مرکز انجمنهای تخصصی

انیس الدوله سوگلی ناصرالدین شاه

نام اصلی او فاطمه است. وی دختر نور محمد، از گرجیانی بود كه در زمان صفویه، اجدادش را از گرجستان كوچانده و در مازندران سكونت داده بودند. پدرش در جوانی درگذشت و از آن پس نزد عمه‏اش زندگی می‏كرد. توسط او به حرمخانه ناصرالدین شاه قاجار (۱۲۶۴ ـ ۱۳۱۳ق) راه یافت و جیران خانم فروغ السلطنه ـ كه در آن زمان زن سوگلی شاه بود ـ دختر را به خدمت خود نگاه داشت. پس از مرگ جیران كلیه اموال او به فاطمه سپرده شد. وی در دربارتصميم گرفت باسواد شود لذا دو سه نفر از ملاباجي هاي اندرون ، مامور تعليم و تربيت او شدند.
در سفر سلطانیه، شاه او را صیغه كرد (۱۲۷۶ ق) و فاطمه خانم را «انیس الدوله» لقب داد و بعد هم مالیات شهر كاشان و دهات آن را به انیس‏الدوله واگذار كرد. و به دلیل لیاقت، كفایت، كاردانی و آداب‏دانی به تدریج مورد توجه و علاقه شاه قرار گرفت و مقام و منزلت ممتازی در میان زنان عقدی و صیغه‏ای شاه به دست آورد.
. اولین زنی بود که به همراه شاه قاجار در اولین سفر او به فرنگ (تا مسکو) رفت. انیس الدوله در واقع ملکه بود، ولی فرزندی نیاورد. شاه او را از ته دل و با تمام جان دوست داشت و چندین بار خواست وی را در زمره زن های عقدی خویش درآورد، ولی انیس الدوله نپذیرفت و اظهار داشت که نمی خواهد ساعت سعد زناشویی خود را بر هم زند. انیس الدوله، به همراه شاه و همراهان وی از راه انزلی عازم اروپا شدند، اما چون موضوع حجاب انیس الدوله مطرح بود و ظاهری کاملا متفاوت با زنان اروپایی داشت،به اجبار او را از مسکو به تهران بازگرداندند اما شاه به حدی به او فکر می کرد که به هنگام سفر به انجلیز پیکره ای از خود را به همراه کارت پستالی برای او فرستاد این البته به جهت روزی بود که در بلاد فرنگ عشاق برای معشوق انجام می دهند تا نشان دهند فکرشان به او مشغول است(ولنتاین)

پس از برو بچس گرجستان بوده ! همین الانم گرجستان زیباترین دختران رو داره .
البته این ناصرالدین شاه چه قدر زیبا بوده بیچاره اون 85 زنش و همچنین انیس الدوله ! چه طوری تحملش میکردن !

البته رکورد دست فتحعلی شاه است با نزدیک به 1000 زن و صیغه و کنیز و رقاصه! آخر پشتکار بوده !
که از 157 تاش 262 تا بچه درست کرد! که 60 پسر هم در هنگام مرگ از خودش به جا گذاشت!

سوگلی فتحعلی شاه هم تاج الدوله یا همون طاووس خانم بود!
تصویر خاصی هم از طاووس خانم موجود نیست ببینیم سلیقه فتحعلی چی بوده!

این کجاش خشکله؟

moha684 نوشته شده:این کجاش خشکله؟

زمان قاجار چهره زنان اکثرا متورم بود و صورت ها نیز مو داشت...علتش هم میگن به خاطر گوشتخواری شدید مردم در آن زمان و شیوع نقرس بوده !
اون خوشکلی که تو ذهنت هست در زمان قاجار بسیار کمیاب است!

ماشالله مردی بودند واسه خودشون

atropak نوشته شده:ماشالله مردی بودند واسه خودشون

 [SIZE=85]خانم گريه نکن >>> مرد که گريه نمي کنه!
-.
.
.
.
.
.
.
.

.

جمله اي ست که ناصرالدين شاه خطاب به همسرش هنگام گريه کردن گفته بود  

نکنه واقعا مرد هستن؟

در پي انتشار حكم تحريم تنباكو (توسط آيت الله شيرازي) مردم بيدرنگ دست به كار شدند قليانها را شكستند و مواد را در ميادين آتش زدند. فتوا با سرعت در سراسر ايران انتشار يافت، تمام توتون فروشها مغازه‏هاي خود را بستند. در مدت قليلي به طور كامل استعمال تنباكو و توتون در تمام كشور متروك گرديد.
در بعضي نقاط تظاهرات مستقيما عليه شاه صورت گرفت. در حرمسراي ناصر الدين شاه هم قليان و چپق پيدا نمي‏شد همه را شكستند و جلوي خوابگاه ناصر الدين شاه ريختند.
ناصر الدين شاه يك روز به اندرون براي سركشي سراغ انيس الدوله سوگلي حرم مي‏رود. مي‏بيند غلامان و كلفت‏ها مشغول پياده كردن قليانهاي نقره و مرصع هستند و خانم ناظر بر اعمال آنها، سؤال مي‏كند: علت چيست؟ انيس‏الدوله جواب مي‏دهد: «براي اينكه قليان حرام شده. شاه با تغير مي‏گويد: كي حرام كرده؟
انيس‏الدوله جواب مي‏دهد: همان كسي كه مرا به تو حلال كرده است.

زنی که قلیانها را در حرمسرای ناصری شکست

پژوهشگر: نیلوفر کسری

در حرمخانه سلطنتی نیز انیس‏الدوله قلیانها را جمع کرد. هنگامی که شاه مطلع شد و علت آن را پرسید، انیس‏الدوله گفت : به دلیل آنکه حرام شده آن را جمع کردیم. شاه متغیر شد و گفت چه کسی حرام کرد؟. انیس‏الدوله گفت: همان کسی که ما را بر تو حلال کرده است! شاه متغیر شده و چیزی نگفت و برگشت و به فاصله چند روز امتیاز رژی را ملغی نمود. بدین ترتیب انیس‏الدوله ملکه و سوگلی ناصرالدین شاه با وجود قرار گرفتن در محیط بسته حرمسرا از همراهی و همکاری با مردم خودداری ننمود و به ایفای نقش مهمی در پیروزی نهضت تنباکو پرداخت.

در یکی از سفرهای ناصرالدین شاه به روستای امامه از قرای لواسان او با دختری دهقان‌زاده آشنا برخورد کرد که اسمش فاطمه بود. وی با وجود صغر سن به سوالات شاه جوابهای مناسب داد. هوش و درایت دختر مورد توجه ناصرالدین شاه قرار گرفت و او را با خود به حرمسرا برد و به سوگلی محبوبش جیران سپرد. طی سالیان بعد پس از مرگ جیران، کلیه اموال او به فاطمه داده شد و در سفر سلطانیه (1276ق) به عقد پادشاه درآمد. هوش و درایت این تازه وارد قدرت و نفوذش را در حرمخانه سلطنتی افزایش داد و طینت پاکش او را به کسب لقب انیس‏الدوله رهنمون ساخت. بنابه گفته اعتمادالسلطنه یکی از مورخان آن عصر وی زنی پاکدل بود و در مواقع ضروری غضب شاه را فرو می‏نشاند و همواره از بیچارگان حمایت می‏کرد و خود را دور از مردم نمی‏دانست. در هر حال مورد توجه و علاقة شاه واقع شد و سوگلی مخصوصش گشت. به طوری که انیس‏الدوله زن حرمسرای شاهی بود که مفتخر به دریافت نشان حمایل آفتاب 1 گشت. این نشان در فرنگ به ملکه‏ها اعطا می‏گشت و چون او جشن تولد مفصلی برای شاه ترتیب داده بود که خارج از حد تصور بود، شاه این نشان را به او بخشید. از آن به بعد اداره امور حرفخانه شاهی و برقراری حفظ و تعادل زنان اندرونی و ادارة آنان برعهده انیس‏الدوله قرار گرفت. علاوه بر این، مسئولیت پذیرایی از کلیه میهمانان خارجی زن در کلیه مراسم جزو وظایف انیس‏الدوله قرار گرفت. او حتی در پاره‏ای از مسائل مملکتی مورد مشورت شاه قرار می‏گرفت و عرایض مردم را به عرض شاه می‏رسانید و وساطت آنان را می‏نمود. 2


انیس‌الدوله در اعیاد و میهمانیها در حالیکه نیمتاج بر سر و غرق در نشانها و جواهراتی بود که شاهان کشورهای خارجی برایش فرستاده بودند از زنان اعیان و اشراف و شاهزادگان پذیرایی می‏نمود. 3


اما همین زن قدرتمند هنگامی که مردم ایران در برابر امتیاز رژی مخالفت کرده و علما تنباکو را تحریم نمودند در مبارزه مردمی علیه سیستم استبدادی شرکت کرد و با وجود دستورات اکید شاه با ایمان کامل به مخالفت با امتیاز تنباکو پرداخت. در آن زمان زنان به پیروی از علما در صف اول مبارزات قرار گرفته بودند و با روبنده‏های سفید، پیچه و چادر در جلوی صف تظاهرکنندگان قرار داشتند. آنان یا علی و یا حسین گویان به بستن دکاکین تنباکوفروشی می‏پرداختند و کلیه آلات و ادوات آن را نابود می‏ساختند و با صدای بلند می‏گفتند: ای شاه باجی، شاه باجی سبیلو، ای لا مذهب ما تو را نمی‏خواهیم، ای خدا می‏خواهند دین ما را ببرند، علمای ما را بیرون کنند و عقدمان را فرنگیان ببندند، اموات ما را فرنگیان دفن کنند و بر جنازه ما فرنگیان نماز بخوانند. 4 شدت این تظاهرات به حدی بود که در بسیاری از شهرها تعدادی از تظاهرکنندگان دستگیر و زندانی شدند. در تهران دستور تیراندازی صادر شد و عده‏ای کشته و جمعی مجروح بر جای ماند.


به دنبال این جریانات مبارزه منفی شروع شد و مردم با وجود تعلق خاطری که به مصرف توتون و تنباکو داشتند مغازه‏های خود را بستند و تمامی قلیان‏ها را برچیدند و نه تنها در شهر بلکه در اندرون شاهی نیز هیچ کس لب به دخانیات نمی‏زد. تمام قهوه‏خانه‏ها و ادارات دولتی استعمال توتون و تنباکو را کنار نهادند.


در حرمخانه سلطنتی نیز انیس‏الدوله سوگلی و ملکه قدرتمند حرمسرای شهی قلیانها را جمع کرد. هنگامی که شاه مطلع شد و علت آن را پرسید، انیس‏الدوله گفت : به دلیل آنکه حرام شده آن را جمع کردیم. شاه متغیر شد و گفت چه کسی حرام کرد؟. انیس‏الدوله گفت : همان کسی که ما را بر تو حلال کرده است! شاه متغیر شده و چیزی نگفت و برگشت و به فاصله چند روز امتیاز رژی را ملغی نمود. بدین ترتیب انیس‏الدوله ملکه و سوگلی ناصرالدین شاه با وجود قرار گرفتن در محیط بسته حرمسرا از همراهی و همکاری با مردم خودداری ننمود و به ایفای نقش مهمی در پیروزی نهضت تنباکو پرداخت.

شرايط محيطي ـ زيستي زنان حرمسراي قاجار

در بخش‌هاي پيشين، به برخي از ويژگي‌هاي حرمسراي شاهان قاجار و رفتار سودجويانه‌ي آنان پرداختيم. به ياد داشته باشيم که همه‌ي اين سياهکاري‌ها زماني روي مي‌داد که کشورهاي اروپايي در حال باز کردن افق هاي ذهن مردم بودند و زنان نيز مي‌رفتند که بند از دست و پاي خويش در عرصه‌هاي مهم زندگي اجتماعي بگشايند.

در همين راستاست که گروهي از دانش‌آموختگان ايراني، راهي اروپا شدند تا از آن سفره دانش و تکامل فرهنگي، بهره‌اي فراچنگ آرند. البته اين حرکت، در جامعه‌ي ايران و بدون ترديد در ميان زنان آن دوره، تأثيري چشمگير داشته‌است. اما پيش از بررسي نقش زنان اين دوره در سياست، بايد نخست اشاره‌اي به محيط زندگي زنان دربار شاهان قاجار داشته باشيم.

محيط حرمسراي شاهي و وضعيت زنان حرم

حرمسراي شاهي عهد قاجار را ديوارهاي بلند و محکمي تشکيل مي‌داد که در مرکز آن حياط بزرگي قرار داشت و دور تا دور آن را اتاق‌هايي جدا و مستقل، همراه با حياط‌‌خلوت‌ها احاطه کرده بود. در اين محيط، زنان و کنيزان شاه همراه با خدمه و ميهمانان گوناگون، زندگي مي‌کردند واز ثروت و تجمل بسياري نيز بهره‌مند بودند.

هيچ مردي جز شاه حق ورود به آنجا را نداشت. سبک معماري داخل حرمسرا، اصيل و داراي ايوان‌ها و تالارهاي زيبايي بود که با تصويرها و گچ‌بري‌هاي ظريف با استفاده از طلا و لاجورد، زيبايي چشمگيري به وجود مي‌آورد. در زمان ناصرالدين شاه، به دليل افزايش زنان او، حرمسراي قاجار، مي‌بايست تجديد بنا مي‌شد. به همين جهت بر روي خرابه‌هاي بناي قديم که داراي ارزش تاريخي بسياري بود، اندروني جديدي با وسعت بسيار ساخته شد.

نگهداري اندرون شاهي برعهده‌ي سه گروه ويژه بود: گروه اول سربازها بودند که از ارگ و اطراف آن پاسداري مي‌کردند، گروه دوم را فراش‌ها، خدمتکاران زن و مرد (خواجه‌ها) تشکيل مي‌دادند که وظايف دروني حرمسرا را به عهده داشتند و گروه سوم کساني از قبيل باغبان، چراغچي و جاروکش بودند.

نظارت بر کليه‌ي کارهاي اندرون به‌عهده‌ي «خواجگان» بود که همين مسأله، قدرت و ثروت زيادي براي آنان به‌همراه داشت. اينان علاوه بر رسيدگي به امور زنان، نگهياني و حفاظت از آن‌ها را نيز به‌عهده داشتند. «دَده‌باشي»، لقب افتخاري کنيزان، و «خواجه‌باشي»، نام مردان اين گروه بود. دقت عمل اين افراد در کارشان، محيط حرمسرا را به زنداني بدل ساخته بود که زنان شاه، زندانيان آن بودند.

يک يا چند تن از اين «خواجگان» که مورد تأييد شاه بودند لقب «آغاباشي» مي‌يافتند که با توجه به نقش حساس خود، يکي از پست‌هاي کليدي دربار در دست آنان بود. ورود و خروج افراد به حرمسرا، بدون اجازه و تأييد آغاباشي نمي‌توانست امکان‌پذير باشد.

حرمسراي شاهي در زمان «فتحعلي‌شاه»، از نظم بسياري برخوردار بود. او سعي مي‌کرد کمتر تحت تأثير حرف‌هاي زنان خود قرار گيرد. به‌همين دليل، دسته‌بندي‌هاي سياسي در زمان او، نتوانست بر فضاي حرمسرا سايه بيندازد. درست برخلاف او «ناصرالدين‌شاه»، در موارد زيادي، تحت تأثير افکار مادر و زنان خود قرار مي‌گرفت.

وضعيت زنان شاه

چه کساني اجازه‌ي ورود به حرمسراي شاه قاجار را دشتند. در نگاه نخست بايد به دو شرط اوليه توجه کرد و آن عبارت بود از جواني و زيبايي افراد. اگر کسي اين دو شرط را دارا بود بي ترديد اجازه ي ورود به حرمسراي شاهي را مي‌يافت. افراد ديگري که مي‌توانستند به حرمسراي شاهي رفت و آمد داشته باشند عبارت بودند از زنان درجه اول حرمسرا شامل: مادر، خاله، عمه و ساير خانم‌هاي مسن خانواده‌ي سلطنتي.

رده‌ي بعدي را همسران عقدي شاه تشکيل مي‌دادند که معمولأ از خانواده‌هاي قاجار و اشراف درجه‌ي اول کشوري انتخاب مي‌شدند. اين نوع ازدواج‌ها بيشتر جنبه‌ي سياسي داشت و بنا بر دورانديشي‌هاي اجتماعي صورت مي‌گرفت. از جمله گاهي در راستاي آرام کردن رؤساي ايلات و بزرگان کشور انجام مي‌شد.

همسران عقدي شاه، معمولأ توسط مادر او انتخاب مي شدند و فقط فرزندان اين زنان حق انتصاب به مقام ولايتعهدي را مي‌يافتند. در اين ميان، شمار زنان صيغه‌اي شاه بيشتر از زنان عقدي او بود. اين زنان، يا بنا به ميل شاه انتخاب مي‌شدند، يا سران و بزرگان کشوري، آنا را پيشکش مي‌کردند و يا به صورت اسير، نصيب شاه مي‌گشتند. در ميان زنان حرمسرا، پاره‌اي بيشتر از بقيه، نظر شاه را به خود جلب مي‌کردند و به مقام «سوگلي» نايل مي‌آمدند، که اين وضعيت، داراي حقوق و مزاياي ويژه‌اي نيز بود.

آخرين مقام را در حرمسرا، کنيزان داشتند که هر يک در هنر خاصي همچون آواز، موسيقي يا رقص ماهر بودند. عده‌اي از اينان نيز اگر توجه شاه را جلب مي‌کردند، به عقد موقت يا صيغه‌ي او درمي‌آمدند.

از وظايف کنيزان، علاوه بر رسيدگي به امور زنان شاه، نگهداري و تربيت فرزندان آنها بود. اين بخش از زنان حرم، عمده‌ترين وسيله‌ي دستيابي به خبرهاي مهم بشمار مي‌رفتند. زنان مهم و پرنفوذ شاه، براي حفظ موقعيت خود در نزد او، خدمتکاران زيبارويي انتخاب و سپس تربيت مي‌کردند که در مواقع حساس براي جلب توجه بيشتر شاه به خود، آنان را به وي پيشکش مي‌کردند.

هر يک از زنان حرم به نسبت مقام و نفوذي که نزد شاه داشتند، حقوق معيني دريافت مي‌کردند. خرج زنان درجه‌ي سوم حرمسرا که کنيزان را شامل مي‌شد، با سوگلي‌ها و زناني بود که اينان در خدمتشان بودند. شاه فقط گاهي به آنها از راه لطف، مبلغي به عنوان پاداش مي‌داد. زنان درجه‌ اول شاه، ماهي هفتصد و پنجاه تومان، زن‌هاي درجه‌ي دوم، به نسبت از دويست تا پانصد تومان، و صيغه‌هاي شاه که در رديف سوم قرار داشتند از يکصد تا يکصد و پنجاه تومان مقرري دريافت مي‌کردند.

بسياري از زنان اندرون شاهي، روز را با پرداختن به کارهاي دستي و هنرهاي گوناگون سپري مي‌کردند. از جمله‌ي اين کارها، خطاطي، شعر و کارهاي دستي از قبيل بافندگي، نساجي، ريسندگي، آوازخواني، رقص، موسيقي، نقاشي و حتي تيراندازي و کمان‌داري بود. از نمونه‌هايي که مي‌توان نام برد آنست که «جيران تجريشي»، سوگلي «ناصرالدين‌شاه»، در سوارکاري بسيار مهارت داشت و «فخرالدوله» دختر «ناصرالدين‌شاه»، در تيراندازی، فرد زبده‌اي به شمار مي‌آمد.

معمولأ مشاغل ويژه‌اي در اندرون حرمسرا براي ايجاد نظم و نظارت بر کارها، به زنان واگذار مي‌شد. موردهاي زير از آن جمله است:

تقسيم غذاي اندرون
نظارت بر ‌خانه‌ي اندروني شاه
نظارت بر آبدارخانه و قهوه‌خانه‌ي سلطان
نظارت بر زنان و کارهاي آنان
نظارت بر خزانه‌ي اندرون
نگهداري از وجوه تقديمي و پيشکشي
نامه‌نگاري با دولت‌هاي خارجي و پذيرايي از ميهمانان خارجي و داخلي که به حرم مي‌آمدند.

[External Link Removed for Guests]