پنج سال پيش بود كه به ايران آمد و خوشبينانه گفت ميتوان نجاتش داد، اما كمي همت و توجه ميخواهد.
او از جانوري سخن ميگفت كه امروزه تنها در ايران باقي مانده است؛ گربهاي باشكوه به نام يوزپلنگ آسيايي!
دكتر جرج شلر يكي از معتبرترين كارشناسان حيات وحش در جهان است، سراسر كره خاك را پيموده، هر جا كه جانوري در خطر انقراض بوده آستينها را بالا زده و پا در ميدان گذاشته است. اگر تلاشهاي او براي نجات يوز آسيايي در ايران به نتيجه مطلوب برسد تا سالهاي متمادي كسي قادر نخواهد بود ركورد او را در نجات نسل جانوران و بهويژه پستانداران بشكند. تلاشهاي دكتر شلر سبب شده قوچ ماركوپول و پلنگ برفي در كوههاي پر برف هيماليا، ببر در هندوستان، گوريل و كنگو و شير در تانزانيا از خطر انقراض جان سالم بهدر برند. مهمتر اينكه توانست در اقدامي بيسابقه پاندا را در چين نجات دهد. او براي اين كار عملي را انجام داد كه در نوع خود ابتكاري بينظير بهشمار ميرفت. به دولتمردان چيني پيشنهاد داد پاندا را به عنوان سمبل چين به همه مردم آن كشور و حتي جهانيان معرفي كنند. آنان نيز چنين كردند و امروزه چين و پاندا در كنار هم معني واحدي ميدهند بهطوري كه نام يكي سبب ميشود نام ديگري در خاطر نقش بندد.دكتر شلر پس از آنكه بيابانهاي ايران را به دنبال يوز زير پا گذاشت و با كارشناسان و محيطبانان كاركشته درباره اين جانور به گفتوگو پرداخت به اين نتيجه دست يافت كه ميتوان يوز را در ايران نجات داد مشروط بر آنكه توجهي هرچند اندك به آن شود. پنج سال پيش پيشنهادي كه به چينيها داده بود در ايران نيز مطرح كرد؛ پيشنهادي كه چندان مورد توجه نبود. 5 ماه پيش در سفر آخرش به ايران نيز پيشنهادش را تكرار كرد و گفت اگر اين جانور به عنوان سمبل كشور معرفي شود هم ايرانيان و هم مردم ساير نقاط جهان اين جانور را كه نمادي از طبيعت ايران است ميشناسند؛ پيشنهادي كه تاكنون كمتر مورد توجه بوده. دكتر شلر معتقد است اگر يوز سمبل ايران شود نهتنها مردم و مسئولان با دلسوزي سرنوشت اين جانور را دنبال خواهند كرد كه باعث توجه بسياري از مردم جهان نيز خواهد شد و بدين ترتيب ميتوان كمكهاي فني و حمايتهاي مالي را آسانتر جذب كرد و در راه نجات يوز گام برداشت.
مردم بسياري از كشورها هنوز خبر ندارند كه اين سريعترين دونده بيخطر جهان در ايران زندگي ميكند و دردآورتر آنكه در ايران نيز بسياري اين جانور را نميشناسند. شايد انتشار خبري درباره يوز آسيايي از سوي بيبيسي سبب شد قدري حياتوحش بينظيرايران در جهان معرفي شود! بخشهايي از اين خبر حتي در مجله پرآوازه نشنال جئوگرافي نيز منتشر شد و حيرت خوانندگان را برانگيخت؛ خبري كوتاه در بيبيسي چه انعكاس اعجابآوري داشت.
پيشنهاد دكتر شلر مبني بر تعيين يوز به عنوان سمبل ايران اما همچنان در وادي خاموشي و فراموشي است و حتي استادان دانشگاه رشته محيط زيست و رشتههاي علوم زمين نيز از آن به صورت فراگير حمايت نكردند؛ استاداني كه براي واژهها اهميتي اعجابانگيز قايلاند و در اين راستا اقداماتي نيز انجام دادهاند. اين افراد در اقدامي بيسابقه به فرهنگستان زبان و ادب فارسي پيشنهاد دادند واژه نامأنوس و مهجور(!) «زيستمحيطي» در كلام و بر كاغذ بهكار برده نشود و بهجاي آن واژه «محيطزيستي» جايگزين شود؛ پيشنهادي كه مورد موافقت قرار گرفت.
با اين حال كتابهايي كه سازمان حفاظت محيطزيست پس از اين پيشنهاد منتشر كرده همچنان به سياق گذشته واژه «زيستمحيطي» در عناوين آنها به چشم ميخورد و از قضاي روزگار نام استاداني كه حامي بهكارگيري واژگان صحيح هستند بر جلد آنها نقش بسته است. در چنين شرايطي ميتوان پرسيد كه تغيير اين دو واژه چگونه ميتواند مشكلات پرشمار محيطزيست ايران را برطرف نمايد؟
امروزه بزرگترين درياچه جهان، خزر چنان آلوده است كه تاب پاكسازي خود را ندارد، بزرگترين درياچه نمك ايران، اروميه در حال خشك شدن است، هواي آلوده در تهران فرصت تنفس عميق را از ساكنان اين شهر گرفته است، خاك حاصلخيز كشور پيوسته از دست ميرود، مراتع روز به روز ضعيفتر ميشود و جنگلها تحليل ميروند، فهرستهاي جهاني نشان ميدهد حيات وحش كشور همچون چراغي در معرض باد رو به خاموشي است و يوزپلنگ آسيايي نيز همراه اين كاروان نابودي است. در اين شرايط بايد بيش از آنكه دلنگران واژهها بود به دنبال راهي اساسي گشت و با ارايه پيشنهادهاي كارآمد و اقدامي هرچند اندك گوشهاي از كالبد زخم خورده و رو به احتضار محيطزيست ايران را مرهم گذاشت.
در اين ميان پيشنهاد دكتر شلر، مرهمي است كه ممكن است به نظر عدهاي التيامبخشي موضعي داشته باشد با اين حال در آشتي مردم و طبيعت حركتي رو به جلو محسوب ميشود و كساني كه با حياتوحش سرزمين خود بيگانهاند درخواهند يافت يوز اين گربه بزرگجثه بيآزار و در خطر انقراض است. پيشنهاد دكتر شلر گرچه اقدامي نمادين است اما پيامدهاي آن به هيچ رو نمادين نيست.
مقايسه پيشنهاد برخي استادان محيطزيست در ايران و يك كارشناس تراز اول حياتوحش و عدم حمايت همهجانبه از آن واقعيتي تلخ را نمايان ميسازد؛ براي آشتي با طبيعت و محيطزيست راه زيادي باقي است چون آموزگاران اين رشته چنان كه پيشنهادشان نشان ميدهد هنوز در بند نقش ايوانند در حالي كه بايد طرحي نو درانداخت و چون دكتر شلر آستين را بالا زد و وارد ميدان شد.
منبع:همشهری آنلاین
