بومادران (برنجاسف، قیصوم) یا Achillea millefolium
ارسال شده: سهشنبه ۸ تیر ۱۳۸۹, ۸:۴۷ ب.ظ
نام علمی این گیاه Achillea millefolium میباشد اين گياه را علف هزار برگ هم مي نامند. اين گياه معطر داراي اسانس، اينولين و کمي تانن است و در کشورهاي اروپايي به عنوان دارو براي قطع تب استفاده مي شود.
اين گياه بطور خاص تب بُر است. ضماد آن جهت درد سينه مفيد است. بُخور و جوشانده آن براي درمان زکام مفيد است، پس در زمان سرماخوردگي بسيار مفيد است.
ادرار را زياد مي کند، در نتيجه براي سنگ هاي کليه مفيد است.
باد شکن است.
ماساژ دادن محل درد با روغن بومادران يا گذاشتن سوخته آن بر روي محل زخم ، موجب تسکين درد و جلوگيري از خونريزي مي شود.
در قديم ضماد بومادران يعني برگ هاي تازه آن را که با روغن ترمس ( باقلاي مصري ) مخلوط بوده ، بر روي محل کچلي يا روي صورت مردان جوان براي رويش مو قرار مي دادند.
جوشانده سرشاخه گلدار آن براي رفع دردهاي قاعدگي مفيد است.
ضماد بومادران براي درد سينه و انواع سردرد استفاده مي شود.
خوردن آن باعسل انواع کرمهای معده رابیرون میکند. خوراکی میباشد که به صورت جوشانده به مصرف میرسد
معرفی و گیاهشناسی
بومادران گیاهی است از تیره ی کاسنی چند ساله با ارتفاع 90-30 سانتی متر، دارای ساقه ای ساده، برگ ها پوشیده از کرک، با قطعات متعدد خطی نوکدار هستند. رنگ برگ ها سبز تیره، بدون دمبرگ و به طور کامل دراز هستند. گل آذین آن از نوع دیهیم بوده و گل های آن بیشتر سفید است. میوه آن فندقه و وزن هزار دانه آن 15/0 گرم است.
نیازهای اكولوژیكی
این گیاه بومی اروپا و آسیا است و تا ارتفاع 250 متری رشد می کند. گیاهی است روز بلند که مناسب ترین دما برای رشد و گل دهی آن 26-18 درجه سانتی گراد است. بنابراین در مناطق گرم و آفتابی بهتر رشد می کند. خاک های سبک و شنی را برای کشت این گیاه مناسب است. PH مورد نیاز گیاه 7/6-6 است.
گل آذین
كاشت، داشت، برداشت
کشت و تکثیر بومادران به وسیله بذر و به شکل رویشی (تقسیم بوته) انجام می گیرد.
بذرها به صورت ردیفی به فاصله 70-60 سانتی متر و فاصله بذرها از هم در روی ردیف 30-25 سانتی متر کشت است. زمان مناسب برای کاشت مستقیم اواخر تابستان – اوایل پاییز می باشد. میزان بذر مورد نیاز برای یک هکتار زمین 6-4 کیلوگرم در هکتار است.
ازدیاد رویشی بومادران از راه تقسیم بوته انجام می گیرد. گیاهان 5-4 ساله را در فصل پاییز خارج کرده و سپس هر گیاهی را به 4-2 بوته تقسیم و در زمین مورد نظر کشت می کنند.
رشد اولیه بومادران بسیار کند است. از این رو مبارزه مکانیکی و شیمیایی با علف های هرز لازم است.
دوره آبیاری این گیاه: 10-5 روز بسته به اقلیم مورد نظر دارد.
در سال دوم برداشت قبل از تشکیل بذر و تغییر رنگ گلبرگ ها صورت گیرد. هنگام جمع آوری گل ها باید آن ها را به همراه دمگل به طول 4-3 سانتی متر برداشت کرد.
دوران گلدهی اواخر فروردین تا اواخر خرداد ماه است. اندام مورد استفاده: پیکررویشی ( گل ها، ساقه ها و برگ ها ی جوان ) است. عملکرد 4-2 تن درهکتار اندام هوایی خشک است.
فرآوری
بومادران گیاهی است که از گل های آن اسانس روغنی فرار استخراج می گردد. عمده ترکیبات اسانس بومادران کامفور و سیمن می باشند که این مورد در اقلیم های مختلف متفاوت است. مقدار اسانس گیاه بومادران به روش تقطیر با آب و بخار ، 5-3 کیلوگرم در هکتار برآورد شده است.
بومادران
خواص و كاربرد
گل تازه بومادران که سرشار از مواد شیمیایی است، برای درمان حساسیت های همراه با آبریزش، مانند تب یونجه استفاده می شود. عصاره روغنی بومادران به رنگ آبی تیره، دارای اثر ضد التهاب است و به صورت پماد در درمان سرماخوردگی روی سینه مالیده می شود.
تاریخچه
نام لاتین این گیاه برگرفته از نام آشیل، قهرمان افسانهای یونان است. گفته میشود در دوران نبردهای تروآ (حدود ۱۲۰۰ سال قبل از میلاد) از بومادران برای درمان زخم و جلوگیری از خونریزی و عفونت استفاده میشد. ضمناً این گیاه در دورة ساکسونها برای دفع چشم بد به کار میرفت و نیز در مراسم سحر و جادو هم از آن استفاده میشد. نام مرسوم آن یعنی «خون دماغ» کاربرد سنتی بند آورنده خونریزی آن را بیان میکند.
ویژگیهای گیاهشناسی
گیاهی است پایا، به ارتفاع ۲۰ تا ۹۰ سانتیمتر و حتی بیشتر که برگهایی بدون دمبرگ، دراز و پوشیده از کرک دارد که دارای بریدگیهای زیاد و باریکی است. گلهای سفید رنگ آن به صورت کاپیتول کوچک و مجتمع، گل آذین دیهیم در قسمت انتهایی ساقه قرار گرفتهاند. کاپیتولهای کوچک و متعدد آن به طول ۴ تا ۸ میلی متر و به عرض ۲ تا ۵ میلی متر میباشد و در هر کاپیتول آن، دو نوع گل، یکی زبانهای و سفید رنگ، واقع در حاشیه گل آذین و دیگری لولهای و واقع در ناحیة وسط، دیده میشود. همه قسمتهای گیاه دارای بوی نافذ و تلخ مزهاست. بومادران گونه millefolium دارای گلهای سفید رنگ میباشد ولی گونه santolina از نظر اندازه، گیاهی کوچک تر و دارای گلهایی به رنگ زرد با بویی معطر و نافذ است.
خرده نگاری
گرد بومادران به رنگ سبز روشن با بوی معطر و مخصوص و طعم تلخ بوده و در زیر میکروسکوپ شامل قسمتهای زیر است: تارهای غیرترشحی که اختصاصی است، بخشی از فیبرهای ساقه، بخشی از گلبرگ با پارانشیم کنگرهای، بخشی از میلة پرچم و دانه گردة به شکل کروی و خاردار
تعیین مقدار اسانس: ۳۰ g اندام هوایی گیاه را با۵۰۰ mL آب داخل بالنی با حجم mL ۱۰۰۰ ریخته و با سرعتmL ۳-۴ در دقیقه، به مدت ۴ ساعت تقطیر کرده و با حلال گزیلن تعیین مقدار میشود. میزان خاکستر تام: حداکثر ۱۰٪ میزان خاکستر تام نامحلول در HCl: حداکثر ۲٫۵٪ میزان رطوبت: در اثر خشک کردنg ۰٫۵ پودر گیاه در oven با دمای Cﹾ۱۰۵- ۱۰۰ به مدت ۲ ساعت، بیش از ۱۲٪ ورن کاهش نیابد.
محل رویش و زمان جمع آوری
بومادران علف هرز مزارع است و به صورت خودرو در دشتها و کنار جادهها و نواحی کوهستانی اروپا و در مناطقی از شمال ایران و ارتفاعات البرز میروید. زمان گلدهی گیاه از اواخر اردیبهشت تا پایان تیرماه و بهترین زمان برداشت نیمه اول تیرماه است. بومادران در گویش شمال خراسان ساریگل نام دارد.
بخش مورد استفاده
سرشاخههای گلدار گیاه و عصاره روغنی حاصل از گل.
فرآوردهها
اشکال موجود: کپسول، عصاره، پودر، چای، تنتور، لوسیون، baths داروی موجود در بازار: یکی از اجزای متشکله پودر شیرینوش از شرکت گل دارو و از اجزای دهانشویه پرسیکا از شرکت پورسینا میباشد
خواص درمانی
* گل:
درمان مشکلات سیستم تنفسی: ضد حساسیت، قابض مخاط، ضد احتقان، خلط آور, عصاره روغنی (حاصل عصاره گیری از گل): ضد التهاب و ضد اسپاسم، مرطوب کننده پوست، پاک کننده آرایشی، ضد شوره سر، محرک رشد مو، التیام دهنده موضعی ( کاربرد در ساخت شامپوها )
* برگ:
محرک انعقاد خون، التیام دهنده زخم و جراحات. جویدن برگ تازة آن برای دندان درد توصیه میشود.
* بخشهای هوایی:
درمان مشکلات سیستم گوارشی : آرام بخش دردهای معدی ، محرک گوارشی، مقوی معده، ضد نفخ، ملین، صفرا آور، برطرف کننده بی اشتهایی ، رفع کننده بواسیر, درمان مشکلات سیستم ادراری- تناسلی : ضد عفونی کننده مجاری ادراری، ادرار آور، قاعده آور، منظم کننده قاعدگی، کاهش دهنده خونروی ماهیانه و کاهش درد, درمان مشکلات سیستم قلبی-عروقی: تونیک خونی، محرک گردش خون، شل کننده عروق محیطی، کاهنده پر فشاری خون، ضد ترومبوز مغزی و شریانی، تقویت کننده رگهای واریسی، معرق و تب بر، ضد ویروس، ضد باکتری، ضد کرم، پشه کش، حشره کش ، شستشو دهنده و ضد عفونی کننده، درمان اگزما و سایر مشکلات پوستی، ضد درد و مسکن
ترکیب با گیاهان دارویی دیگر
* بذر کرفس: افزایش دفع اسید اوریک و درمان نقرس
* آقطی و نعناع: مفید برای سرماخوردگی و آنفولانزا
* زیژفول یا بداغ برفی: درمان فشار خون بالا
* افشرهٔ دم اسب و بارهنگ نیزهای: درمان شکنندگی مویرگها
* سپرک و دم شیر : درمان PMS و قاعدگی دردناک
طریقه و مقدار مصرف
۴-۲ گرم از سرشاخههای گلدار را با حدود یک لیوان آب به مدت ۱۰ دقیقه جوشانده و صاف کرده و پس از سرد شدن، یک تا سه بار در روز میل شود (با نبات یا عسل)
عوارض جانبی
بومادران جزو گیاهان با حداقل عوارض جانبی است و در دوز مصرفی سر شاخههای گلدار به صورت دم کرده، عوارض جانبی آن نادر است ولی با این حال عوارض زیر را به آن نسبت دادهاند: خواب آلودگی، سداسیون، تهوع، استفراغ، بی اشتهایی، حساسیت به نور (مصرف دراز مدت)، درماتیت تماسی (به احتمال قوی در اثر گوایانولید پراکسیدها از جمله آلفا- پروکسی آشی فولید)
موارد احتیاط و منع مصرف
حاملگی (محرک انقباض رحم است)، شیردهی، کودکان زیر دو سال، حساسیت به بومادران و سایر اعضای خانوادهٔ Compositae از مصرف این دارو در ناحیهٔ اطراف و داخل چشم خودداری شود.
تداخلات دارویی
با آنتی اسیدها، H2 Blockers، مهارکنندههای پمپ پروتون ← کاهش اثرات داروها با آنتی کواگولانتها و ضد پلاکتها (هپارین، وارفارین، سالیسیلات) ← افزایش ریسک خونریزی با داروهای ضد فشار خون ← کاهش بیش از حد فشار خون با مضعفهای CNS (مسکن- خواب آورها، الکل، opiateها، باربیتوراتها) ← over sedation با املاح آهن ← کاهش جذب املاح ◄مصرف با فاصلهٔ ۲ ساعته از هم
منبع
* به نقل از کتاب داروهای گیاهی رسمی ایران
فارماکوپه گیاهی ایران
اين گياه بطور خاص تب بُر است. ضماد آن جهت درد سينه مفيد است. بُخور و جوشانده آن براي درمان زکام مفيد است، پس در زمان سرماخوردگي بسيار مفيد است.
ادرار را زياد مي کند، در نتيجه براي سنگ هاي کليه مفيد است.
باد شکن است.
ماساژ دادن محل درد با روغن بومادران يا گذاشتن سوخته آن بر روي محل زخم ، موجب تسکين درد و جلوگيري از خونريزي مي شود.
در قديم ضماد بومادران يعني برگ هاي تازه آن را که با روغن ترمس ( باقلاي مصري ) مخلوط بوده ، بر روي محل کچلي يا روي صورت مردان جوان براي رويش مو قرار مي دادند.
جوشانده سرشاخه گلدار آن براي رفع دردهاي قاعدگي مفيد است.
ضماد بومادران براي درد سينه و انواع سردرد استفاده مي شود.
خوردن آن باعسل انواع کرمهای معده رابیرون میکند. خوراکی میباشد که به صورت جوشانده به مصرف میرسد
معرفی و گیاهشناسی
بومادران گیاهی است از تیره ی کاسنی چند ساله با ارتفاع 90-30 سانتی متر، دارای ساقه ای ساده، برگ ها پوشیده از کرک، با قطعات متعدد خطی نوکدار هستند. رنگ برگ ها سبز تیره، بدون دمبرگ و به طور کامل دراز هستند. گل آذین آن از نوع دیهیم بوده و گل های آن بیشتر سفید است. میوه آن فندقه و وزن هزار دانه آن 15/0 گرم است.
نیازهای اكولوژیكی
این گیاه بومی اروپا و آسیا است و تا ارتفاع 250 متری رشد می کند. گیاهی است روز بلند که مناسب ترین دما برای رشد و گل دهی آن 26-18 درجه سانتی گراد است. بنابراین در مناطق گرم و آفتابی بهتر رشد می کند. خاک های سبک و شنی را برای کشت این گیاه مناسب است. PH مورد نیاز گیاه 7/6-6 است.
گل آذین
كاشت، داشت، برداشت
کشت و تکثیر بومادران به وسیله بذر و به شکل رویشی (تقسیم بوته) انجام می گیرد.
بذرها به صورت ردیفی به فاصله 70-60 سانتی متر و فاصله بذرها از هم در روی ردیف 30-25 سانتی متر کشت است. زمان مناسب برای کاشت مستقیم اواخر تابستان – اوایل پاییز می باشد. میزان بذر مورد نیاز برای یک هکتار زمین 6-4 کیلوگرم در هکتار است.
ازدیاد رویشی بومادران از راه تقسیم بوته انجام می گیرد. گیاهان 5-4 ساله را در فصل پاییز خارج کرده و سپس هر گیاهی را به 4-2 بوته تقسیم و در زمین مورد نظر کشت می کنند.
رشد اولیه بومادران بسیار کند است. از این رو مبارزه مکانیکی و شیمیایی با علف های هرز لازم است.
دوره آبیاری این گیاه: 10-5 روز بسته به اقلیم مورد نظر دارد.
در سال دوم برداشت قبل از تشکیل بذر و تغییر رنگ گلبرگ ها صورت گیرد. هنگام جمع آوری گل ها باید آن ها را به همراه دمگل به طول 4-3 سانتی متر برداشت کرد.
دوران گلدهی اواخر فروردین تا اواخر خرداد ماه است. اندام مورد استفاده: پیکررویشی ( گل ها، ساقه ها و برگ ها ی جوان ) است. عملکرد 4-2 تن درهکتار اندام هوایی خشک است.
فرآوری
بومادران گیاهی است که از گل های آن اسانس روغنی فرار استخراج می گردد. عمده ترکیبات اسانس بومادران کامفور و سیمن می باشند که این مورد در اقلیم های مختلف متفاوت است. مقدار اسانس گیاه بومادران به روش تقطیر با آب و بخار ، 5-3 کیلوگرم در هکتار برآورد شده است.
بومادران
خواص و كاربرد
گل تازه بومادران که سرشار از مواد شیمیایی است، برای درمان حساسیت های همراه با آبریزش، مانند تب یونجه استفاده می شود. عصاره روغنی بومادران به رنگ آبی تیره، دارای اثر ضد التهاب است و به صورت پماد در درمان سرماخوردگی روی سینه مالیده می شود.
تاریخچه
نام لاتین این گیاه برگرفته از نام آشیل، قهرمان افسانهای یونان است. گفته میشود در دوران نبردهای تروآ (حدود ۱۲۰۰ سال قبل از میلاد) از بومادران برای درمان زخم و جلوگیری از خونریزی و عفونت استفاده میشد. ضمناً این گیاه در دورة ساکسونها برای دفع چشم بد به کار میرفت و نیز در مراسم سحر و جادو هم از آن استفاده میشد. نام مرسوم آن یعنی «خون دماغ» کاربرد سنتی بند آورنده خونریزی آن را بیان میکند.
ویژگیهای گیاهشناسی
گیاهی است پایا، به ارتفاع ۲۰ تا ۹۰ سانتیمتر و حتی بیشتر که برگهایی بدون دمبرگ، دراز و پوشیده از کرک دارد که دارای بریدگیهای زیاد و باریکی است. گلهای سفید رنگ آن به صورت کاپیتول کوچک و مجتمع، گل آذین دیهیم در قسمت انتهایی ساقه قرار گرفتهاند. کاپیتولهای کوچک و متعدد آن به طول ۴ تا ۸ میلی متر و به عرض ۲ تا ۵ میلی متر میباشد و در هر کاپیتول آن، دو نوع گل، یکی زبانهای و سفید رنگ، واقع در حاشیه گل آذین و دیگری لولهای و واقع در ناحیة وسط، دیده میشود. همه قسمتهای گیاه دارای بوی نافذ و تلخ مزهاست. بومادران گونه millefolium دارای گلهای سفید رنگ میباشد ولی گونه santolina از نظر اندازه، گیاهی کوچک تر و دارای گلهایی به رنگ زرد با بویی معطر و نافذ است.
خرده نگاری
گرد بومادران به رنگ سبز روشن با بوی معطر و مخصوص و طعم تلخ بوده و در زیر میکروسکوپ شامل قسمتهای زیر است: تارهای غیرترشحی که اختصاصی است، بخشی از فیبرهای ساقه، بخشی از گلبرگ با پارانشیم کنگرهای، بخشی از میلة پرچم و دانه گردة به شکل کروی و خاردار
تعیین مقدار اسانس: ۳۰ g اندام هوایی گیاه را با۵۰۰ mL آب داخل بالنی با حجم mL ۱۰۰۰ ریخته و با سرعتmL ۳-۴ در دقیقه، به مدت ۴ ساعت تقطیر کرده و با حلال گزیلن تعیین مقدار میشود. میزان خاکستر تام: حداکثر ۱۰٪ میزان خاکستر تام نامحلول در HCl: حداکثر ۲٫۵٪ میزان رطوبت: در اثر خشک کردنg ۰٫۵ پودر گیاه در oven با دمای Cﹾ۱۰۵- ۱۰۰ به مدت ۲ ساعت، بیش از ۱۲٪ ورن کاهش نیابد.
محل رویش و زمان جمع آوری
بومادران علف هرز مزارع است و به صورت خودرو در دشتها و کنار جادهها و نواحی کوهستانی اروپا و در مناطقی از شمال ایران و ارتفاعات البرز میروید. زمان گلدهی گیاه از اواخر اردیبهشت تا پایان تیرماه و بهترین زمان برداشت نیمه اول تیرماه است. بومادران در گویش شمال خراسان ساریگل نام دارد.
بخش مورد استفاده
سرشاخههای گلدار گیاه و عصاره روغنی حاصل از گل.
فرآوردهها
اشکال موجود: کپسول، عصاره، پودر، چای، تنتور، لوسیون، baths داروی موجود در بازار: یکی از اجزای متشکله پودر شیرینوش از شرکت گل دارو و از اجزای دهانشویه پرسیکا از شرکت پورسینا میباشد
خواص درمانی
* گل:
درمان مشکلات سیستم تنفسی: ضد حساسیت، قابض مخاط، ضد احتقان، خلط آور, عصاره روغنی (حاصل عصاره گیری از گل): ضد التهاب و ضد اسپاسم، مرطوب کننده پوست، پاک کننده آرایشی، ضد شوره سر، محرک رشد مو، التیام دهنده موضعی ( کاربرد در ساخت شامپوها )
* برگ:
محرک انعقاد خون، التیام دهنده زخم و جراحات. جویدن برگ تازة آن برای دندان درد توصیه میشود.
* بخشهای هوایی:
درمان مشکلات سیستم گوارشی : آرام بخش دردهای معدی ، محرک گوارشی، مقوی معده، ضد نفخ، ملین، صفرا آور، برطرف کننده بی اشتهایی ، رفع کننده بواسیر, درمان مشکلات سیستم ادراری- تناسلی : ضد عفونی کننده مجاری ادراری، ادرار آور، قاعده آور، منظم کننده قاعدگی، کاهش دهنده خونروی ماهیانه و کاهش درد, درمان مشکلات سیستم قلبی-عروقی: تونیک خونی، محرک گردش خون، شل کننده عروق محیطی، کاهنده پر فشاری خون، ضد ترومبوز مغزی و شریانی، تقویت کننده رگهای واریسی، معرق و تب بر، ضد ویروس، ضد باکتری، ضد کرم، پشه کش، حشره کش ، شستشو دهنده و ضد عفونی کننده، درمان اگزما و سایر مشکلات پوستی، ضد درد و مسکن
ترکیب با گیاهان دارویی دیگر
* بذر کرفس: افزایش دفع اسید اوریک و درمان نقرس
* آقطی و نعناع: مفید برای سرماخوردگی و آنفولانزا
* زیژفول یا بداغ برفی: درمان فشار خون بالا
* افشرهٔ دم اسب و بارهنگ نیزهای: درمان شکنندگی مویرگها
* سپرک و دم شیر : درمان PMS و قاعدگی دردناک
طریقه و مقدار مصرف
۴-۲ گرم از سرشاخههای گلدار را با حدود یک لیوان آب به مدت ۱۰ دقیقه جوشانده و صاف کرده و پس از سرد شدن، یک تا سه بار در روز میل شود (با نبات یا عسل)
عوارض جانبی
بومادران جزو گیاهان با حداقل عوارض جانبی است و در دوز مصرفی سر شاخههای گلدار به صورت دم کرده، عوارض جانبی آن نادر است ولی با این حال عوارض زیر را به آن نسبت دادهاند: خواب آلودگی، سداسیون، تهوع، استفراغ، بی اشتهایی، حساسیت به نور (مصرف دراز مدت)، درماتیت تماسی (به احتمال قوی در اثر گوایانولید پراکسیدها از جمله آلفا- پروکسی آشی فولید)
موارد احتیاط و منع مصرف
حاملگی (محرک انقباض رحم است)، شیردهی، کودکان زیر دو سال، حساسیت به بومادران و سایر اعضای خانوادهٔ Compositae از مصرف این دارو در ناحیهٔ اطراف و داخل چشم خودداری شود.
تداخلات دارویی
با آنتی اسیدها، H2 Blockers، مهارکنندههای پمپ پروتون ← کاهش اثرات داروها با آنتی کواگولانتها و ضد پلاکتها (هپارین، وارفارین، سالیسیلات) ← افزایش ریسک خونریزی با داروهای ضد فشار خون ← کاهش بیش از حد فشار خون با مضعفهای CNS (مسکن- خواب آورها، الکل، opiateها، باربیتوراتها) ← over sedation با املاح آهن ← کاهش جذب املاح ◄مصرف با فاصلهٔ ۲ ساعته از هم
منبع
* به نقل از کتاب داروهای گیاهی رسمی ایران
فارماکوپه گیاهی ایران