تصوير كمرنگ ارتش بر پرده سينما؛ چرا اين اتفاق افتاد؟
ارسال شده: پنجشنبه ۲۵ شهریور ۱۳۸۹, ۲:۲۶ ق.ظ
در نگاهي گذرا به سينماي ايران در گذر از هشت سال جنگ تحميلي، بايد به نقش و نحوه حضور ارتش جمهوري اسلامي ايران بر پرده سينما نگاهي تازه داشت.
كمي تأمل بر فيلمهايي كه با عنوان «دفاع مقدس» توليد شده است، اين واقعيت را نمايان مي سازد كه حضور ارتش به عنوان يك نيروي مهم و ارزشمند در جريان دفاع مقدس، تا حد بسيار زيادي به تصوير در نيامده است و سينماي ايران به اين دسته از رزمندگان كه در جريان هشت سال جنگ تحميلي، از جان خود مايه گذاشتند و به دفاع در برابر حمله دشمن پرداختند، توجه آن چناني نكرده است.
اين مسأله به هر علت رخ داده باشد و هر دليلي كه براي آن آورده شود، طبيعتاً نمي تواند توجيهي براي كمرنگ بودن تصوير ارتش جمهوري اسلامي ايران بر پرده سينماها باشد.
مروري بر تاريخ هشت سال دفاع مقدس نشان مي دهد كه ارتش، يكي از مهمترين نهادهايي بوده است كه در روزهاي آغازين جنگ و با توجه به همه مشكلاتي كه پس از وقوع پيروزي انقلاب اسلامي ايران در بهمن 57 در پيش رو داشت، با تكيه بر توانايي هاي خود و با توجه به امكانات اندك در اختيارش، توانست در جبهه هاي غرب كشور، سدي محكم در برابر حملات دشمن ايجاد كند و اجازه ندهد كه صدام بتواند به ايده آلهاي خود، از جمله فتح سه روزه تهران، دست يابد.
اين مسأله وقتي بيشتر اهميت خود را مي نماياند كه بدانيم ارتش در آن روزها، تنها نهادي بود كه دانش و قدرت دفاع در برابر حملات دشمن را داشت و توانست در سخت ترين شرايط، بار اعظمي از سختي هاي دفاع را به دوش بكشد و پس از آن بود كه با حضور نيروهاي مردمي متشكل از نيروهاي سپاه و بسيج، خط تدافعي نيروهاي ايران در برابر حملات دشمن غاصب، بيشتر تقويت شد.
اما سؤال اين جاست كه چه عواملي تاكنون باعث آن شده است كه تصوير ارتش بر پرده سينما، اينقدر كمرنگ به نظر برسد؟
مهمترين عاملي كه در جريان چنين اتفاقي بايد به آن توجه كرد، شايد عدم سرمايه گذاري مسؤولان در تبليغات براي ارتش باشد. اينكه مسؤولان ارتش و دست اندركاران امور آن، تاكنون، آن چنان كه بايد و شايد، براي بيان نقش و شكل و اهميت حضور ارتش در جنگ، سرمايه گذاري نكرده اند. سينما هنر گرانقيمتي است كه بيش از همه چيز، نيازمند حامي و سرمايه گذاري است كه بتواند با پشتيباني از جريان توليد و سپس حمايت از اكران فيلم، اجازه ساخت و نمايش يك فيلم را بدهد و اين اتفاق، درباره ارتش جمهوري اسلامي ايران كمتر افتاده است و مسؤولان اين بخش، كمتر به مقوله توليد و يا حتي حمايت از توليد فيلم وارد شده اند.
مروري بر فيلمهاي دفاع مقدس نشان مي دهد كه در كمتر فيلمي از اين گونه سينمايي مي توان رد پايي از حضور و نقش ارتش ديد. اين نكته البته، تخطئه حضور ارتش در جنگ نمي تواند باشد، بلكه شايد نشانه اي باشد از كم كاري هنرمنداني كه بايد با تأكيد بر حضور همه گروههاي مختلف در جنگ، تصوير واقعي تري از اين اتفاق مهم مي آفريدند.
از ديگر دلايلي كه شايد بتوان آن را در ارائه تصوير كمرنگ ارتش در دفاع مقدس در عرصه سينما مهم دانست، نوع نگاه متوليان امور تبليغات جنگ بوده و هست. پس از جنگ تحميلي، نهادهاي مختلفي با هدف حفظ و نگهداري آثار جنگ و تلاش در جهت ارائه تصويري صادقانه و درست از اين اتفاق به وجود آمدند، اما متأسفانه درست عمل نكردند و در نتيجه بخشي از آدمها و نهادهاي مرتبط و مسؤول در جنگ، از جمله ارتشيان، كمتر ديده شدند.
سينماي ايران تاكنون به ندرت توانسته است به تصويري واقعگرايانه از مردان دلير عرصه هاي خون و نبرد اين سرزمين دست يابد. بخشي از عدم واقعگرايي اين تصوير، به تلقي و برداشت سينماگراني برمي گردد كه بيشتر از آنكه درگير واقعيات جنگ باشند، درگير حس جذاب اكشن و درگيري هاي بصري اين نوع سينما بودند و آدمهاي فيلمهايشان، بيشتر از آنكه رزمندگان واقعي جنگ باشند، موجوداتي فراواقعي به نظر مي رسيدند كه مي توانستند يك تنه در برابر يك لشكر دشمن بايستند.
اما همانقدر كه اين مسأله غير واقعي به نظر مي رسيد و آدمهاي اين نوع سينما غير طبيعي به نظر مي رسيدند، ديده نشدن بخش اعظمي از آدمهاي حاضر در عرصه جنگ هم، از واقع بيني تصويرهاي سينماي ايران مي كاست.
در مروري بر فيلمهاي سينماي دفاع مقدس، كمتر مي توان تصويري از يك ارتشي بر پرده سينما ديد يا اگر هم اين چنين اتفاقي افتاده باشد، آنقدر كوتاه و گذراست كه به چشم نمي آيد و اين يعني ناديده گرفتن بخشي از آدمهاي جنگ اين سرزمين، كساني كه پا به پاي يكديگر، در برابر دشمنان اين آب و خاك سينه سپر كردند و در دفاع از اين كشور، از جان و مال خويش مايه گذاشتند.
*
هنوز هم دير نيست. فيلمهاي خوب تاريخ سينما در عرصه جنگ، معمولاً سالها بعد از پايان جنگ ساخته شده است. معمولا بايد زماني بگذرد تا از كمي دورتر، به يك حادثه يا اتفاق نگريسته شود. نقاط قوت و ضعف آن هم به چشم نمي آيد و اين مسأله درباره دفاع مقدس و هشت سال جنگ تحميلي نيز صادق است.
هنوز هم فرصت هست تا با فراهم آوردن شرايطي براي توليد فيلمهايي كه به دلاوريها و تلاشهاي ارتشيان اين سرزمين در دوره دفاع مقدس مي پردازد، خلاء كمبود اين نوع فيلمها پر شود و سعي شود تا تصويري درست و ارزشمند از اين قشر فداكار ارائه شود.
كمي تأمل بر فيلمهايي كه با عنوان «دفاع مقدس» توليد شده است، اين واقعيت را نمايان مي سازد كه حضور ارتش به عنوان يك نيروي مهم و ارزشمند در جريان دفاع مقدس، تا حد بسيار زيادي به تصوير در نيامده است و سينماي ايران به اين دسته از رزمندگان كه در جريان هشت سال جنگ تحميلي، از جان خود مايه گذاشتند و به دفاع در برابر حمله دشمن پرداختند، توجه آن چناني نكرده است.
اين مسأله به هر علت رخ داده باشد و هر دليلي كه براي آن آورده شود، طبيعتاً نمي تواند توجيهي براي كمرنگ بودن تصوير ارتش جمهوري اسلامي ايران بر پرده سينماها باشد.
مروري بر تاريخ هشت سال دفاع مقدس نشان مي دهد كه ارتش، يكي از مهمترين نهادهايي بوده است كه در روزهاي آغازين جنگ و با توجه به همه مشكلاتي كه پس از وقوع پيروزي انقلاب اسلامي ايران در بهمن 57 در پيش رو داشت، با تكيه بر توانايي هاي خود و با توجه به امكانات اندك در اختيارش، توانست در جبهه هاي غرب كشور، سدي محكم در برابر حملات دشمن ايجاد كند و اجازه ندهد كه صدام بتواند به ايده آلهاي خود، از جمله فتح سه روزه تهران، دست يابد.
اين مسأله وقتي بيشتر اهميت خود را مي نماياند كه بدانيم ارتش در آن روزها، تنها نهادي بود كه دانش و قدرت دفاع در برابر حملات دشمن را داشت و توانست در سخت ترين شرايط، بار اعظمي از سختي هاي دفاع را به دوش بكشد و پس از آن بود كه با حضور نيروهاي مردمي متشكل از نيروهاي سپاه و بسيج، خط تدافعي نيروهاي ايران در برابر حملات دشمن غاصب، بيشتر تقويت شد.
اما سؤال اين جاست كه چه عواملي تاكنون باعث آن شده است كه تصوير ارتش بر پرده سينما، اينقدر كمرنگ به نظر برسد؟
مهمترين عاملي كه در جريان چنين اتفاقي بايد به آن توجه كرد، شايد عدم سرمايه گذاري مسؤولان در تبليغات براي ارتش باشد. اينكه مسؤولان ارتش و دست اندركاران امور آن، تاكنون، آن چنان كه بايد و شايد، براي بيان نقش و شكل و اهميت حضور ارتش در جنگ، سرمايه گذاري نكرده اند. سينما هنر گرانقيمتي است كه بيش از همه چيز، نيازمند حامي و سرمايه گذاري است كه بتواند با پشتيباني از جريان توليد و سپس حمايت از اكران فيلم، اجازه ساخت و نمايش يك فيلم را بدهد و اين اتفاق، درباره ارتش جمهوري اسلامي ايران كمتر افتاده است و مسؤولان اين بخش، كمتر به مقوله توليد و يا حتي حمايت از توليد فيلم وارد شده اند.
مروري بر فيلمهاي دفاع مقدس نشان مي دهد كه در كمتر فيلمي از اين گونه سينمايي مي توان رد پايي از حضور و نقش ارتش ديد. اين نكته البته، تخطئه حضور ارتش در جنگ نمي تواند باشد، بلكه شايد نشانه اي باشد از كم كاري هنرمنداني كه بايد با تأكيد بر حضور همه گروههاي مختلف در جنگ، تصوير واقعي تري از اين اتفاق مهم مي آفريدند.
از ديگر دلايلي كه شايد بتوان آن را در ارائه تصوير كمرنگ ارتش در دفاع مقدس در عرصه سينما مهم دانست، نوع نگاه متوليان امور تبليغات جنگ بوده و هست. پس از جنگ تحميلي، نهادهاي مختلفي با هدف حفظ و نگهداري آثار جنگ و تلاش در جهت ارائه تصويري صادقانه و درست از اين اتفاق به وجود آمدند، اما متأسفانه درست عمل نكردند و در نتيجه بخشي از آدمها و نهادهاي مرتبط و مسؤول در جنگ، از جمله ارتشيان، كمتر ديده شدند.
سينماي ايران تاكنون به ندرت توانسته است به تصويري واقعگرايانه از مردان دلير عرصه هاي خون و نبرد اين سرزمين دست يابد. بخشي از عدم واقعگرايي اين تصوير، به تلقي و برداشت سينماگراني برمي گردد كه بيشتر از آنكه درگير واقعيات جنگ باشند، درگير حس جذاب اكشن و درگيري هاي بصري اين نوع سينما بودند و آدمهاي فيلمهايشان، بيشتر از آنكه رزمندگان واقعي جنگ باشند، موجوداتي فراواقعي به نظر مي رسيدند كه مي توانستند يك تنه در برابر يك لشكر دشمن بايستند.
اما همانقدر كه اين مسأله غير واقعي به نظر مي رسيد و آدمهاي اين نوع سينما غير طبيعي به نظر مي رسيدند، ديده نشدن بخش اعظمي از آدمهاي حاضر در عرصه جنگ هم، از واقع بيني تصويرهاي سينماي ايران مي كاست.
در مروري بر فيلمهاي سينماي دفاع مقدس، كمتر مي توان تصويري از يك ارتشي بر پرده سينما ديد يا اگر هم اين چنين اتفاقي افتاده باشد، آنقدر كوتاه و گذراست كه به چشم نمي آيد و اين يعني ناديده گرفتن بخشي از آدمهاي جنگ اين سرزمين، كساني كه پا به پاي يكديگر، در برابر دشمنان اين آب و خاك سينه سپر كردند و در دفاع از اين كشور، از جان و مال خويش مايه گذاشتند.
*
هنوز هم دير نيست. فيلمهاي خوب تاريخ سينما در عرصه جنگ، معمولاً سالها بعد از پايان جنگ ساخته شده است. معمولا بايد زماني بگذرد تا از كمي دورتر، به يك حادثه يا اتفاق نگريسته شود. نقاط قوت و ضعف آن هم به چشم نمي آيد و اين مسأله درباره دفاع مقدس و هشت سال جنگ تحميلي نيز صادق است.
هنوز هم فرصت هست تا با فراهم آوردن شرايطي براي توليد فيلمهايي كه به دلاوريها و تلاشهاي ارتشيان اين سرزمين در دوره دفاع مقدس مي پردازد، خلاء كمبود اين نوع فيلمها پر شود و سعي شود تا تصويري درست و ارزشمند از اين قشر فداكار ارائه شود.