريج در طول ساليان دراز به تدريج تخريب شده است. آثار معمارى متشکل از گچ و آهک را مردم محلى براى تهيه گچ و آهک تازه استفاده مىکردند. در طول هزاران سال مردم کنگاور با ذوب گچ و آهک موجود در محوطه تاريخى، بقاياى ساختمانى معبد آناهيتا را نابود کردهاند. معبد پس از زلزله کنگاور در سال 1336 و ساخت و سازهاي مردم تقريبا به يک خرابه تبديل شده بود.
وضعيت فعلي معبد آناهيتا
بدون شک معبد آناهيتا به لحاظ ارزش تاريخي از جمله برجستهترين آثار و ميراثهاي فرهنگي سرزمين ايران است. همچنين ويژگيهاي منحصر به فرد اين محوطه تاريخي ميتواند در جذب گردشگر داخلي و خارجي و رونق اقتصادي منطقه هم تاثير گذار باشد. در حالي که اين اثر سالهاست در انتظار ثبت در فهرست جهاني يونسکو قرار دارد هنوز اراده لازم براي آماده شدن بنا به منظور ثبت جهاني وجود ندارد.
يکي از موانع ثبت اين اثر در فهرست جهاني يونسکو کامل نشدن پژوهش در مورد سابقه بنا و قطعي نشدن نظريههاي مربوط به سابقه تاريخي آن است. البته نه تنها سالهاست فعاليت پژوهشي در اين منطقه متوقف شده، بلکه اقدامات لازم براي حفظ و نگهداري آثار بدست آمده و آمادهسازي محوطه تاريخي معبد هم انجام نميشود.
معبد آناهيا در سالهاي اخير با انوع و اقسام مشکلات مواجه بوده است. محاصره شدن در حصار کانتينرهاي ميوه و تره بار، مشکل بوي فاضلاب که محوطه تاريخي را فرا ميگرفته، تبديل شدن به محلي براي جمع شدن اراذل و اوباش و معتادان، تبديل شدن به محلي براي چسباندن پوسترهاي تبليغاتي ايام انتخابات تنها بخشي از مشکلات چند سال اخير اين محوطه تاريخي هستند. نگاهي به اين ليست مشکلات ابتدايي نشان دهنده بيتوجهي مسئولان به حفظ اين بناي تاريخي است.
در دو-سه سال اخير هرچند اوضاع کمي بهتر شده اما هنوز تا تبديل شدن معبد آناهيتا به يک محل مناسب گردشگري راه زيادي مانده است. پاکسازي محوطه کامل نشده و مسير مناسب براي گردشگران در نظر گرفته نشده است، بقاياي شعارهاي تبليغاتي، انقلابي و انتخاباتي و يادگاريهاي شخصي بر روي آثار تاريخي به چشم ميخورد، محوطه تاريخي گاهي روزها محل بازي کودکان محلي و شبها محل گردهمآمدن افراد ديگري است و از وجود امکانات اوليه رفاهي براي گردشگران در منطقه هنوز خبري نيست. تصاوير زير که تابستان سال ۱۳۸۶گرفته شدهاند آخرين وضعيت معبد آناهيتا را نشان ميدهند.
«آناهيتا» به معناي پاک و دور از آلودگي در اعتقاد ايرانيان باستان الهه آب، فرشته نگهبان چشمهها و باران و همچنين نماد باروي، عشق و دوستي بوده است. اين اعتقاد از دوران پيش از زرتشت در ايران وجود داشته و در دورانهاي بعدي هم مورد توجه قرار گرفته است.
توجه به آناهيتا از دوره اردشير دوم هخامنشي در ايران مرسوم شده و در دورههاي تاريخي بعدي يعني اشکاني و ساسانيان هم ادامه داشته است. در کتيبههاي بهجا مانده از اين دورههاي تاريخي اشارهها و تصاويري از آناهيتا در کنار نام اهورا مزدا به چشم ميخورد.
«در نقش برجسته تاق بستان، خسرو پرويز پادشاه ساساني در ميان اهورامزدا و آناهيتا ايستاده است. در اين نقش برجسته، آناهيتا که در سمت راست شاه ايستاده، تاجي همانند اهورا برسر و در يک دستش حلقه فر ايزدي را نگه داشته و در دست ديگرش کوزهاي است که از آن آب ميريزد.»
به احترام اين الهه ايراني معابد و تنديسهاي فراواني در دورههاي تاريخي پيش از اسلام در سرزمين ايران ساخته شده است. از آناهيتا يادوارههايي (شامل معابد و کتيبهها) در همدان، شوش، کازرون و آذربايجان، کرمانشاه و کنگاور بهجاي مانده است. معبد آناهيتا در کنگاور مشهورترين معبد منسوب به آناهيتا در ايران است.
در تقويم ايراني روز دهم ماه آبان باستاني برابر با چهارم آبان فعلي به عنوان جشن آبانگان مشخص شده است. آبانگان جشن آناهيتا(آناهيد)، الهه آب است. در جشن آبانگان، ايرانيان به ويژه زنان در کنار دريا يا رودخانهها، الهه آب را نيايش ميکردند.
پيشينه تاريخي معبد آناهيتا
بناي معبد آناهيتا در شهر کنگاور از شهرستانهاي استان کرمانشاه قرار دارد. اين بنا بر روي تپهاي با ارتفاع ۳۲ متر و در ابعاد ۲۰۹ متر در ۲۲۴ مترساخته شده است. ارتفاع ستونهاي اين بنا نسبت به قطر آنها سه به يک است و اين باعث شده در ميان تمام معابد دنيا بي نظير و منحصر به فرد باشد. معبد آناهيتا دومين بناي سنگي ايران پس از تخت جمشيد است. هرچند در مورد ماهيت اين بنا اختلاف نظر وجود دارد و برخي آنرا کاخ ناتمام خسرو پرويز دانستهاند ولي نظريه معروفتر بنا را معبدي براي الهه آناهيتا ميداند.
نخستين حفاريهاي باستانشناسانه سال 1347 انجام شد و طبق تحقيقات اوليه، بنا را مکاني براي پرستش الهه آناهيتا در دوره اشکاني دانستند. در سال 1354 کاوشهاي بعدي و پيدا شدن سنگکنگرهاي مشابه تاق گرا در سرپل ذهاب اين نظريه را مطرح کرد که ممکن است اين بنا باقيمانده يکي از کاخهاي خسرو پرويز در دوره ساساني باشد که البته وجود شواهد ديگر به نظريه اول قوت بيشتري ميبخشد.
اين معبد از دوران اشکاني قابل احترام بوده و تيريداتها (تيردادها - تعدادي از پادشاهان اشکاني) در معبد آناهيتا تاج گذاري ميکردهاند. معبد آناهيتا در دوره ساسانيان هم مورد استفاده بوده و بازسازي شده است. کاوشها نشان داده اين معبد در دوران سلجوقي، ايلخاني، صفويه و قاجار به منظورهاي ديگر مورد استفاده قرار ميگرفته و از هر کدام از اين دورانهاي تاريخي اثري در معبد بهجا مانده است.
در نيمه اول قرن يکم بعد از ميلاد مسيح ايسيدور شاراکس جغرافيدان يوناني اولين کسي که معبد آناهيتا را در کتاب خود قيد نموده است آن را معبد آرتميس ناميده است. از قرن نهم تا چهاردهم مورخان اسلامي از اين منطقه ديدن نموده و مشاهدات خود را در گزارشهايشان ثبت کردهاند. ابن فقيه در کتاب مشهور البلدان نوشته است: «هيچ ستوني شگفت انگيز تر از ستونهاي معبد آناهيتا کنگاور نيست.»
معبد آناهيتا به تدريج در طول ساليان دراز به تدريج تخريب شده است. آثار معمارى متشکل از گچ و آهک را مردم محلى براى تهيه گچ و آهک تازه استفاده مىکردند. در طول هزاران سال مردم کنگاور با ذوب گچ و آهک موجود در محوطه تاريخى، بقاياى ساختمانى معبد آناهيتا را نابود کردهاند. معبد پس از زلزله کنگاور در سال 1336 و ساخت و سازهاي مردم تقريبا به يک خرابه تبديل شده بود.
وضعيت فعلي معبد آناهيتا
بدون شک معبد آناهيتا به لحاظ ارزش تاريخي از جمله برجستهترين آثار و ميراثهاي فرهنگي سرزمين ايران است. همچنين ويژگيهاي منحصر به فرد اين محوطه تاريخي ميتواند در جذب گردشگر داخلي و خارجي و رونق اقتصادي منطقه هم تاثير گذار باشد. در حالي که اين اثر سالهاست در انتظار ثبت در فهرست جهاني يونسکو قرار دارد هنوز اراده لازم براي آماده شدن بنا به منظور ثبت جهاني وجود ندارد.
يکي از موانع ثبت اين اثر در فهرست جهاني يونسکو کامل نشدن پژوهش در مورد سابقه بنا و قطعي نشدن نظريههاي مربوط به سابقه تاريخي آن است. البته نه تنها سالهاست فعاليت پژوهشي در اين منطقه متوقف شده، بلکه اقدامات لازم براي حفظ و نگهداري آثار بدست آمده و آمادهسازي محوطه تاريخي معبد هم انجام نميشود.
معبد آناهيا در سالهاي اخير با انوع و اقسام مشکلات مواجه بوده است. محاصره شدن در حصار کانتينرهاي ميوه و تره بار، مشکل بوي فاضلاب که محوطه تاريخي را فرا ميگرفته، تبديل شدن به محلي براي جمع شدن اراذل و اوباش و معتادان، تبديل شدن به محلي براي چسباندن پوسترهاي تبليغاتي ايام انتخابات تنها بخشي از مشکلات چند سال اخير اين محوطه تاريخي هستند. نگاهي به اين ليست مشکلات ابتدايي نشان دهنده بيتوجهي مسئولان به حفظ اين بناي تاريخي است.
در دو-سه سال اخير هرچند اوضاع کمي بهتر شده اما هنوز تا تبديل شدن معبد آناهيتا به يک محل مناسب گردشگري راه زيادي مانده است. پاکسازي محوطه کامل نشده و مسير مناسب براي گردشگران در نظر گرفته نشده است، بقاياي شعارهاي تبليغاتي، انقلابي و انتخاباتي و يادگاريهاي شخصي بر روي آثار تاريخي به چشم ميخورد، محوطه تاريخي گاهي روزها محل بازي کودکان محلي و شبها محل گردهمآمدن افراد ديگري است و از وجود امکانات اوليه رفاهي براي گردشگران در منطقه هنوز خبري نيست. تصاوير زير که تابستان سال ۱۳۸۶گرفته شدهاند آخرين وضعيت معبد آناهيتا را نشان ميدهند.
