زوایای فرمان(زوایای چرخ)
ارسال شده: شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۳۸۸, ۹:۱۴ ق.ظ
!!هرگونه استفاده از این مطلب تنها به شرط مطالعه کامل ان مجاز است. نه اوردن نام نوسنده!!! زوایای فرمان(زوایای چرخ)
زوایای چرخ جلو :
الف: کستر
ب: کمبر
ج: محورچرخش(کینگ پین)
د : تواین و تواوت [External Link Removed for Guests]
زاویه کستر:
زاویه کستر یکی از زوایای فرمان است که در هدایت خودرو تاثیر مهمی دارد زاویه کستر حالت استقرار محور چرخش چرخهای جلو نسبت به خط قائم را از دید جانبی بیان می کند با تعیین زاویه کستر تاثیر وزن وارد بر چرخ جلوو نیروی هدایت کننده مشخص می شود هر گاه اثر وزن خودرو عقب تراز نیروی کشنده در روی زمین باشد کستر مثبت و هرگاه جلوتر باشد کستر منفی می باشد کستر مثبت به تعادل و جهت یابی وسیله نقلیه در جاده کمک می کند زیرا نقطه اثر محور سگدست در جلوی نقطه اتکا چرخ قرار می گیرد به این ترتیب چرخ به سمت جلو کشیده می شود این زاویه دارای اثر دیگر هم هست و ان در سر پیچ ها می باشد که اتومبیل تمایل دارد حول چرخ خارجی ان (به طرف خارجی قوس پیچ) کشیده شود به عبارت دیگر به نیروی گریز از مرکزدر سر پیچ ها اضافه می شود برای از بین بردن این اثر نامطلوب کستر منفی را در نظر می گیرند در نتیجه سر پیچ ها اتومبیل به طرف داخل قوس متمایل می گیرد و نیروی این تمایل از نیروی گریز از مرکز کم می شود.
یک اثر مهم دیگر کستر مثبت این است که در اثر وجود کستر مثبت وزن اتومبیل باعث Toe in شدن چرخ ها (قسمت جلو چرخ ها ) و کستر منفی باعث Toe out شدن یعنی قسمت عقب چرخ ها می شود در چرخی که کستر منفی دارد نیروی هدایت کننده عقب تر از نیروی وزن است یعنی برای هدایت چرخ فشار داده می شود مانند انکه جعبه ای را در روی سطح میز از پشت تحت فشار قرار دهیم در این وضعیت هدایت دشوار بوده و حالت گیجی در حرکت خودرو بوجود می اید درضمن در خودروها از زاویه کستر مثبت استفاده می شود. [External Link Removed for Guests]
زاویه کمبر : وقتی خط محور چرخ از دید جلو نسبت به خط قائم انحراف داشته باشد چرخ دارای زاویه کمبر است بنابراین سه حالت کمبر صفر وکمبر منفی و کمبرمثبت وجود دارد. [External Link Removed for Guests]
خواص کمبر:
الف:کمبر صفر درجه : در چرخی که کمبرش صفراست چرخ کاملا قائم حرکت کرده و عمل هدایت و فرمان دادن نسبتا دشوار است از این روش در خودروهای سنگین استفاده می شود.
:کمبر منفی : در تعلیق های مستقل برای انکه سطح اتکای خودرو با جاده افزایش یابد به چرخ های عقب کمبر منفی می دهند ولی در چرخهای جلو کمبر منفی در نظر گرفته نمی شود .
ج: کمبر مثبت: کمبر مثبت در چرخهای جلو بین صفرتا یک درجه انتخاب می شود تا به وظایف زیر عمل نماید:
1: در کمبرمثبت نبروی جانبی چرخ را روی محورش به سمت بالا هدایت می کند و لذا از روی مهره سر محور برداشته شده و چرخ روی دو عدد یاتاقان مخروطی به خوبی استقرار می یابد. 2: چرخ وقتی زیر بار قرار گیرد به حالت قائم در می اید هرگاه کمبر مثبت نباشد گشتاور خمشی چرخ های جلو را
به حالت کمبرمنفی در خواهد اورد به این خاطر کمبر مثبت موجب می شود که چرخها در بار کامل به حالت قائم درایند. 3: وقتی در حالت بار کامل چرخها به صورت قائم درایند نیروی کششی بر محورها و سیبک ها تاثیر نموده و لقی احتمالی انها را بر طرف می کند.
تغییرات زاویه کمبر در سیستمهای مختلف
1:در تعلیق جلو باطبق دوبل :در این گونه تعلیق کمبر مثبت و حدود یک درجه است بنابراین در پیچ ها کمبر چرخ داخل پیچ صفر یا منفی (مفید) و کمبر چرخ خارج پیچ منفی می گردد (مفید)
2: در تعلیق جلو از نوع تلسکوپی یا مک فرسون:در حالتعادی زاویه کمبر مثبت و بسیار کم بوده و در موقع پیچیدن چرخ خارج پیچ کمبرمنفی و چرخ داخل پیچ کمبر مثبت پیدا می کند.
3: در تعلیق با اهرم طولی (فولکس واگن) : در چرخ خارج پیچ و چرخ داخل پیچ کمبر مثبت شده و سطح اتکای موثر کاهش می یابد و تمایل به واژگونی افزایش پیدا می کند.
4: در تعلیق بااهرم طولی خمیده (ژیان) : در چرخ خارج پیچ کمبر منفی شده و سطح اتکای موثر افزایش می یابد و داخل پیچ تغییر نمی کند .
زاویه محور چرخش چرخ جلو ( کینگ پین) :
به زاویه ای که بین خط قائم (از دید جلو) و امتداد محور چرخش چرخ بوجود اید زاویه محور چرخش یا کینگ پین گویند.هرگاه دو زاویه در سطح جاده یکدیگر را قطع کنند بهترین حالت ایجاد می شود البته این حالت غیرممکن می باشد به این دلیل که لازم است محور چرخش نسبت به خط قائم کجی زیادی داشته باشد و همچنین طول محور چرخ بهاندازه لازم بلند ساخته شود هردو فرض مشکلاتی را ایجاد می کند که ناگزیر محل تقاطع دو امتداد در سطح جاده یک نقطه واحد نخواهد بود .
[External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]
شعاع چرخش چرخ جلو(شعاع فرمان ) :
فاصله افقی محل تقاطع دو زاویه را شعاع فرمان یا شعاع چرخش چرخ گویند. شعاع فرمان را با R نمایش می دهند شعاع فرمان ممکن استR=0 و یامثبتR>0 و یا منفیR<0باشد شعاع فرمان ایدال وقتی است که در یک نقطه در سطح زمین یک دیگر را قطع کنند و شعاع فرمان مثبت وقتی است که محل تقاطع دو زاویه پایین تر از سطح زمین باشد و شعاع فرمان منفی وقتی است که محل تقاطع دو زاویه بالاتر از سطح زمین باشد.
زاویه تواین (Toe in) :
حالتی که امتداد چرخ ها در جلوی اتومبیل هم دیگر را قطع می کند یعنی فاصله جلوی چرخ ها کمتر از عقب انها است این اختلاف معمولا بین 2 تا 6 میلی متر است البته مقدار این اختلاف بستگی به مقدار کستر چرخ دارد. منظور اصلی از وجود Toe in ان است که حرکت موازی چرخ های جلو تضمین گردد. همچنین از لغزش کناری چرخها جلوگیری شود و فرمان دادن را کمی اسان تر می کند زاویه تواین از کج شدن اتصالات سیستم فرمان که روی چرخ های جلو نصب شده اند جلوگیری می کند کج شدن اتصالات در اثر نیروی اصطکاک جاده در مقابل حرکت چرخ است به طورخلاصه زمانی که اتومبیل در توقف است چرخ ها معمولا تواین هستند ولی در موقع حرکت چرخ ها موازی می شوند.
زوایه تواوت (Toe out) :
دربعضی از خودروها چرخ های جلو تواوت تنظیم می شود در خودروهای محرک جلو نیروی شتاب دهنده بزرکتر از نیروی اصطکاک درچرخ های جلو است نیروی شتاب دهنده ان قسمت از نیروی محرکه باقی مانده است که پس از برطرف نمودن مقاومت های مسیر حرکت (اصطکاک و هوا و سطح شیب دارو اصطکاک دندانه ها) باعث شتاب دادن به خودرو می شود درخودروهای محرک جلو مقدارنیروی شتاب دهنده بیشتر از نیروی اصطکاک در همان چرخ جلو است بنابراین نیروی شتاب دهنده به چرخ های جلو تواین یا سرجمعی می دهد دراینگونه خودروها چرخ های جلو را کمی تواوت تنظیم می کنندگاهی هم به حالت مستقیم میزان می کنند تا خاصیت تواین شدن ناشی ازنیروی شتاب دهنده با خاصیت تواوت شدن ناشی از شعاع دایره فرمان و کمبر مثبت متعادل گردد مثلا درAudi fox مقدار تواوت 25.0تا 75.0درجه تنظیم می شود.
[External Link Removed for Guests]
اصل "اکرمان" :
چرخ های خودروها در یک مسیر منحنی به خوبی گردش می کنند که هر دو چرخ هول مرکز واحدی بچرخند بر اساس این اصلا لازم است خطوط عمودی که از صفحه هر چرخ خارج می شود از مرکز قوس عبور نماید اگر یکی از خطوط یا هر دو ازمرکز دوران نگذرند چرخ ها بجای غلتیدن در روی مسیر منحنی شکل به حالت لغزش (سریدن) حرکت خواهند کرد در این وضعیت لاستیک سایی زیاد و عمل هدایت و کنترل دشوار خواهد شد. در خودروهای کالسکه ای قدیمی برای تحقق اصل اکرمان تمام محور حول یک نقطه مرکزی دوران می نمود به این فرمانها نوع شاهنگی می گفتند مانند محور جلوی گاری هاکه از نوع شاهنگی است برای خودروها این طرح قابل استفاده نمی باشد زیرا نقطه ثقل خودرو را بالا می برد در خودروها بجای پیچیدن (محور کینگپین) اهرم بندی را طوری تعیین می کنند که در هنگام پیچش چرخ ها خطوط عمود خارج شده از صفحه هر چرخ از یک نقطه که همان مرکز قوس است عبور نماید برای تحقق چنین حرکتی لازم است چرخ خارج پیچ کمتر و چرخ داخل پیچ بیشتر حول محور کینگ پین دوران نماید این حالت که نوعی الزام برایایمنی خودرومحسوب می شود که چرخها را در موقع پیچیدن بحالت تواوت در می اورد طراحی هندسه فرمان به نحوی انجام می شود که تواوت مناسبی در هنگام پیچیدن ایجاد شود تا از سریدن چرخها جلوگیری شود برای رسیدن به تواوت مناسب اهرم بندی چرخ ها طوری طراحی می شود تا چرخهای جلو زاویه چرخش متفاوتی بدست اورند تعیین زاویه پیچش دقیق به سطح اتکای خودرو و نوع اهرم بندی فرمان بستگی دارد تئوری مناسب برای زاویه پیچش چرخهای جلو چنین است ادامه دو محور چرخش میل فرمان و کینگ پین (محور چرخش سگدست) باید در نزدیکی دیفرانسیل یگدیگر را قطع نمایند.
هندسه فرمان :
هندسه فرمان که به ان ذوزنقه فرمان نیز گفته می شود دارای چهار ضلع (دو ضلع موازی و دو ضلع غیر موازی است)
اضلاع موازی ذوزنقه عبارت اند از : ضلع بزرگتر: فاصله بین دو محور سیبک های کینگ پین ضلع کوچکتر: فاصله بین دو سیبک
میل فرمان بزرگ اضلاع کوچک تر غیر موازی ذوزنقه عبارتند از امتداد دو محور اهرم چرخ که در اصطلاح عامی ان شغال دست گفته می شود.
[External Link Removed for Guests]
فرمان كشيدگي :
1- فرمان كشيدگي به راست : علتهاي اين اشكال كجي كمك فنر (زاويه كمبر مثبت چرخ راست يا زاويه منفي چرخ چپ ) . شيب جاده . كم بودن باد چرخ راست برابر نبودن وزن لاستيكها و يا از زاويه كستر چرخها
لاستيك سايي :
مهمترين عامل مربوط به ميزان فرمان ( زاويه تو – اين –اوت ) است كه بايد اندازه آن در حالت عمومي برابر L1-L2=2mm است 2- كج شدن كمك فنر 3- گشاد شدن بوش طبقها 4- مرغوب نبودن جنس لاستيكها
[External Link Removed for Guests]
زوایای چرخ جلو :
الف: کستر
ب: کمبر
ج: محورچرخش(کینگ پین)
د : تواین و تواوت [External Link Removed for Guests]
زاویه کستر:
زاویه کستر یکی از زوایای فرمان است که در هدایت خودرو تاثیر مهمی دارد زاویه کستر حالت استقرار محور چرخش چرخهای جلو نسبت به خط قائم را از دید جانبی بیان می کند با تعیین زاویه کستر تاثیر وزن وارد بر چرخ جلوو نیروی هدایت کننده مشخص می شود هر گاه اثر وزن خودرو عقب تراز نیروی کشنده در روی زمین باشد کستر مثبت و هرگاه جلوتر باشد کستر منفی می باشد کستر مثبت به تعادل و جهت یابی وسیله نقلیه در جاده کمک می کند زیرا نقطه اثر محور سگدست در جلوی نقطه اتکا چرخ قرار می گیرد به این ترتیب چرخ به سمت جلو کشیده می شود این زاویه دارای اثر دیگر هم هست و ان در سر پیچ ها می باشد که اتومبیل تمایل دارد حول چرخ خارجی ان (به طرف خارجی قوس پیچ) کشیده شود به عبارت دیگر به نیروی گریز از مرکزدر سر پیچ ها اضافه می شود برای از بین بردن این اثر نامطلوب کستر منفی را در نظر می گیرند در نتیجه سر پیچ ها اتومبیل به طرف داخل قوس متمایل می گیرد و نیروی این تمایل از نیروی گریز از مرکز کم می شود.
یک اثر مهم دیگر کستر مثبت این است که در اثر وجود کستر مثبت وزن اتومبیل باعث Toe in شدن چرخ ها (قسمت جلو چرخ ها ) و کستر منفی باعث Toe out شدن یعنی قسمت عقب چرخ ها می شود در چرخی که کستر منفی دارد نیروی هدایت کننده عقب تر از نیروی وزن است یعنی برای هدایت چرخ فشار داده می شود مانند انکه جعبه ای را در روی سطح میز از پشت تحت فشار قرار دهیم در این وضعیت هدایت دشوار بوده و حالت گیجی در حرکت خودرو بوجود می اید درضمن در خودروها از زاویه کستر مثبت استفاده می شود. [External Link Removed for Guests]
زاویه کمبر : وقتی خط محور چرخ از دید جلو نسبت به خط قائم انحراف داشته باشد چرخ دارای زاویه کمبر است بنابراین سه حالت کمبر صفر وکمبر منفی و کمبرمثبت وجود دارد. [External Link Removed for Guests]
خواص کمبر:
الف:کمبر صفر درجه : در چرخی که کمبرش صفراست چرخ کاملا قائم حرکت کرده و عمل هدایت و فرمان دادن نسبتا دشوار است از این روش در خودروهای سنگین استفاده می شود.
:کمبر منفی : در تعلیق های مستقل برای انکه سطح اتکای خودرو با جاده افزایش یابد به چرخ های عقب کمبر منفی می دهند ولی در چرخهای جلو کمبر منفی در نظر گرفته نمی شود .
ج: کمبر مثبت: کمبر مثبت در چرخهای جلو بین صفرتا یک درجه انتخاب می شود تا به وظایف زیر عمل نماید:
1: در کمبرمثبت نبروی جانبی چرخ را روی محورش به سمت بالا هدایت می کند و لذا از روی مهره سر محور برداشته شده و چرخ روی دو عدد یاتاقان مخروطی به خوبی استقرار می یابد. 2: چرخ وقتی زیر بار قرار گیرد به حالت قائم در می اید هرگاه کمبر مثبت نباشد گشتاور خمشی چرخ های جلو را
به حالت کمبرمنفی در خواهد اورد به این خاطر کمبر مثبت موجب می شود که چرخها در بار کامل به حالت قائم درایند. 3: وقتی در حالت بار کامل چرخها به صورت قائم درایند نیروی کششی بر محورها و سیبک ها تاثیر نموده و لقی احتمالی انها را بر طرف می کند.
تغییرات زاویه کمبر در سیستمهای مختلف
1:در تعلیق جلو باطبق دوبل :در این گونه تعلیق کمبر مثبت و حدود یک درجه است بنابراین در پیچ ها کمبر چرخ داخل پیچ صفر یا منفی (مفید) و کمبر چرخ خارج پیچ منفی می گردد (مفید)
2: در تعلیق جلو از نوع تلسکوپی یا مک فرسون:در حالتعادی زاویه کمبر مثبت و بسیار کم بوده و در موقع پیچیدن چرخ خارج پیچ کمبرمنفی و چرخ داخل پیچ کمبر مثبت پیدا می کند.
3: در تعلیق با اهرم طولی (فولکس واگن) : در چرخ خارج پیچ و چرخ داخل پیچ کمبر مثبت شده و سطح اتکای موثر کاهش می یابد و تمایل به واژگونی افزایش پیدا می کند.
4: در تعلیق بااهرم طولی خمیده (ژیان) : در چرخ خارج پیچ کمبر منفی شده و سطح اتکای موثر افزایش می یابد و داخل پیچ تغییر نمی کند .
زاویه محور چرخش چرخ جلو ( کینگ پین) :
به زاویه ای که بین خط قائم (از دید جلو) و امتداد محور چرخش چرخ بوجود اید زاویه محور چرخش یا کینگ پین گویند.هرگاه دو زاویه در سطح جاده یکدیگر را قطع کنند بهترین حالت ایجاد می شود البته این حالت غیرممکن می باشد به این دلیل که لازم است محور چرخش نسبت به خط قائم کجی زیادی داشته باشد و همچنین طول محور چرخ بهاندازه لازم بلند ساخته شود هردو فرض مشکلاتی را ایجاد می کند که ناگزیر محل تقاطع دو امتداد در سطح جاده یک نقطه واحد نخواهد بود .
[External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]
شعاع چرخش چرخ جلو(شعاع فرمان ) :
فاصله افقی محل تقاطع دو زاویه را شعاع فرمان یا شعاع چرخش چرخ گویند. شعاع فرمان را با R نمایش می دهند شعاع فرمان ممکن استR=0 و یامثبتR>0 و یا منفیR<0باشد شعاع فرمان ایدال وقتی است که در یک نقطه در سطح زمین یک دیگر را قطع کنند و شعاع فرمان مثبت وقتی است که محل تقاطع دو زاویه پایین تر از سطح زمین باشد و شعاع فرمان منفی وقتی است که محل تقاطع دو زاویه بالاتر از سطح زمین باشد.
زاویه تواین (Toe in) :
حالتی که امتداد چرخ ها در جلوی اتومبیل هم دیگر را قطع می کند یعنی فاصله جلوی چرخ ها کمتر از عقب انها است این اختلاف معمولا بین 2 تا 6 میلی متر است البته مقدار این اختلاف بستگی به مقدار کستر چرخ دارد. منظور اصلی از وجود Toe in ان است که حرکت موازی چرخ های جلو تضمین گردد. همچنین از لغزش کناری چرخها جلوگیری شود و فرمان دادن را کمی اسان تر می کند زاویه تواین از کج شدن اتصالات سیستم فرمان که روی چرخ های جلو نصب شده اند جلوگیری می کند کج شدن اتصالات در اثر نیروی اصطکاک جاده در مقابل حرکت چرخ است به طورخلاصه زمانی که اتومبیل در توقف است چرخ ها معمولا تواین هستند ولی در موقع حرکت چرخ ها موازی می شوند.
زوایه تواوت (Toe out) :
دربعضی از خودروها چرخ های جلو تواوت تنظیم می شود در خودروهای محرک جلو نیروی شتاب دهنده بزرکتر از نیروی اصطکاک درچرخ های جلو است نیروی شتاب دهنده ان قسمت از نیروی محرکه باقی مانده است که پس از برطرف نمودن مقاومت های مسیر حرکت (اصطکاک و هوا و سطح شیب دارو اصطکاک دندانه ها) باعث شتاب دادن به خودرو می شود درخودروهای محرک جلو مقدارنیروی شتاب دهنده بیشتر از نیروی اصطکاک در همان چرخ جلو است بنابراین نیروی شتاب دهنده به چرخ های جلو تواین یا سرجمعی می دهد دراینگونه خودروها چرخ های جلو را کمی تواوت تنظیم می کنندگاهی هم به حالت مستقیم میزان می کنند تا خاصیت تواین شدن ناشی ازنیروی شتاب دهنده با خاصیت تواوت شدن ناشی از شعاع دایره فرمان و کمبر مثبت متعادل گردد مثلا درAudi fox مقدار تواوت 25.0تا 75.0درجه تنظیم می شود.
[External Link Removed for Guests]
اصل "اکرمان" :
چرخ های خودروها در یک مسیر منحنی به خوبی گردش می کنند که هر دو چرخ هول مرکز واحدی بچرخند بر اساس این اصلا لازم است خطوط عمودی که از صفحه هر چرخ خارج می شود از مرکز قوس عبور نماید اگر یکی از خطوط یا هر دو ازمرکز دوران نگذرند چرخ ها بجای غلتیدن در روی مسیر منحنی شکل به حالت لغزش (سریدن) حرکت خواهند کرد در این وضعیت لاستیک سایی زیاد و عمل هدایت و کنترل دشوار خواهد شد. در خودروهای کالسکه ای قدیمی برای تحقق اصل اکرمان تمام محور حول یک نقطه مرکزی دوران می نمود به این فرمانها نوع شاهنگی می گفتند مانند محور جلوی گاری هاکه از نوع شاهنگی است برای خودروها این طرح قابل استفاده نمی باشد زیرا نقطه ثقل خودرو را بالا می برد در خودروها بجای پیچیدن (محور کینگپین) اهرم بندی را طوری تعیین می کنند که در هنگام پیچش چرخ ها خطوط عمود خارج شده از صفحه هر چرخ از یک نقطه که همان مرکز قوس است عبور نماید برای تحقق چنین حرکتی لازم است چرخ خارج پیچ کمتر و چرخ داخل پیچ بیشتر حول محور کینگ پین دوران نماید این حالت که نوعی الزام برایایمنی خودرومحسوب می شود که چرخها را در موقع پیچیدن بحالت تواوت در می اورد طراحی هندسه فرمان به نحوی انجام می شود که تواوت مناسبی در هنگام پیچیدن ایجاد شود تا از سریدن چرخها جلوگیری شود برای رسیدن به تواوت مناسب اهرم بندی چرخ ها طوری طراحی می شود تا چرخهای جلو زاویه چرخش متفاوتی بدست اورند تعیین زاویه پیچش دقیق به سطح اتکای خودرو و نوع اهرم بندی فرمان بستگی دارد تئوری مناسب برای زاویه پیچش چرخهای جلو چنین است ادامه دو محور چرخش میل فرمان و کینگ پین (محور چرخش سگدست) باید در نزدیکی دیفرانسیل یگدیگر را قطع نمایند.
هندسه فرمان :
هندسه فرمان که به ان ذوزنقه فرمان نیز گفته می شود دارای چهار ضلع (دو ضلع موازی و دو ضلع غیر موازی است)
اضلاع موازی ذوزنقه عبارت اند از : ضلع بزرگتر: فاصله بین دو محور سیبک های کینگ پین ضلع کوچکتر: فاصله بین دو سیبک
میل فرمان بزرگ اضلاع کوچک تر غیر موازی ذوزنقه عبارتند از امتداد دو محور اهرم چرخ که در اصطلاح عامی ان شغال دست گفته می شود.
[External Link Removed for Guests]
فرمان كشيدگي :
1- فرمان كشيدگي به راست : علتهاي اين اشكال كجي كمك فنر (زاويه كمبر مثبت چرخ راست يا زاويه منفي چرخ چپ ) . شيب جاده . كم بودن باد چرخ راست برابر نبودن وزن لاستيكها و يا از زاويه كستر چرخها
لاستيك سايي :
مهمترين عامل مربوط به ميزان فرمان ( زاويه تو – اين –اوت ) است كه بايد اندازه آن در حالت عمومي برابر L1-L2=2mm است 2- كج شدن كمك فنر 3- گشاد شدن بوش طبقها 4- مرغوب نبودن جنس لاستيكها
[External Link Removed for Guests]