رسيدن به اوايل شهريور باز هم دروغ اينترنتي سالانه ظهور مريخ به درخشش
و اندازه ماه در آسمان بازگشت و متاسفانه باز هم برخي رسانهها آن را منتشر کردند.
آيا مريخ هرگز به بزرگي و درخشش ماه در آسمان ميرسد؟ آیا درخشش این سیاره چنان است که گویی ماه دومی در آسمان پدیدار شده است؟ این یک دروغ اینترنتی است که هر ساله در اوایل شهریور با نزدیک شدن به سالگرد مقابله مطلوب مریخ در ۵ شهریور سال ۱۳۸۲ بازمیگردد. در حال حاضر مریخ نه در مقابله است و نه درخشش خاصی دارد. حتی در نزدیکترین حالت به زمین نیز این سیاره چندین هزار بار کم نورتر از ماه بدر دیده میشود.
درباره مریخ و بزرگی آن در آسمان خبری نادرست و بیپایه این روزها – مثل هر سال در این اوقات از سال- شنیده میشود، متاسفانه حتی در رسانههای ما، به این ترتیب که: «سیاره مریخ به زمین بسیار نزدیک شده و درنیمه شب 27 اوت امسال همچون ماه کامل در آسمان میدرخشد»! در خبر از مردم خواسته شده بود که «... مریخ را در این شبها ببینید که هیچ انسان زندهای روی زمین وجود ندارد که این پدیده را دیده باشد و تا سال 2287 هم این رویداد تکرار نخواهد شد...مریخ به بزرگی ماه در آسمان میرسد...»
[External Link Removed for Guests]
از دید
از این گونه خبرها هر از گاهی میبینیم و میشنویم. هر بار که پدیدهای نجومی پیش رو داریم روزنامهها و اخبار تلویزیون، و به تازگی میلباکسهایمان، پر میشوند از این خبرهای هیجانانگیز. این خبرها فقط هیجان کاذب ایجاد میکنند. البته شاید مقصود نویسنده هم از این گونه شایعهپراکنیها جلب توجه مردم به آسمان شب باشد اما خبر ندارد که وقتی مردم در شب بهخصوص به تماشای مریخ رفتند و بعد دیدند که ماه دومی در آسمان نیست، و شاید تازه حتی نتوانند مریخ را پیدا کنند، خوب سرخورده میشوند و دیگر به هیچکدام از خبرهای نجومی توجهی نشان نمیدهند. درست است که هدف همه ما نجومیها ترویج نجوم بین مردم و آشنا کردن آنها با آسمان شب است اما نه به قیمت دروغ گفتن یا زیاد کردن «پیاز داغ» خبرهای نجومی. پدیدههای نجومی و آسمان شب آنقدر زیبایی و هیجان در خود دارند که لازم نیست چیزی به خبر اضافه کنیم. البته واقعاً نمیدانم چه کسانی این هجویات را به جای خبر تحویل رسانهها میدهند. چون واقعاً در خبرهای خارجی هم هیچ ابهامی وجود ندارد که فرض کنیم مترجم ناآشنا با نجوم در ترجمه خبر دچار بدفهمی شده و اشتباهی ترجمه کرده است. مگر اینکه رسانههای محترم برای کسب اخبار علمی به جای سایتها و منابع خبری معتبر به منابع دست چندم و نشریات زرد آن سوی آبها یا شاید هم به رمالها و طالعبینان مراجعه بکنند. هر چه در اینترنت اخبار مربوط به مریخ را جستجو کنید در سایتهای معتبر علمی و خبری چنین خبری را پیدا نمیکنید. متاسفانه این خبر نادرست هر سال در ایمیلها گروهی پخش میشود و خبرنگاران کم تجربه و ناآشنا با علم – و متاسفانه ناآشنا با مسئولیت سنگین مردمی که بر دوش دارند- این خبر را در یکی از خبرگزاریها منتشر میکنند و روزنامهها و رسانههایی که به آن خبرگزاری اطمینان دارند نیز به انتشار آن میپردازند.
بهتر است با آگاه کردن مردم از زیباییهای آسمان شب آنها را دعوت کنیم که چون ما شیفته آسمان شوند و دیگر با وقوع خورشیدگرفتگی و ماهگرفتگی دچار ترس و دلهره نشوند و در شبهای مقابله یا مقارنه سیارات منتظر دیدن پدیدهای خارقالعاده، همچون 2 قرص ماه در آسمان، نباشند.
اما واقعیت چیست؟ مریخ، چهارمین سیاره منظومه شمسی از نظر فاصله از خورشید است. نامش را از خدای جنگ در اسطورههای رومی گرفته، چون همواره با رنگ سرخی در آسمان شب زمین میدرخشیده و برای مردمان یادآور جنگ و خون بوده است. به همین جهت هم آن را با نام سیاره سرخ میشناسیم. در اینجا قصد ندارم به ارائه مطالب آماری و اعداد و ارقامی بپردازم که در هر منبع نجومی، کتاب، و سایتی میتوانید پیدا کنید. آنچه که مایلم به آن اشاره کنم درباره دیدن مریخ در آسمان شب است.
اندازه ماه بدر و مريخ در
از دید رصدگری با چشم غیر مسلح (یعنی بدون هیچ ابزار رصدی) مریخ نقطهای نورانی به رنگ زرد، نارنجی، و قرمز است و درخشندگیاش در زمان دورترین و نزدیکترین فاصله از زمین بهطور چشمگیری تغییر میکند. حتی در بدترین حالت، معمولاً سیاره کمفروغ در نور چشمگیر خورشید گم میشود و زمانی هم از دید ما پشت خورشید میرود و ماهها نمیتوانیم آن را ببینیم. بهترین زمان برای رصد مریخ ( و کلاً سیارات خارجی دیگر ) زمان مقابله است. مقابله زمانی است که آن سیاره و خورشید نسبت به زمین بیشترین فاصله را از هم دارند. یعنی در واقع خورشید در یک سوی مدار زمین و آن سیاره در سوی دیگر مدار است و به این ترتیب میتوانیم سیاره را در طول شب و بهدور از نور مزاحم خورشید بهراحتی رصد کنیم. تقریباً هر 780 روز (یعنی هر 2 سال ) یکبار مریخ به مقابله با زمین میرسد. مقابله بعدی مریخ در 24 دسامبر سال 2007 (۳ دی 1386) خواهد بود.
همچنین میدانیم که هم زمین و هم همه سیارات دیگر در مداری به دور خورشید میگردند، پس فاصله سیارات از یکدیگر هم تغییر میکند. مسلماً در زمانهایی سیاره به زمین نزدیکتر و در زمانهایی از ما دورتر میشود، پس گاهی پرنورتر و گاهی کمنورتر دیده میشود. فاصله مریخ از زمین بین 55 تا 100 میلیون کیلومتر تغییر میکند. اگر نزدیکترین فاصله سیاره با زمان مقابله یکی شود در واقع بهترین حالت پیش میآید که پدیدهای نادر است. اما واقعیت این است که اندازه مریخ در چنین حالتی برای فردی ناآشنا به نجوم اصلاً تفاوتی با حالت مقابله یا نزدیکترین حالت ندارد. آخرین باری که چنین اتفاقی افتاد 27 اوت 2003 (5 شهریور 1382) بود
که «مریخ پس از 60 هزار سال به نزدیکترین فاصلهاش از زمین رسید!» البته اعداد و ارقام درست بود اما این عبارت «نزدیکترین» به این نکته اشاره داشت که مریخ نسبت به مقابلههای پیشین چند متر به زمین نزدیکتر شده بود! این چند متر واقعاً تأثیری در بزرگی مریخ و درخشندگیاش از دید چشمان ما ندارد.
[External Link Removed for Guests]
نادر مريخ در پشت ماه نشان ميدهد که اندازه ظاهري قرص اين سياره به علت
فاصله بيشتر آن حتي کوچکتر از اندازه طاهري برخي از گودالهاي روي ماه است.
و البته بار بعدی که این اتفاق میافتد در 24 اوت سال 2287 (2 شهریور 1666) خواهد بود. اما لطفاً به این اعداد توجه کنید:
فاصله مریخ در 22 اوت سال 1924: 37284/0 واحد نجومی
فاصله مریخ در 27 اوت سال 2003: 37271/0 واحد نجومی
فاصله مریخ در 24 اوت سال 2287: 37278/0 واحد نجومی
واحد نجومی: نوعی واحد اندازهگیری در نجوم و معادل 150 میلیون کیلومتر است.
با توجه به این اعداد میبینید که اختلاف فاصله در حد ده و صد هزارم یک واحد است که در مقیاسهای نجومی، و حتی مقیاسهای غیر نجومی (مگر مقیاس میکروسکوپی!) هیچ به حساب نمیآید.
اما نکته دیگر در این خبرها همان بود که پیشتر هم گفتم: که مریخ به اندازه قرص ماه در آسمان میدرخشد. یک حساب سرانگشی لازم است: کمترین فاصله مریخ از زمین 55 میلیون کیلومتر و قطر مریخ 6805 کیلومتر (نصف زمین) است. فاصله ماه تا زمین حدود چهارصد هزار کیلومتر و قطرش 3475 (یک چهارم زمین) است. برای اینکه مریخ از روی زمین به اندازه ماه دیده شود باید در فاصله حدود ششصد هزار کیلومتری از زمین قرار
بگیرد! که خوب ممکن نیست. در دنیای واقعی و به دور از این خبرهای عجیب اندازه ظاهری مریخ در آسمان حداکثر به اندازه یکی از گودالهای متوسط سطح ماه است، آن قدر کوچک که با چشم همیشه ستارهمانند دیده میشود و فقط با تلسکوپ میتوان قرص آن را تشخیص داد.
اما این شبها: سیاره سرخ دقایقی پیش از نیمه شب از افق شرق سر میزند و در صورت فلکی ثور (گاو) دیده میشود. تقریبا با طلوع مریخ، سیاره درخشانتر مشتری – که از ابتدای شب در عقرب مثل نورافکنی تابان دیده میشود- از سوی دیگر در افق غرب غروب میکند. مریخ این شبها از قدر حدود ۳/۰ (سه دهم) است، یعنی در مقایسه با ماه بدر از قدر ۱۳- بیش از صدهزار بار کم نورتر است! اندازه ظاهری قرص آن هم حدود ۸ ثانیه قوس است، که در مقیسه اندازه نیم درجهای قرص ماه – یعنی ۱۸۰۰ ثانیه قوسی- بیش از ۲۰۰ بار کوچک تر است.
(ميان تصوير) در اين شبها همچون ستارهاي درخشان و سرخ فام
ميان شکل ۷ مانند ثور (خوشه قلائص) و خوشه پروين (بالاي تصوير) قرار
[External Link Removed for Guests]