مرکز انجمنهای تخصصی

تصفيهء ارتش

« ... آنها مشغول تصفيهء ارتش هستند، افراد ارتش دسته دسته يا ترك خدمت كرده‏اند يا محبوس و اعدام شده‏اند و به جاي كارشناسان آمريكايي كه از ايران رفته‏اند، كسي جايگزين نشده است. بسياري از قراردادهاي تسليحاتي در همان روزهاي اول انقلاب لغو شده‏اند و امكانات آنها بدون پشتيباني مانده است. هنوز نيروي نظامي بالقوه‏اي در ايران شكل نگرفته است.»
دبيرخانهء كنفرانس تجاوز و دفاع (1368)، سخنان آقاي هاشمي رفسنجاني در مراسم افتاحيه به نقل از طه ياسين رمضان

«رهبري حزب بعث عراق، معتقد بود پس از سقوط ش ا ه ، و خصوصن پس از تصفيه و پاكسازي ارتش ايران از نيروهاي زبده، اين نيرو به شدت ضعيف شده است.»
روزنامهء السفير مورخ 29/8/1989

31 شهریور 1359
تجاوز ارتش عراق به ايران، با استعداد 48 يگان سازمان‎دهي شده در قالب تيپ‏ها و لشگرهاي زرهي، مكانيزه و پياده، با برخورداري از پشتيباني 800 قبضه توپ، 5400 دستگاه تانك، 400 قبضه توپ ضدهوايي، 366 فروند هواپيما و 400 فروند هلكوپتر به تاريخ 22 سپتامبر 1980 برابر 31 شهريور 1359 آغاز شد. مقصود رهبر حزب بعث عراق از تجاوز، اين بود كه با شكست نظامي ايران، آرزوهاي قديمي خود مبني بر لغو قرارداد 1975 الجزاير، الحاق خوزستان به عراق به عنوان استان عربستان با مركزيت شهري كه قرار بود الاحواز ناميده شود، تامين نمايد. رژيم بعث عراق كه پيش از انقلاب، به علت قدرت برتر نظامي ايران، قادر به اجراي نقشه‏هاي شوم و بلندپروازنهء خود نبود، با وقوع انقلاب و تصفيهء ارتش، شرائط را بسيار مساعد يافت و پس از واقعهء نابه‏خردانهء گروگانگيري دپيلماتهاي آمريكايي در تهران، حمايت ضمني ايالات متحده را نيز توانست براي حمله دريافت كند.
مقاومت اندك نيروهاي نظامي در برخي خطوط مرزي، نتوانست مانع پيشروي نيروهاي دشمن شود. اهميت و جايگاه استراتژيك خوزستان در نزد افكار رهبر جاه طلب عراق، از سالها قبل از پيروزي انقلاب، ذهن اين فرد جنايتكار را به خود مشغول كرده بود.

حمله به شهرها و غیرنظامیان، نشانگر خوی ددمنشی بعثی ها:
[External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]


* لشگرهاي 1 مكانيزه و 10 زرهي با پيشروي در منطقهء رودخانهء كرخه، در عرض 4 روز، فاصلهء 80 كيلومتري مرز تا رودخانه را پشت سر گذاشتند. لشگر 10 عراق، در اين محور، از تاريخ 1/7/1359 تجاوز خود را آغاز كرده و در ساعت 9 صبح 5/7/1359 در كنار پل نادري مستقر شد.

* در محور بستان – سوسنگرد، لشگر 9 زرهي در همان خيز اول، با اشغال بستان و محاصرهء سوسنگرد و حميديه، به دروازه‏هاي اهواز رسيد كه با شبيخون نيروهاي مردمي اهواز، به فرماندهي شهيد «غيور اصلي»، اقدام به عقب‏نشيني كرد.

* در محور جنوب غربي اهواز، لشگر 5 مكانيزه، پس از تصرف جفير و پادگان حميد، تا منطقهء نورد در 15 كيلومتري جنوب اهواز پيشروي كرد؛ سپس از حركت ايستاد. لشگر 3 زرهي همراه با تيپ 33 نيروي مخصوص، براي اشغال آبادان و خرمشهر وارد عمل شد كه بر اثر مقاومت مردم و تني چند از ارتشيان در خرمشهر تا چهارم آبان 1359 - به مدت 34 روز- دشمن نتوانست اين شهر را تصرف كند. نيروهاي لشگر 3 در 19 مهر 1359 با عبور از رودخانهء كارون در موقعيتي كه هيچگونه مواضع دفاعي در اين منطقه وجود نداشت، شهر آبادان را به محاصره درآوردند. عراقي‏ها در اين مرحله، بيش از 15000 كيلومتر مربع از اراضي ايران به اشغال خود درآورده بودند.

* تیپ سوم از لشگر 92 زرهی اهواز، تنها توانست سه روز در مرز برابر لشگر 9 زرهی و بسیار مجهز عراق ایستادگی و پدافند فعال انجام دهد. نیروهای لشگر 9 زرهی عراق، پس از آن، با عبور از شهرهای بستان، سوسنگرد و حمیدیه، در آستانهء ورود به اهواز قرار داشتند که بر اثر شبیخون نیروهای مردمی مجبور به عقب نشینی شدند.

* اما ارتش عراق برای خرمشهر، تیپ 33 نیروی مخصوص را در نظر گرفت ولی به دلیل مقاومت مردمی، سرانجام پس از 34 روز جنگ و گریز، به به کارگیری 2 لشگر بسیار مجهز، موفق به اشغال خرمشهر شد.

تداوم مقاومت نیروهای مردمی و تفنگداران نیروی دریایی، توان زیادی از دشمن گرفت و اشغال شهر را با تاخیر و خسارت فراوان برای دشمن همراه شد. در این مرحله بیشترین فشار ارتش عراقی بر اشغال آبادان متمرکز شد. صدام امیدوار بود با اشغال آبادان و تصرف ساحال شمالی رودخانهء اروند، به یکی از اهداف خود مبنی بر لغو قرارداد 1975 الجزایر دست یابد.
تشدید مقاومت در آبادان و عقب راندن نیروهای عراق از نخلستانهای بهمنشیر، در واقع استراتژی عراق را در نقطهء اصلی آن با شکست همراه کرد.

رهبری جهان عرب، از تخیلات دیرین صدام
[External Link Removed for Guests]

امام جمعهء خرمشهر: مهر 1359
[External Link Removed for Guests]


صلح تحمیلی
در وضعیتی که دشمن بعثی در مناطق اشغالی حضور داشت، کلیهء هیاتهای صلح، ابتدا از ایران درخواست می کردند که آتش بس را بپذیرد! اما مقامات ایران، بدون عقب نشینی و پرداخت غرامت از سوی عراق، حاضر به قبول شرائط دیگری نبودند. رژیم عراق که از جنگ تحمیلی برای صلح تحمیلی نتیجه ای نگرفته بود، دو راه حل «عقب نشینی» یا «استقرار در مواضع اشغالی» را پیش رو داشت. صدام برای عقب نشینی توضیحی نداشت زیرا بدون اینکه از تهاجم به ایران نتیجه ای کسب کرده باشد، باید به داخل خاک عراق عقب نشینی می کرد. استقرار در مواضع اشغالی بر پایهء این تصور که قوای نظامی ایران، به دلیل وقوع انقلاب و تصفیهء نیروها، قادر به بیرون راندن متجاوزین نخواهد بود، مورد توجه صدام قرار گرفت. صدام تنها یک روز پس از تهاجم به ایران در سخنانی گفت: «اگر تاکتیک نظامی و امنیت ارتش خودمان اقتضا نماید که در این سرزمینها باشیم، آن را برای همیشه تحت اشغال خود قرار خواهیم داد.» (روزنامهء میزان 1/7/1359) در واقع ناتوانی نظامی ایران برای حمله به نیروهای عراق، ضامن امنیت آنها برای حضور در مناطق اشغالی بود.

عراقی ها در مرحلهء جدید و با اطمینان از تضمین امنیت نیروهای عراقی در مواضع اشغالی و همچنین بحران سیاسی در داخل ایران، در انتظار تشدید بحران در داخل ایران و سرانجام مجبور ساختن ایران به پذیرش مفاد صلح تحمیلی بودند. در عین حال برای تقویت توان نظامی و کسب حمایتهای سیاسی، بر تلشاهای خود افزودند. طارق عزیز، حداقل سه بار به فرانسه سفر کرد که از مهمترین موضوعات این سفرها، دریافت 80 فروند جنگندهء «میراژ اف1» بود. سفر طارق عزیز به مسکو نیز با هدف ترمیم روابط و رفع تحریم تسلیحاتی عراق انجام گرفت.

میراژ اف1 EQ عراقی
[External Link Removed for Guests]


در این مرحله، با هدف آزادسازی مناطق اشغالی، 4 عملیات طرح ریزی و اجرا شد:
1) عملیات نیروهای ارتش در 23 مهر 1359 در منطقهء غرب رودخانهء کرخه که با هدف آزادسازی این منطقه انجام پذیرفت ولی موفقیت آمیز نبود و نیروها به مواضع قبلی خود عقب نشینی کردند.

2) به دنبال محاصرهء آبادان، نیروهای ارتش به تاریخ 3 آبان 1359، برای شکستن محاصرهء این شهر به اجرای عملیات اقدام کردند که به دلیل عدم وجود اطلاعات کافی، با ناکامی روبه رو شدند.

3) به تاریخ 16 دی 1359، عملیات «نصر» که بعدها به عملیات هویزه معروف شد در منطقهء غرب کارون و با هدف آزادسازی خرمشهر اجرا شد. این عملیات علیرغم موفقیت اولیه، به شکست انجامید.

4) عملیات «توکل» به تاریخ 20 دی 1359 با هدف شکستن محاصرهء آبادان و آزادسازی خرمشهر انجام شد که نتیجه ای همانند عملیاتهای پیشین دربرداشت.
پس از عملیات ناموفق توکل، از روز 21 دی ماه 1359، وضعیت منطقهء عملیاتی آبادان – ماهشهر به حالت قبل از اجرای حمله بازگشت و طرفین به تبادل آتش توپخانه پرداختند. عراقی ها با مشاهدهء بن بست نظامی در جبهه ها، بر صحت ارزیابی خود از ناتوانی نظامی ایران پی بردند و اندیشه عملیات آفندی دوباره در آنها قوت گرفت. به همین دلیل، ارتش عراق به دنبال اجرای عملیات در منطقهء آبادان و اشغال کامل این شهر بود.

آوارگان جنگ (مهر 1359)
[External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]


بحران سیاسی در داخل کشور
به دنبال وقایع خونین و وقوع جنگهای خیابانی در خرداد 1360 و خلع «بنی صدر» از ریاست جمهوری، سازمان مجاهدین خلق، موجی از ترور و بمب گذاری را در سراسر کشور به راه انداخت. حوادث بمب گذاری 7 تیر 1360 در محل حزب جمهوری اسلامی و 8 شهریور 1360 در محل ساختمان نخست وزیری، از این جمله بودند.
بدین ترتیب سال اول جنگ، در وضعیتی به پایان رسید که هیچ گونه پیروزی نظامی در جهت آزادسازی سرزمینهای اشغالی به دست نیامد و کشور در گرداب عمیقی از بحران سیاسی و امنیتی فرو رفت.

شهریور 1360 تا شهریور 1361
آزادسازی مناطق اشغالی
در فاصلهء زمانی اسفند 1359 تا مهر 1360، مجموعن بیش از 20 عملیات محدود طرح ریزی و اجرا شد. مشخصهء این عملیاتها، دست یابی به روشهای جدید برای شکستن خطوط دفاعی دشمن با اتکا به نیروهای مردمی بود. در روش منطبق بر آئین نامه های نظامی معمول، مواضع دشمن عمدتن با اتکا به آتش و نیروهای زرهی درهم شکسته می شود و سپس پیشروی در عمق صورت می گیرد. در روش جدید، به منظور غافلگیری دشمن و جبران کمبود امکانات، عملیات در شب و با تکیه بر نیروهای پیاده طرح ریزی شد. در این مرحله، امکانات ارتش نظیر توپخانه و زرهی، نقش آتش پشتیبانی کننده داشتند.

شکست محاصرهء آبادان
بدین ترتیب به تاریخ 5 مهر 1360، عملیات «ثامن الائمه» در منطقهء شرق رودخانهء کارون و به منظور شکستن محاصرهء آبادان، آغاز شد و پس از 48 ساعت نبرد سنگین، کلیهء مواضع دشمن درهم کوبیده شد و کلیهء اهداف عملیات، تامین شد. اولین نتیجهء کلی و برجستهء عملیات ثامن الائمه، عبارت بود از «درهم شکستن استراتژی جنگی دشمن در نقطهء اصلی آن». بدین معنا که دشمن پس از ناکامی اولیه در آغاز جنگ به جهت اشغال و ضمیمه کردن خوزستان به خاک عراق، و تحمیل شرائط مورد نظر خود در صلحی تحمیلی، تلاش اصلی خود را روی اشغال خرمشهر و آبادان متمرکز کرده بود.
[External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]

سال دوم جنگ را باید سال رشد و تثبیت نام گذاری کرد. در این مرحله، مجموعن 12 عملیات، شامل کربلای 1 تا 12 طرح ریزی شد. اهداف مورد نظر در استراتژی جدید که ترکیبی جدید از هماهنگی بین سپاه و ارتش بود:
1) انهدام نیروی و امکانات دشمن به منظور تقلیل توان نظامی متجاوزین.
2) آزادسازی نیروهای خودی که در خطوط پدافندی استقرار داشتند.
3) کسب آمادگی برای حملهء تعیین کننده و نهایی به دشمن.

آزادی بستان
در چارجوب استراتژی جدید و با ترکیب و هماهنگی نیروها و سازماندهی سپاه پاسداران در شکل تیپ، عملیات طریق القدس با هدف قطع ارتباط دشمن از شمال به جنوب و با تصرف و تامین تنگهء چزابه و همچنین آزادسازی شهر بستان و 70 روستای دیگر آن، به تاریخ 8 آذر 1360 آغاز شد. غافلگیری دشمن نسبت به تاکتیک ویژهء عملیات، زمینه های انهدام دشمن و کسب پیروزی را فراهم ساخت. برای نخستین بار، نیروهای داوطلب مردمی در سطح گسترده ای سازمان دهی و به کار گرفته شدند. برخی از کارشناسان نظامی پنتاگون، که روند تحولات جنگ را پیگیری می کردند، بازیابی قدرت برنامه ریزی عملیات و مهارتهای فرماندهی و کنترل نظامی ارتش ایران را که پیش از این، کاملن از بین رفته تلقی می شد، مورد توجه و تاکید قرار دادند.

ویلیام اف هیکمن (از کارشناسان ارشد پنتاگون):
«در این عملیات که ایرانیان آن را عملیات طریق القدس نام گذاری کرده اند، یک تغییر استراتژیکی عمده به چشم می خورد. ایرانی ها، به استراتژی استفاده از نیروهای پیاده و سرمایه گذاری روی احساسات آنها، جهت غلبه بر کمبود تجهیزات نظامی، روی آورده اند.»

حملهء عراق به تنگهء چزابه
عراقی ها که پیروزی ایران در شکستن محاصرهء آبادان را با اکراه و تاخیر فراوان پذیرفته بودند، چنین تصور می کردند که شکست ارتش عراق در آبادان، به دلیل مواضع نامناسب نیروهایشان در شرق رودخانهء کارون بوده است. به همین دلیل، احتمال پیروزی ایران در یک منطقهء دیگر را بعید می دانستند. با تهاجم ارتش عراق به تنگهء چزابه از تاریخ 17/11/1360 به مدت 13 روز، عراقی ها امیدوار بودند ضمن نمایش قدرت نظامی خود و جبران تاثیرات روحی و روانی ناشی از شکست در دو عملیات پیشین، از اجرای عملیات بعدی ایران، ممانعت به عمل آورده یا در آن تاخیر ایجاد کنند.
درک و تشخیص فرماندهان ایران از ماهیت تحرکات نظامی عراق در تنگهء چزابه، سبب گردید بلافاصله کلیهء تلاشهای ایران در منطقهء عمومی غرب رودخانهء کرخه و با هدف اجرای عملیات فتح المبین، متمرکز شود. آزادسازی منطقهء غرب رودخانهء کرخه، می توانست ضمن انهدام نیروهای دشمن، شهرهای شوش، اندیمشک، دزفول و پایگاه چهارم شکاری را از برد آتش توپخانهء دشمن خارج سازد. علاوه بر این، با موفقیت در این عملیات، مناطق و تاسیسات مهم منطقه، شامل سایت و رادار، جادهء اندیمشک – اهواز و چاههای نفتی ابوغریب از برد توپخانه و یا تهدید به اشغال نیروهای دشمن خارج می شد.

عملیات فتح المبین
سرانجام به تاریخ 28/12/1360، عملیات فتح المبین آغاز شد و تنها یک پس از یک هفته نبرد سنگین، کلیهء مواضع دشمن منهدم و منطقه به طور کامل پاکسازی شد. بخشی از نتایج عملیات فتح المبین:
1) به اسارت درآمدن 17000 نفر از نیروهای دشمن
2) به غنیمت گرفته شدن 165 قبضه توپ و 230 دستگاه تانک

طرح ریزی و اجرای عملیات بیت المقدس، در فضایی کاملن متفاوت با عملیاتهای پیشین انجام گرفت. نخست آنکه دشمن در مورد منطقهء عملیات، کاملن هوشیار بود، زیرا منطقه ای که در جنوب همچنان در اشغال دشمن قرار داشت، منطقهء غرب رودخانهء کارون بود و بسیار طبیعی به نظر می رسید که قوای نظامی ایران، این منطقه را برای عملیات انتخاب کنند. بنابراین امکان غافلگیری دشمن در مورد مکان عملیات، وجود نداشت.

عملیات بیت المقدس
به دنبال بحث ها و بررسی های طولانی، سرانجام عملیات بیت المقدس در ساعت 3 بامداد 10 اردیبهشت 1361 آغاز شد و پس از اجرا در چهار مرحله، و با فتح خرمشهر به پیروزی رسید. در این عملیات بزرگ و بسیار سنگین، حدود 20 هزار تن از نیروهای دشمن به اسارت درآمدند. خرمشهر، در طول تاریخ حیات کشور ایران، به عنوان نماد و مظهر مقاومت سرسختانهء ملت ایران به شمار می رود.

عملیات رمضان: اولین عملیات در داخل خاک عراق
به تاریخ 23 رمضان سال 1361، عملیات رمضان بدون کسب نتیجه و با ایراد تلفات فراوان به نیروهای خودی، با عقب نشینی نیروها به مواضع قبلی، ناموفق به پایان رسید.

فتح خرمشهر و پایان جنگ ویرانگر؟
از نظر نظامی، اجرای چهار عملیات بسیار سنگین ولی کاملن موفق طی 8 ماه، نشان دهندهء تجدید قوای نظامی ایران بود. از بعد سیاسی، در واقع عراق با از دس÷ت دادن خرمشهر، تکیه گاهش را برای مذاکرهء صلح از دست داد. ایران در وضعیت جدید و با توجه به موقعیت برتر سیاسی و نظامی، سه راه حل فراروی خود داشت:
1) آغاز مذاکره با رزیم عراق که لازمهء آن، اعطای امتیاز به ایران به دلیل موقعیت برتر نظامی بود.
2) ترک مخاصمه، بدون اتمام رسمی جنگ؛ که در این صورت، قوای نظامی ایران می بایست در حالت نه جنگ و نه صلح در مرزها مستقر بمانند.
3) صلحی شرافتمندانه که متضمن حقوق پایمال شدهء ایران باشد.

موقعیت برتر نظامی ایران و پیروزی های پی در پی، در ایجاد اعتماد لازم برای پیروزی های بعدی بر عراق، تاثیر به سزایی در تصمیم گیری بر ادامهء جنگ در داخل خاک عراق، داشت. (پس از فتح خرمشهر و عقب نشینی عراق)
ورود به داخل خاک عراق، حاصل نگرانی و بی اعتمادی مقامات جمهوری اسلامی به سیاستهای مجامع بین المللی در مورد پایان جنگ بود. بدین ترتیب علیرغم میل باطنی مرحوم آیت ا... خمینی بر عدم ورود به خاک عراق، به دلیل استماع دلائل نظامیان سپاه پاسداران، ایشان به ادامهء جنگ در داخل خاک عراق متقاعد شدند و بدین ترتیب، جنگ ویرانگر، شش سال دیگر، بی حاصل ادامه یافت. (عدم رضایت آیت ا... خمینی جهت ورود به خاک عراق، براساس دست نوشتهء سردار «غلام علی رشید» بدست آمده است.)

اگر فرصتی بود، به امید خدا ادامه دارد.

رضا جان عالی و کامل مثل هميشه . به اميد خدا سالهای سال عمر با عزت کنی و ما هم از خواندن نوشته هات لذت ببريم دوست خوبم .

Fariborz,
ممنون دوست من از توجه و اظهار لطفت متشکرم

Reza6662 جان، هر چند علاقه اي به مسائل نظامي و جنگ افزار ها ندارم، اما
کار شما واقعاً قابل تقدير و ستايش هست دوست من. هميشه موفق باشي و سرزنده
و سلامت و خوش بخت

آرمان,
ممنون از توجهت دوست من

از شهريور 1361 تا شهريور 1362
بن‏بست و توقف
روند تحولات جنگ در سال سوم، بر اساس دو شاخص ادامه يافت. نخست پيروزي‏هاي پي در پي ايران با آزادسازي مناطق اشغالي، كه زنگ خطر را براي حكام كشورهاي عرب حامي صدام به صدا درآورد و شاخص دوم، عدم درك ايران از موقعيت نظامي خود و اوضاع بين‏المللي و ساده انگاشتن ادامهء جنگ در خاك عراق بود. لذا امكان دستيابي به پيروزي سريع و زودهنگام بر عراق، سهل و آسان پنداشته مي‏شد. بر اين منوال، عمليات ناموفق رمضان بر پايهء همان تاكتيك‏هاي پيشين آغاز گرديد.

طمع به خاك ايران از سال 1355
رژيم بعثي عراق كه از سالها پيش و در دوران ش ا ه فقيد ايران، طمع به خاك خوزستان و منابع غني نفتي آن داشت، به دنبال مناقشهء سال 1355، كانال پرورش ماهي را به طول 40 كيلومتر، عرض 1 كيلومتر و عمق 2 متر در منطقهء شرق بصره ايجاد كرده بود و اين كانال، چون سدي در مقابل بصره خودنمايي مي‏كرد. به دليل وجود اين كانال ماهي كه 7 سال قبل در آن منطقه احداث شده بود و همچنين عدم برخورداري نيروهاي ايراني از ادوات مناسب مهندسي و زرهي، نيروهاي ايران مجبور به بازگشت به مواضع قبلي خود شدند. عراق در اين عمليات، برتري زرهي و استحكاماتش را به نمايش گذاشت و همين مسئله، عامل موفقيت ارتش عراق در سالهاي 1362 و 1363 بود. حال آنكه قدرت زرهي ايران، براي آخرين بار در عمليات هويزه و به فرماندهي بني‏صدر به نمايش گذاشته شده بود و به دليل عدم جايگزيني تجهيزات از دست رفته و همچنين نبود پشتيباني يدكي، تا پايان جنگ، هرگز بازسازي و احياء نشد.
ضرورت گسترش سازمان رزم عراق، سبب گرديد عراقي‏ها با جمع‏آوري نيرو به تشكيل تيپ‏هاي جديد اقدام كنند. شمارهء اين يگانهاي جديد، تمامن سه رقمي بود؛ لذا به تيپ‏هاي سه رقمي مشهور شدند. وجه تفاوت يگانهاي جديد به يگانهاي قبلي، ضعف در توانايي دفاعي و تهاجمي آنها بود.

بن‏بست نظامي و سياسي
جمهوري اسلامي، پس از شكست سنگين در عمليات رمضان، در وضعيت بسيار دشواري قرار گرفت. بدين معنا كه پس از فتح خرمشهر با راه‏حل سياسي و مذاكره موافقيت نكرد (يا پيشنهادي براي آتش‏بس و مذاكره ارائه نداد) و بعد از عمليات ناموفق رمضان، قادر به ارائهء درخواست‏هاي خود به دليل ضعف موقعيت نظامي، نبود.
پس از ادامهء جنگ در سال سوم، آمريكايي‏‎ها كه نگران ظهور حكومت شيعي تندرو در عراق بودند، تهديد اول منطقه كه دولت اتحاد شوروي بود، تبديل به ايران كردند. استراتژي آمريكايي‏ها، حفظ جنگ در يك محدودهء خاص بود. آنها سياست «نه شكست و نه پيروزي» را براي هردو طرف درگير دنبال مي‏كردند.

حمايت از افغانستان: دليل ارسال سلاح از شوروي به عراق
در سال سوم جنگ، شوروي كه پس از تهاجم عراق به ايران، ارسال سلاح به اين كشور را قطع كرده بود، به دليل سياست ايران در مخالفت با حضور نظامي شوروي در افغانستان و همچنين ادامهء جنگ، با بهبود مناسبات با عراق، مجددن ارسال سلاح به عراق را از سرگرفت.
به تاريخ نوامبر سال 1982، تعداد 1200 مستشار نظامي اتحاد شوروي به عراق مراجعت كردند و اين سلاح‏ها سريعن در اختيار عراق قرار گرفت:
* 400 دستگاه تانك T-55
* 200 دستگاه تانك T-72
* 24 فروند MiG-25

فرانسوي‏ها: حامي مجاهدين خلق و صدام
فرانسوي‏ها از همان آغاز جنگ، از صدام حمايت مي‏كردند و پس از وقايع خونين خرداد 1360، اكثر اعضاي گروهك مجاهدين به فرانسه پناه بردند. فرانسوي‏ها، درست يك هفته پس از آزادسازي ديپلماتهاي آمريكايي در تهران (بهمن 1359)، چهار فروند ميراژ اف1 با هدايت خلبانان فرانسوي را به قبرس آورده و تحويل خلبانان عراقي دادند. پس از آن نيز سيل ميراژهاي فرانسوي تا پايان جنگ و حتا بدون دريافت پول، تحويل عراق مي‏‎شدند. فرانسوي‏ها همچنين موشكهاي زمين به هواي رولند، به همراه 13 دستگاه لانچر متحرك به جز لانچرهاي ثابت، به عراق تحويل دادند.
بازسازي رآكتور هسته‏اي اوسيراك كه طي دو مرحله توسط جنگنده‏هاي ايران و اسرائيل نابود شده بود، از جمله كمك‏هايي بود كه كلودسشون – وزير خارجهء فرانسه – در ديدار ژانويهء 1983 با طارق عزيز، قول آن را داد.
همچنين به دسوتر صدام، كار ساخت شبكه‏هاي بسيار مجهز زيرزميني توسط با مشاركت مهندسان انگليسي در پشت خطوط مقدم، آغاز شد. در اين طرح، براي 48000 سرباز پناهگاه امن ساخته شد. هر پناهگاه، تونل پولادين داشت و مي‏توانست تا 12000 نفر را در خود جاي دهد. در هر پناهگاه، پست‏هاي فرماندهي، درمانگاه، اتاق‏هاي ضدآلودگي، آشپرخانهء بسيار مجهز، انبار غذاهاي خشك، آب و ... پيش‏بيني شده بود؛ يعني تمام ملزومات يك اقامت بلندمدت، پيش‏بيني شده بود.
در مجموع با اقدامات و تمهيداتي كه رژيم عراق پس از فتح خرمشهر و به ويژه بعد از عمليات رمضان در جهت تقويت بنيهء دفاعي خود انجام داد، چنين به نظر مي‏رسيد كه موقعيت سياسي صدام نيز بسيار تحكيم شده است.

عمليات مسلم بن عقيل و عمليات محرم
با توجه به نظر مقامات ايران بر ادامهء جنگ تا سرنگوني صدام، اجراي عملياتهاي محدود به منظور عدم ايجاد فرصت براي دشمن جهت بازسازي نيروي نظامي، مورد تاكيد قرار گرفت. در اين چارچوب، به تاريخ 9/7/1361 عمليات مسلم‏بن عقيل در منطقهء غرب سومار اجرا شد. عمليات محرم نيز يك ماه بعد در تاريخ 10/8/1361 در جنوب شرقي دهلران، غرب عين‏خوش، اجرا شد كه هر دو با موفقيت همراه بود.
[External Link Removed for Guests]


عمليات والفجر مقدماتي: يك شكست سنگين
موقعيت دشمن در منطقهء عمومي العماره و موفقيتهاي حاصله در عمليات محرم، منجر به طرح‏ريزي عمليات بزرگي به نام والفجر شد. اين عمليات مقارن با برگزاري كنفرانس سران غيرمتعهدها و همچنين دههء‌ فجر سال 1361 انجام شد. اين عمليات اساسن با اين ذهنيت انتخاب شد كه در آستانهء برگزاري كنفرانس غيرمتعهدها، سرنوشت جنگ با شكست قطعي عراق، مشخص شود.
به تاريخ 18/11/1361 عمليات آغاز شد. اما نيروهاي ايران، با 16 رده از موانع مختلف و خطوط دفاعي جديد كه توسط مستشاران روسي طراحي و نصب شده بودند، مواجه شدند. سپس با ورود تعداد بسيار زيادي از تانكهاي T-72 به عرصهء نبرد، و همچنين بروز اختلاف نظر شديد بين سران سپاه و فرماندهان ارتش، اين عمليات شكست سنگيني خورد.

والفحر 1 ؛ ادامهء طرح‏هاي ناموفق سپاه
با توجه به ناموفق بودن عمليات والفجر، اين عمليات به نام والفجر مقدماتي تغيير نام يافت و عمليات ديگري به نام والفجر 1 به تاريخ 21/1/1362 اجرا شد. ناكامي استراتژي نظامي سپاه پاسداران در اين عمليات، دامنهء اختلاف ميان ارتش و سپاه را به شدت گسترش داد. فرماندهان ارتش عقيده داشتند كه بايستي از اصول جنگ ارتش و جداول كلاسيك استفاده شود و نبايد همهء نيروهاي داوطلب را به بسيج بدهند. (سند شمارهء 15310، مركز مطالعات و تحقيقات جنگ، ص8)

عمليتهاي والفجر 2 و 3
استحكامات قوي و متعدد عراق، قدرت زرهي بالا و آتش توپخانهء سنگين، ناكامي در دو عمليات والفجر و والفجر1، سبب گرديد كليهء راهكارها در منطقهء جنوب، مسدود و غيرممكن ارزيابي شود. بدين جهت، اجراي عمليات در منطقهء غرب در دستور كار قرار گرفت و عمليات والفجر 2 در غرب پيرانشهر، حدفاصل ارتفاعات قمطره و تمرچين به تاريخ 29 تير 1362 اجرا و منطقهء حاج‏عمران به وسعت 30 كيلومتر مربع آزاد شد. همچنين عمليات والفجر 3 به تاريخ 7/5/1362 در منطقهء عمومي مهران به اجرا درآمد.

سال سوم جنگ، به نتیجهء روشنی منتهی نشد و تنها نقطهء قوت جمهوری اسلامی در این مرحله، تداوم عملیاتهای نظامی محدود در جبهه های میانی و شمالی بود. متقابلن، عراق، موقعیت دفاعی خود را با مهار تهاجمات ایران بهبود بخشید و تثبیت کرد.

شهریور 1362 تا شهریور 1363
تشدید فشار به ایران
وجود یک ابتکار عمل نظامی در این مرحله از جنگ احساس می شد. لذا فرماندهان سپاه، منطقهء هور را برای نخستین بار به عنوان منطقهء عملیاتی مورد توجه قرار دادند.

با تغییر زمین از خشکی به آب با ویژگی های هور، از جمله وجود آبراههای مختلف و امکان استتار در نی زارها، این امیدواری به وجود آمد که با غافلگیری در مکان و تاکتیک و احتمالن در زمان، امکان غلبه بر دشمن فراهم شود.
[External Link Removed for Guests]


عملیات خیبر
به تاریخ 3/12/1362 در منطقهء هورالهویزه آغاز شد و با تصرف جزایر مجنون که دارای حوزه های نفتی زیرزمینی بود، به پایان رسید. اگر امکانات مورد نیاز برای تکمیل این عملیات تامین می شد، نتیجهء عملیات و جنگ، چیزی غیر از آن می شد که به دست آمد. در صورت تصرف شرق رودخانهء دجله و منطقهء القرنه به همراه جزایر مجنون و گشایش محور طلائیه به نشوه، بصره در خطر جدی قرار می گرفت؛ اما متاسفانه به دلیل عدم وجود امکانات مناسب، بخشی کمی از اهداف عملیات تامین شد. برای نمونه اگر به جای 450 ال 500 قایق، 2000 قایق واگذار می شد و یا چنانچه در زمینهء هلیکوپتر اعم از ضربتی یا ترابری، مشکل جدی وجود نداشت و نیرو به میزان مورد نیاز در جزیرهء شمالی به جای 3 گردان، 18 گردان پیاده می شد، دستیابی به یک پیروزی اساسی و تعیین کننده، قطعی بود.

عراق به دلیل نگرانی از نتایج عملیات، برای نخستین بار نوعی از سلاح های شیمیایی محصول کارخانهء سامره به نام گاز خردل را با استفاده از هلیکوپترهای سوپرفرلون فرانسوی و Mi-24 روسی به کار گرفت.
[External Link Removed for Guests]

البته پیش از این در منطقهء حاج عمران، عراق به صورت محدود از سلاح های شیمیایی استفاده کرده بود، ولی آنچه که در عملیات خیبر مورد استفاده قرار گرفت، بسیار گسترده و فاجعه آمیز بود. برای اولین بار در تاریخ جنگ، شورای امنیت سازمان ملل، در واکنش به این اقدام عراق، طی بیانیه ای، استفاده از گازهای سمی را – بدون ذکر نام عراق - محکوم کرد.
به کارگیری بسیار گستردهء عراق از سلاح های شیمیایی در عملیات خیبر، نشان می داد که عراق با ایجاد زیرساختهای جدید در زمینهء تولید سلاح های شیمیایی با کمک آلمان، استراتژی جدیدی را برای مقابله با ایران برگزیده است.

[External Link Removed for Guests]

به امید خدا، ادامه دارد.

سلام
Reza6662 جان واقعا نمی دونم با چه زبانی از شما تشکر کنم متاسفانه من در مورد جنگ تحمیلی اطلاعات کمی دارم
راستی کسی کتابی در این زمینه می شناسه چون واقعا علاقه مندم که در این مورد یک کمی اطلاعات کسب کنم

mach1 نوشته شده:سلام
Reza6662 جان واقعا نمی دونم با چه زبانی از شما تشکر کنم متاسفانه من در مورد جنگ تحمیلی اطلاعات کمی دارم
راستی کسی کتابی در این زمینه می شناسه چون واقعا علاقه مندم که در این مورد یک کمی اطلاعات کسب کنم

از توجهت متشکرم دو تا کتاب معرفی می کنم:
تجزیه و تحلیل جنگ ایران و عراق (چند جلدی)
نویسنده: محمد درودیان
مرکز پخش: خیابان انقلاب - خیابان 12 فروردین - ساختمان ناشران - طبقه اول - شماره 1 - تلفن: 7227 649

سیری در جنگ ایران و عراق - آغاز تا پایان
نویسنده: محمد درودیان
مرکز پخش: خیابان انقلاب - خیابان 12 فروردین - ساختمان ناشران - طبقه اول - شماره 1 - تلفن: 7227 649

tall,
چرا مطرح شده...اما کسي تحويل نگرفته

سلام
Reza6662 جان دستت درد نکنه

Reza6662 عزيز خسته نباشی . رضا جان مطالب تو خيلی جالبه . اميدوارم هميشه با همين طراوت و انرژی بنويسی . متشکرم .

Fariborz,
ممنون از لطفت دوست من.
راستش هنوز نمي دونم دوستان به اين جور مطالب علاقمندن يا نه. به هرحال امروز فرصت نکردم مطلب رو کامل کنم. عذرخواهي شما و ساير دوستاني که پيگير مطلب بودن، اميدوارم بپذيرن.