مرکز انجمنهای تخصصی

 به نام خدا  
 درود بر دوستان و علاقه مندان دانش هوانوردی

در ادامه مباحث و شاخه های مطرح شده در این بخش, این بار به سراغ مبحث زیبا و مهم ناوبری (Navigation) میرویم. دوستان عزیز همانطور که میدانید علم ناوبری در ابتدا تنها محدود و مخصوص به دریانوردی و تعیین مسیر و موقعیت کشتی های و شناورهای بزرگ و عظیم بود. اما با پیشرفت علم هوانوردی و دستیابی به هواگردهای جدید و دور برد, این نیاز مهم در این شاخه نیز حس شد و از آنجا بود که علم ناوبری با نام اختصاری "ناوبری هوایی" (Air Navigation) وارد صنعت هوایی گشت.

امیدواریم مطالب قرار گرفته در این بخش که ترجمه بخشی از آن مربوط به کتاب مشهور (Private Pilot Manual (P.P.M و بخش دیگر آن ترجمه سایر کتاب ها و جزوات انتشارات Jeppesen در این زمینه میباشد, مورد توجه دوستان عزیز واقع گردد. ذکر یک نکته در خصوص تعاریف علمی برخی از سرفصل های این بخش ضروری به نظر میرسد ! ممکن است دوستان با خواندن تعاریف مطرح شده در خصوص برخی از عناوین با ابهام و تردید مواجه گردند که دلیل این امر نیز استفاده مطلق از برخی ترجمه های تخصصی جغرافیای میباشد.

با آرزوی موفقیت و سربلندی

====================================   جلسه: اول
مبحث: آشنایی با مفاهیم ناوبری (1) 
 

تعریف ناوبری (Defination of Navigation) :

ناوبری علمی است که به وسیله آن میتوان هواپیما را از محلی به نام مبدا (Departure) به محلی دیگر به نام مقصد (Destination) هدایت نمود, به نحوی که ناوبر در هر زمان که نیاز باشد موقعیت خود را مشخص و در صورت نیاز گزارش نماید.  
 [External Link Removed for Guests] 
 
ناوبر از انواع مختلف دستگاه ها و وسیله های کمکی از قبیل: نقشه (Plan & Chart), قطب نما (Compass), سرعت سنج (Air Speed ind.) و سایر آلات و رادیوهای کمک ناوبری استفاده مینماید.  
 
[External Link Removed for Guests] 
 
انواع ناوبری عبارت هستند از :

1- Pilotage
2- Dead Reckoning
3- Radio Aids

که در جلسات آینده با هریک از آنها بیشتر آشنا میشویم. چون پرواز هواپیما در محدوده کره زمین انجام میشود, لذا شناسایی کره زمین و تغییرات مختلف آن و همچنین جو پیرامون آن بسیار حیاتی و مهم است, و خلبان یا افسر ناوبر برای هدایت صحیح هواپیما باید با شکل کره زمین و ابعاد و عوارض و تغییرات جو بالای آن آشنایی کامل داشته باشند.  

 
[External Link Removed for Guests]  
 

زمین (Earth) :

شکل هندسی زمین تقریبا" کروی شکل است و در قطبین آن اندکی فرورفتگی و در استوا مقداری برآمدگی وجود دارد. علت برآمدگی زمین در این بخش به دلیل نیروی گریز از مرکز ناشی از حرکت دورانی زمین, حول محور عمود بر سطح استوا است.  
 [External Link Removed for Guests] 
 
توجه: قطر استوا در حدود 6888 مایل و قطر قطبی آن در حدود 6864 مایل میباشد. بنا براین اختلاف دو قطر آن در حدود 24 مایل میباشد.

دایره عظیمه (Great Circle) :

فصل مشترک هر صفحه ای که از مرکز کره زمین عبور نماید, با سطح کره زمین دایره ای را تشکیل میدهد که به دایره عظیمه (مهین) موسوم است. بنابراین شعاع و مرکز دایره عظیمه همان شعاع و مرکز زمین میباشد. از هر دو نقطه واقع بر سطح کره زمین تنها یک دایره عظیمه عبور مینماید.  

 [External Link Removed for Guests] 
 
دایره صغیره (Small Circle) :

فصل مشترک هر صفحه ای که از مرکز کره زمین عبور نکرده باشد, با سطح کره زمین دایره ای را تشکیل میدهد که به دایره صغیره (کهین) موسوم است. بنابراین از هر دو نقطه واقع در سطح کره زمین بی نهایت دایره صغیره عبور مینماید.
 
 [External Link Removed for Guests] 

 
خط استوا (Equator) :

فصل مشترک صفحه عمود بر محور چرخش زمین که از مرکز کره زمین عبور نماید, با سطح زمین یک دایره عظیمه تشکیل خواهد داد که به خط استوا معروف است. خط استوا (صفحه استوا) کره زمین را به 2 نیم کره شمالی و جنوبی تقسیم مینماید.  

 [External Link Removed for Guests] 
 

نصف النهار (Meridians) :

نصف النهارات نیم دوایر عظیمه ای هستند که از قطبین زمین میگذرند و هر نصف النهار با نصف النهار مقابل خود تشکیل یک دایره عظیمه میدهد. هر نقطه از سطح کره زمین یک نصف النهار مخصوص به خود را دارد, بنابراین از هر نقطه روی کره زمین یک نصف النهار عبور مینماید.  
 
[External Link Removed for Guests]  
 

نصف النهارات جهت شمال و یا جنوب نقاط را بر روی کره زمین مشخص میکنند. نصف النهاری که از میان رصدخانه واقع در شهر گرینویچ کشور انگلستان عبور میکند به عنوان نصف النها مبدا (Prime Meridians) شناخته میشود و سایر نصف النهارات که در قسمت شرقی و غربی آن قرار میگیرند بر اساس فاصله گوشه ای (Angle Distance) از آن اندازه گیری میشوند.  
 
[External Link Removed for Guests]  

مدار (Parallels of Latitude) :

مدارات دوایر صغیره ای هستند که سطح طولی انها با سطح استوا موازه است. بنابراین سطح مدارات بر محور چرخش زمین عمود است. خظ استوا در حالیکه یک دایره عظیمه است, یک مدار نیز محسوب میگردد. مدارات جهت شرقی و یا غربی بودن نقاط را بر روی زمین مشخص میسازند.  

 [External Link Removed for Guests] 



تهیه و تنظیم: CAPTAIN PILOT

 (پایان جلسه اول)  
   ======================================  هرگونه کپی برداری از مطالب ارسال شده در ([COLOR=#c00000]مدرسه هوانوردی سنترال) بدون ذکر نام CentralClubs و نویسنده مربوطه, مجاز نمیباشد.     

 به نام خدا  
 
جلسه: دوم
مبحث: آشنایی با مفاهیم اولیه (2) 

 ==============================

خط هم گوشه (Loxodromic Curve or Rhumb Line) :  
  هم گوشه خطی است که تمام نصف النهارات را تحت یک زاویه معین قطع مینماید. بنابر این از هر 2 نقطه فقط یک خط هم گوشه عبور مینماید. خط استوا و تمام مدارات در حالیکه یک دایره عظیمه (Great Circle) محسوب میشوند, خط هم گوشه نیز هستند. به دلیل اینکه در خطوط هم گوشه که در بین 2 نقطه رسم شده اند همیشه جهت ثابت میباشد, پس لذا تعقیب آن برای خلبان آسانتر از تعقیب دایره عظیمه و عبور از آن 2 نقطه خواهد بود. دلیل این امر آن است که جهت دایره عظیمه دائما" متغیر بوده و خلبان مجبور است هر لحظه زاویه Heading جدیدی را نسبت به آن محاسبه و تعقیب نماید.
 
 [External Link Removed for Guests]  
باید توجه داشت که خط هم گوشه ای که به وسیله هواپیما تعقیب میشود, خط هم گوشه قطب نمایی نام دارد و خط هم گوشه ای که به وسیله قطب نمای آزاد رسم میشود, خط هم گوشه مغناطیسی نام دارد.   [External Link Removed for Guests] 

جهات زمین (Measuring Direction on the Earth) :

در علم ناوبری جهات بر اساس 4 جهت اصلی و 8 جهت فرعی اندازه گیری و محاسبه میشوند.

1- شمال (North)
2- جنوب (South)
3- غرب (West)
4- شرق (East)

 
[External Link Removed for Guests] 
 
  حرکات کره زمین (Earth Motion) :

1- حرکت وضعی (Rotating Motion) :
به حرکت کره زمین به دور خودش که در هر 24 ساعت یک بار انجام میشود, حرکت وضعی میگویند.   

 [External Link Removed for Guests] 


 2- حرکت انتقالی (Revolution Motion) :
به حرکت کره زمین به دور خورشید که در هر 365 روز و یا یک سال یک بار انجام میشود حرکت انتقالی میگویند.   [External Link Removed for Guests]  
حرکت وضعی (Rotating) زمین به دور محوری است که به آن محور چرخش زمین و یا Axial of Rotating میگویند. این محور سطح کره زمین را در 2 نقطه قطع میکند که به قطبین یا Poles موسوم اند. چنانچه این محور را به طور فرضی امتداد دهیم از یک طرف به ستاره جدی (Polaris) و یا قطبی خواهیم رسید.   [External Link Removed for Guests]  
قطبی که به طرف ستاره جدی واقع شده است به قطب شمال و قطب مقابل آن به قطب جنوب معروف هستند. چرخش کره زمین برای ناظری که از قطب شمال به آن نگاه میکند, مخالف جهت عقربه های ساعت است و برای ناظری که از بالای قطب جنوب به آن نگاه میکند موافق عقربه های ساعت خواهد بود.  
 [External Link Removed for Guests]        تهیه و تنظیم: CAPTAIN PILOT  ****   (پایان جلسه دوم)  
   ======================================   هرگونه کپی برداری از مطالب ارسال شده در ([COLOR=#c00000]مدرسه هوانوردی سنترال) بدون ذکر نام CentralClubs و نویسنده مربوطه, مجاز نمیباشد.      

 به نام خدا
  
جلسه: سوم
موضوع: آشنایی با مفاهیم ناوبری (3)  
 =======================

 شمال حقیقی (True North) :

این جهت جغرافیایی که در اینجا از آن صحبت میشود, شمال جغرافیایی (Geographic North) یا شمال حقیقی (True North) نمامیده میشود. بنابراین کلیه جهاتی که ابتدا از این شمال اندازه گیری میشوند به جهات حقیقی یا جغرافیایی موسوم خواهند بود. علامت اختصاری این شما در نقشه های جغرافیایی ستاره(*) میباشد.  
 [External Link Removed for Guests] 

 شمال مغناطیسی (Magnetic North) :

کره زمین دارای حوزه مغناطیسی است که قطب شمال مغناطیسی در نزدیکی شمال حقیقی واقع میشود و به آهستگی به دور آن میچرخد. هرگاه یک عقربه مغناطیسی را به حالت آزاد به نخی آویزان نماییم, آن تحت تاثیر این حوزه قرار میگیرد و با چرخ خود به یک سمت جهت شمال مغناطیسی را به ما نشان میدهد. کلیه جهاتی را که از مبدا" این شمال اندازه گیری نماییم به جهات مغناطیسی موسوم هستند. علامت اختصاری این شما در نقشه یک پیکان نیمه میباشد.   [External Link Removed for Guests] 

 شمال قطب نمایی (Compass North) :

اگر دستگاه قطب نما (Compass) را که عقربه مقناطیسی آن باید بطرف شمال مقناطیسی نشانه رود در هواپیما نصب نماییم, این قطب نما تحت تاثیر جریانات و میدان های الکترومغناطیسی موجود در سیستم های الکتریکی و الکترونیکی هواپیما قرار میگیرد و از جهت اصلی خود کمی منحرف میشود و در نهایت شمالی که نشان میدهد کمی با شمال مغناطیسی اختلاف دارد که به آن شمال قطب نمایی یل Compass North میگویند. کلیه جهاتی را که از مبداء این شمال اندازه گیری نماییم به جهات قطب نمایی موسوم هستند.   [External Link Removed for Guests] 
  توجه به تعریف علمی 3 نوع جهت شمالی که در بالا به آنها پرداخته شد میتوانیم اینگونه نتیجه گیری نماییم که کلیه جهات و قطبین و مدارات و خط استوا و ..... با توجه به جهات شمالی موجود محاسبه و نامگذاری میشوند. بدیهی است تا خلبان دقت لازم را در خصوص تبدیل این جهات به یکدیگر داشته باشد زیرا در غیر اینصورت از مسیر اصلی خود منحرف میشود.  
 
انحراف قطب نمایی (Deviation) :

به اختلاف زاویه موجود در بین شمال مغناطیسی و شمال حقیقی که در دستگاه های اندازه گیری مشهود میباشد Deviation میگویند و آن را در نقشه ها و همچنین محاسبات ناوبری به اختصار DEV مینامند.  
 [External Link Removed for Guests] 

 انحراف مغناطیسی (Variation) :

به اختلاف زاویه موجود در بین شمال مغناطیسی و شمال حقیقی که در دستگاه های اندازه گیری مشهود میباشد Variation میگویند و آن را در نقشه ها و همچنین محاسبات ناوبری به اختصار VAR مینمامند.  
 [External Link Removed for Guests] 


 تهیه و تنظیم: CAPTAIN PILOT 
 
(پایان جلسه سوم)  
 ======================================  هرگونه کپی برداری از مطالب ارسال شده در ([COLOR=#c00000]مدرسه هوانوردی سنترال) بدون ذکر نام CentralClubs و نویسنده مربوطه, مجاز نمیباشد.