به قلم نيك كولاكوفسكی (1)
در بعضی قسمتهای غرب ميانی (2) ايالات متحده هر گاه يك طوفان رعد و برق بهاری در حال تشكيل است، مردم آن نواحی گوش های خود را تيز ميكنند تا صدايی شبيه يك قطار و يا غرش موتور جت را بشنوند. در بعضی شهرها به انتظار شنيدن آژير خطر مينشينند، و يا شنيدن اخبار هوا شناسی از ايستگاه راديو. آنها حيوانات خانگی خود را به داخل منزل می آورند و در يك زير زمين مخصوص يا انباری مستحكم و تقويت شده پناه ميگيرند.
ترس آنها از گرد باد است؛ ستون عظيمی از هوای در حال چرخش كه قاعده آن گاه به پهنای بيش از يك كيلومتر ميرسد و با برخورد با مناطق مسكونی شهرها را تخريب ميكنند، مزارع را از جا ميكنند، و اتوموبيل ها را مانند اسباب بازی به اين سو و آن سو پرتاب ميكنند. گرد بادها پديده غريب و ناشناخته ای در جهان عربند، لكن در واقع قيف های بلند هوای در حال چرخش هستند كه با سرعت چندين صد كيلومتر در ساعت حركت ميكنند و هر چيز را بر سر راه خود از ميان ميبرند. فيلم های هاليوودی مانند گرد باد (3) و جادوگر آز (4) قدرت عظيم اين طوفان ها را به نمايش در آورده اند. وقتی شما می بينيد يك گرد باد چطور شاخه درختی را به راحتی يك گلوله در داخل يك قطعه الوار كلفت فرو كرده است احساس ترس از اين پديده آسان است.
ديده شده كه گرد بادها خانه ها را از روی پی و پايه خود كنده اند، اشيای نسبتا سنگين، مانند تشك بزرگ، را تا 64 كيلومتر دورتر از محل اصلی خود حمل كرده اند، و درختان تنومند و تيرهای تلفن و برق را براحتی خلال دندان شكسته اند. گرد باد ها باعث ميشوند درك كنيم قوای طبيعت چقدر خطرناك و غير قابل پيش بينی هستند، معذالك دانشمندانی وجود دارند كه كارشان اينست تا جايی كه امكان دارد به آنها نزديك شوند. اين دانشمندان به نام "تعقيب كنندگان طوفان" اشتهار يافته اند.
دكتر ديويد آرنولد (5)، هواشناس معروف و استاد دانشگاه بال استيت در اينديانا (6) يازده سال است هدايت دانشجويان خود را در ماموريت های تعقيب گرد باد بر عهده ميگيرد. او ميگويد يكی از اهداف اوليه گروه های تعقيب گرد باد --- سوای تحقيقات علمی مربوط به طوفان --- اينست كه قبل از موقع به جوامع در معرض تهديد هشدار دهند و آنها را از خطر قريب الوقوع آگاه كنند. " با رد اطلاعات مربوطه به ستاد حوادث غير مترقبه محلی، ما به آنها فرصت بيشتری برای اقدام ميدهيم"، او ميگويد. و اضافه ميكند : " رادار هم نمی تواند بگويد آيا گرد بادی در شرف وقوع است يا خير. اما وقتی ما در طبيعت و محل هستيم و كار ميدانی انجام ميدهيم، ما در واقع چشم و گوش سرويس های هواشناسی هستيم."
در ميدان، تعقيب كنندگان طوفان مجهز به رايانه های لپ تاپ (7) هستند كه از طريق تلفن های ماهواره ای و موبايل به اطلاعات ماهواره ای دسترسی دارند و از نقشه های هواشناسی بروز و زمان حاضر و نيز داده های رادار استفاده می نمايند. آنها از دوربين های ديجيتال استفاده ميكنند تا هر گرد باد يا پديده مرتبط هواشناسی را كه سر راه آنها قرار ميگيرد فيلم برداری و ثبت كنند. " بعضی افراد تيم محقق و هواشناس هستند: آنها اطلاعات راجع به طوفان ها را جمع آوری ميكنند، اطلاعاتی كه بعد ها آنها را در مدلهای تحقيقاتی قرار ميدهند و پی ميبرند چرا بعضی طوفان ها زاينده و بوجود آورنده گرد باد و تورندو ميشوند، و چگونه ميتوان آنها را پيش بينی كرد"، اين را مارك هوكزيما (8) ، سرپرست هواشناسی " ودرباگ" (9)، يك سايت اينترنتی نظارت و گزارش هواشناسی، ميگويد.
او در ضمن اضافه ميكند : " ضمنا كسانی در ميان تعقيب كنندگان طوفان تنها برای هيجان كار با بقيه دانشمندان همراه شده اند، و مايلند از نزديك يكی از پديده های شگرف و قدرتمند طبيعت را تجربه كنند. تعدادی از شركت های خصوصی از اطراف مملكت مخارج اين "سياحت های علمی هواشناسی" را تامين ميكنند، كه گاه بالغ بر چندين هزار دلار برای هر سفر ميشود. (دكتر آرنولد شاگردان خود را قبل از اعزام به ميدان و تحقيقات ميدانی، تحت چندين برنامه آموزشی و آماده سازی قرار ميدهد؛ بيشتر آنها در باره ايمنی و امنيت در كار ميدانی.)
گر چه دكتر آرنولد تا به حال در فاصله نيم كيلومتر از يك گرد باد بزرگ قرار گرفته، اما بنظر خودش هنوز در حالتی كه بتوان آنرا يك ملاقات خطر نزديك ناميد قرار نگرفته است. بزرگترين خطر در اين زمينه از تگرگ های باندازه يك مشت دست ناشی ميشود كه گاه برخی طوفان ها را همراهی ميكند، و توانسته اند تعداد زيادی از شيشه های اتوموبيل او را بشكنند. خطر اصابت برق و برق گرفتگی در دشت نيز يكی ديگر از تهديد های جدی كار برای تعقيب كننده معمولی طوفان است.
و اما گرد باد ها را در وهله اول چه چيز ايجاد ميكند؟ " از ديد صرفا تحقيقاتی موضوع بطور كامل روشن نيست"، دكتر گرگوری فوربز (10) كارشناس گرد باد از موسسه ودر کانال (11)، كانال تلويزيونی كابلی كه به نظارت و جمع آوری اطلاعات هواشناسی در سراسر جهان مشغول است، اظهار می دارد. " شما طوفان های رعد و برق داری را با سرعت گردش سرسام آور در ارتفاع بسيار بالا، مثلا 16000 كيلومتر، داريد. اينها سوپر سل super-cells نام دارند و جهت چرخش آنها خلاف گردش عقربه های ساعت است؛ ظاهرا اين گونه طوفان های رعد و برق زا موجب ايجاد گرد باد ميشوند. اين گونه است كه مخرب است و خسارت توليد ميكند."
تنها يكی از هر ده super cell طوفان رعد و برق زا گرد باد توليد ميكنند، اما همان يكی ميتواند عواقب وحشتناك و ويران كننده داشته باشد. زمانيكه يك گرد باد بصورت كامل شكل گرفت و به قدرت كامل رسيد، ميتواند تا سرعت 112 كيلومتر در ساعت حركت كند. هر ساله حدود 800 گرد باد با آمريكا بر خورد ميكنند، و بطور متوسط 80 نفر كشته و صد ها نفر زخمی بر جا ميگذارند. گرد باد ها در مناطق ديگر جهان نيز از انگلستان گرفته تا آرژانتين، سوئد، روسيه، چين، و ژاپن (كه در آنجا تاتسومالا (12) ناميده ميشود) پديد می آيند و خسارت وارد ميكنند. بنگلادش اغلب دچار گرد باد های هيولايی و فوق العاده عظيم ميشود؛ در سال 1996 يك سری گرد باد های super cellی بيش از 700 نفر را در بنگلادش كشت.
قدرت گرد باد ها با واحد فوجيتا اسكيل يا اف. اسكيل (13) اندازه گيری ميشوند. اندازه گيری بر اين اساس است كه يك گرد باد با سرعت معين چه ميزان خسارت وارد ميكند. در پائين درجه بندي، واحد اف. او. FO يا تورندو گيل (14) وجود دارد. با بادهای حد اكثر 115 كيلومتر در ساعت اين گرد باد ميتواند چند شاخه درخت و تابلو راهنمايی را بشكند، اما بيشتر دردسر زا است تا تهديد كننده و مخرب. در انتهای بالای درجه بندي، واحد اف. 5 (F5) قرار دارد، كه دارای باد هايی با سرعت 417 تا 508 كيلومتر در ساعت است، و قادر است اتوموبيل ها را بفاصله ده ها متر پرتاب كند، و ساختمان ها را مانند برگ كاغذ از هم بدرد.
گرد بادها هر چه قويتر باشند به دور دست تر ها سفر ميكنند. 88 در صد از گرد باد ها دارای قدرت F2 هستند و معمولا بين 2 تا 9 كيلومتر دوام ميآورند، قبل از اينكه فسشان در رود و خاموش شوند. تنها يك در صد از گرد باد ها از نوع هيولايی و وحشتناك F5 است؛ اينها حدود 57 كيلو متر را طی ميكنند. در 1925 يك گرد باد F5 درجه ای فاصله 347 كيلومتری ميان ايالات ميان غربی ميسوری و اينديانا را طی كرد و قريب 700 كشته بر جا گذاشت؛ اين تورندوی سه ايالتی (15) هنوز به عنوان شديدترين و پر ضايعات ترين (از نظر تعداد كشته شدگان) در تاريخ آمريكا ثبت است.
بخش اعظم گرد بادها در واقع در ايالات غرب ميانی آمريكا رخ ميدهد، در منطقه ای كه به "كوی گرد باد" اشتهار يافته. اين منطقه از تكزاس به سمت شمال تا داكوتای شمالی (16) امتداد دارد، و از كانزاس و اوكلوهما (17) به سمت شرق و تا اينديانا و اوهايو امتداد دارد. بعضی مردم تصور ميكنند علت اينكه در اين منطقه اين تعداد گرد باد رخ ميدهد اينست كه هموار و دشت است. لكن بنا بر نظر دكتر فوربز، اين تنها بخشی از داستان است و همه قضيه نيست.
"كوی تورندو در نزديكی خليج مكزيك قرار دارد، در جوار رطوبت و بخار آب، يعنی در نزديكی سوخت مناسب برای احتراق طوفانهای پر رعد و برق" ، دكتر فوربز اظهار ميدارد؛ و ادامه ميدهد : " آن هوای مرطوب به سمت شمال حركت ميكند و با هوای خشك بالای اوكلوهما، تكزاس، و كانزاس در نقطه ای بنام "خط خشك" برخورد ميكند. اين برخورد بمنزله چكاندن ماشه برای ايجاد طوفان های رعد و برق زای عظيم، super cell ها، و عاقبت گرد باد ها و تورندو هاست. همواری اين بخش از كشور نيز به اين روند كمك ميكند زيرا "برای ايجاد گرد باد های بزرگ لازم است باد های نسبتا قوی از جانب جنوب و در سطح پائين بوزند. وجود كوه ها و تپه ها باد سطحی را مانع شده از سرعت آن ميكاهند."
زمانيكه گرد بادی تشكيل شد و شروع به فعاليت كرد، كار زيادی از دست بشر بر نمی آيد. هوك زيما كه در تدارك اولين سفر خود در تعقيب طوفان است ميگويد : " البته برخی تحقيقات صورت گرفته كه ببينيم آيا ميشود پس از تشكيل از آن جلوگيری كرد؟ اما هيچ مدرك و دليل محكمی كه از اين جهت در دست باشد وجود ندارد. راستش اين از آن نوع گرفتاری های آب و هوايی است كه بايد با آن ساخت."
اما از سوی ديگر با تلاش های افرادی نظير ديويد آرنولد دور نيست زمانی كه بتوانيم وقوع گرد باد را بهتر و زودتر پيش بينی كنيم و به اين ترتيب از ميزان خسارات وارده بكاهيم. تا آن زمان، مردم آمريكا ساكن در غرب ميانی با چشمان نگران به آسمان می نگرند.
1) Nick Kolakowski
2) Midwestern U.S.
3) Twister
4) Wizard of Oz
5) Dr. David Arnold
6) Ball State University in Indiana
7) Laptop
8) Mark Hoekzema
9) Weather Bug
10) Dr. Gregory Forbes
11) Weather Channel
12) Tatsumala
13) Fujita Scale or F – Scale
14) Gale Tornado
15) Tri-State Tornado
16) North Dakota
17) Oklahoma
منبع: وزارت امور خارجه امریکا