به روز شدن به جای آگاهی

[hedayat.m]

يادداشت: شکل های بی معنا به طور مداوم تولید می شوند و گسترش می یابند . تا چند وقت پیش هر شکلی در خدمت معنایی بود اما حالا تنها شگفتی ، غرابت و تازگی ، هدف است . در عالم جدید ، شکل های بدون معنا ، همه جا و همه چیز را فرا گرفته اند حتی رفتار و لباس آدمها را و این همه باز برای جبران وسعت از دست رفته غیب است .

ما برای داشتن ایرانی آباد و به ویژه برای رسیدن به زندگی اسلامی در جهان امروز، بیش از هر وقت به ادبیات نیازمندیم .چرا؟

جهان غرب و به طور خاص، آمریکا دم به دم با محصولات مختلف فرهنگی و با غلبه بی چون و چرای رسانه ای ، صور خیال ما را می سازند و امپراتوری خود را در خیال ما می گسترند .امپراتوری نامرئی در دنیای شگفت انگیز نو ، همچون اسلاف خود نمی خواهد تا ما را به طور مداوم در اختیار داشته باشد . اربابان مدرن به بردگان خود پول می دهند تا فراغت داشته باشند و از زندگی لذت ببرند . اما بردگان با همین لذت بردن ، وظیفه تاریخی بردگی را همچنان به عهده دارند .

1- عصر رسانه یا سرگرمی(entertainment)

در دنیای شگفت انگیز نو ، کار ماشین ،مسئله فراغت انسان را پدید می آورد . و سپس رسانه ها و محصولات متنوع فرهنگی ، برای حل مسئله از راه می رسند .این عصر ، عصر رسانه یا به تعبیر صحیح تر باید عصر ) entertainmentسرگرمی) نامید ، در این فضا شکل جدید آموزش هم از راه می رسد edutainment: ( آموزش – سرگرمی ).شما در گذشته در کودکی بازی می کردید تا در یک محیط بی خطر، زندگی واقعی را یاد بگیرید ، امروزه زندگی واقعی تبدیل به بازی شده است و این گونه همه پدیده ها و رفتارها ، معناهای خود را از دست می دهند و رسما تبدیل به بازی می شوند . همه چیز سرگرمی شده است ، حتی در چنین فضایی دیگر جنگ هم بازی است . چنان که در مورد جنگ اخیر عراق ، متفکران این مسئله را به صورت جدی مطرح کرده اند ، برای کاربران آمریکایی وسایل جنگی ، جنگ یک بازی رایانه ای بود در حالی که میلیونها عراقی کشته و آواره شدند . ماجرا برای همه به جز عراقیها ، سرگرم کننده بود.

Update) -2 )به روزشدن به جای آگاهی

کمپانی ها و شرکتهای بزرگ تولیدکننده سرگرمی ، مدیریت ذهن ، قلب و سلیقه ما را بر عهده دارند . کار در دنیای نو ، به قصد رسیدن به هدفی نیست ، انسان به همه چیز رسیده است ، تنها کار می کند تا فراغتی برای استفاده ازاین بهشت زمینی به دست آورد . دیگر تکامل و جستجوی کمال معنایی ندارد ،رازی وجود ندارد ، همه چیز کشف شده و در اختیار است ، تنها یک نیاز حقیقی وجود دارد ، وصل شدن مداوم به شبکه و (update) به روزشدن ، زندگی آرمانی یعنی داشتن امکان به روز کردن مداوم نرم افزارهایی که ما به عنوان کاربر ، هیچ دانشی در مورد نحوه کارکرد آنها نداریم .اینک به روز بودن ، جای آگاهی را گرفته است ، و برای به روز بودن مداوم ،چاره ای جز (connect) متصل بودن مداوم نیست ، باید هر لحظه( online) روی خط بود . و این امکان را تلفنهای همراه( mobile ) و(laptop ) رایانه های قابل حمل، فراهم می کنند .
بدینگونه و به دلیل عدم نیاز،عملا انسان ذهن خود را از دست داده است و چیزی جز یک حافظه کوتاه مدت ندارد . دیگر نیازی نیست تا بچه ها جدول ضرب را حفظ کنند ، برای زیست درست ، نیازی به هیچ معلومات و بینشی نیست ، تمام معلومات تاریخ بشر در حافظه بزرگ شبکه ، در دسترس است ، تاکید می کنم در چنین فضایی ، تنها نیاز وصل شدن به شبکه و به روز بودن است ، همه چیز توضیح داده شده و روشن است . هیچ سری وجود ندارد ، ما تنها باید کاربران خوبی باشیم!

3- مانکن و قهرمان به جای استاد

در این جهان تازه ، چون آگاهی مطرح نیست ، سلسله مراتب استاد و شاگردی هم به هم می ریزد. دیگر نیازی به استاد نیست ، همه ما به یک اندازه به شبکه دسترسی داریم ، هستی دستگاهی سرویس شده است و برای زندگی ، تنها نیاز داشتن یک بروشور است و این بروشورها در قالب قهرمانان، مانکنها و انسانهای نمونه( model )، در دسترس شماست . ابر انسانها، اهل فضل و فن نیستند ، آنها تنها مهارت استفاده را دارند . انسان الگو و حسرت برانگیز ،کسی است که می داند چگونه از انواع و اقسام ماشینهای کوچک و بزرگ استفاده کند .قهرمانهای هالیوود اغلب چنین اند ، شهروندانی معمولی که فقط استفاده را خوب بلدند، بدینگونه همه ما می توانیم ابر انسان باشیم ، باید به بهترین ماشین ها دسترسی داشته باشیم و به طور مداوم به روز شویم .

4- جهان دیجیتال به جای جهان غیب

با تمام دلبستگی هایش به دنیا ، انسان همواره ، در دنیا احساس خفقان کرده است . دنیا حتی در بهترین شکلش ، برای انسان که موجودی روحانی و خیالپرداز است، جای تنگی است .پیشترک عالم غیب و ارتباط با خدا ، چاره ای برای این تنگنا بود . اما حالا همه چیز عوض شده است ، بشر خود مدار کیهان است ، اما این اعلیحضرت جدید ، از تنگی محدوده فرمانروایی اش بسیار دلتنگ است ، برای همین نیاز به وسعت دارد و جهان دیجیتال این وسعت را فراهم می کند . شما می توانید ساعتها در صفحه نیم وجبی رایانه گردش کنید ، حتی در مواردی ، آدمهایی آن قدر در لذت این سیاحت و گردش ، غرق شده اند که از گرسنگی و تشنگی مرده اند! اتصال با شبکه ،بازی با رایانه و تماشای تلویزیون خصلتی عبادت گونه یافته است ، ما به سادگی و بدون هیچ زحمت تطهیر جسمی و تمرکز روحی و بدون هیچ گونه آداب و مناسک خسته کننده ادیان ، بی نهایت را تجربه می کنیم و در عالم وسعت پای می گذاریم .این عالم نیز به میزان اغوا کننده ای واقعی است.

5- شکل های بدون معنا

به دلیل کثرت بیش ازحد مربوطیت و پیوستگی ، عملا دیگر معنایی وجود ندارد چرا که با چیزی شبیه به بی نهایت مواجه شده ایم و در این توالی بی نهایت ، ذهن معنا را گم می کند، ما فسحت و گشادگی عالم معنا را اتفاقا به دلیل مواجهه بی رویه ! با چیزی شبیه معنا از دست داده ایم ،شما وقتی با یک متن مواجه شوید آن را می فهمید ، اما وقتی با همه متنهای جهان مواجه شوید ، قطعا گیج خواهید شد ، به ویژه اگر هیچ مرجع معتبری وجود نداشته باشد. ما از مواجهه با همه ،هیچ را به دست آورده ایم. به همین دلیل احساس خفقان داریم ، در چنین وضعی چاره چیست ؟ راه دیگر رسیدن به وسعت ،لذت بردن از گسترش بی رویه خود مواجهه است . شکل های بی معنا به طور مداوم تولید می شوند و گسترش می یابند . تا چند وقت پیش هر شکلی در خدمت معنایی بود اما حالا تنها شگفتی ، غرابت و تازگی ، هدف است . در عالم جدید ، شکل های بدون معنا ، همه جا و همه چیز را فرا گرفته اند حتی رفتار و لباس آدمها را و این همه باز برای جبران وسعت از دست رفته غیب است .

6- ورود به شبکه ، راه تبلیغ دینی در جهان نو

در چنین اوضاعی ، آنان که همچنان به جهان غیب معتقدند و خدایی جز شبکه را می پرستند ، چه باید کنند ، تکلیف امر به معروف و نهی از منکر که رسالت عام مومنان است ، چه می شود ؟ آیا کسی که بیست و چهار ساعته ! با شبکه مرتبط است و جز جهان تصویرها و علایم دیجیتال جهانی را تجربه نمی کند ، می تواند صدای آمر به معروف را در کوچه و خیابان بشنود ، توجه داشته باشید که انسان امروز ، انسانی فاقد ذهن است و تنها یک کاربر است ، مبلغ دینی باید وارد شبکه شود و بدینگونه در کارکرد این ذهن مخوف اختلال ایجاد کند، رسانه ها اگر چه کارکردی شرک آمیز دارند ، ماهیتا شکلهای پیشرفته و پیچیده تری از ابزارهای ارتباطی گذشته هستند ، ممکن است ابتدا بهراسید ، اما خواهید دید که رسانه هوشمندی خاصی ندارد . مسئله این است که شما با دشمنی روبرو هستید که زودتر از شما به قلعه ای راه یافته است ، حالا برای مقابله ، تنها کافی است راههای تسخیر قلعه را بشناسید . ورود به شبکه یعنی فراهم کردن امکان تقابل حق و باطل در جهان دیجیتال و ناگفته پیداست که چه کسی پیروز خواهد شد، ببینید :

7- ساختار مواجهه حق با باطل
قرآن ساختار مواجهه حق با باطل را اين‌گونه بيان مي‌كند: «بل نقذف بالحق علي الباطل فيدمغه فاذا هو زاهق: بلكه حق را بر سر باطل مي‌اندازيم تا آن را بكوبد و آن‌گاه باطل از ميان مي‌رود.» (الانبياء: 18). اين آيه در مقام رد اين پندار كفار بوده است كه خدا زمين و آسمان را از روي سرگرمي يا بازي (لهو و لعب) ساخته است. حقيقت اين است كه چنان نبوده است. خدا به لهو اشتغال ندارد، بلكه حق را بر سر باطل مي‌كوبد. با اين آيه مي‌توان در مورد رفتار حق به يك قاعده رسيد: «ساختار مواجهه حق با غير حق خشن و درهم‌كوبنده است.» قرآن براي تعبير از اين نوع مواجهه از واژه‌ي «دمغ» استفاده كرده است. و لغت‌شناس بزرگ، ابن‌منظور دمغ را اين‌گونه معنا كرده است: «القهر و الاخذ من فوق، دمغ كما يدمغ الحق بالباطل.» (لسان‌‌العرب، ذيل ماده دمغ) طبق قاعده‌ي فوق «حق» از هر سنخي باشد، در مقابل باطل ، خصلت درهم‌كوبندگي دارد. حتي در جهان باورها نيز ساختار مواجهه معرفت حقاني با باورهاي شبهه‌آلود باطل اين‌گونه است و بيشتر به يورش شبيه است تا يك مواجهه‌ي آرام و مبتني بر گفت و گو كه امروزه ارمغان عقلانيت انتقادي (critical rationalism) شمرده مي‌شود. در يكي از مهم‌ترين متون عرفان عملي آمده است «يجب التسليم للعلم تقليدا حتي يهجم اليقين الذي به يكشف الشبه من جانب الحق. فإن وارد الحق يقذف به علي الباطل فيدمغه فاذا هو زاهق. (كاشاني، ج1، 122) تسليم از روي تقليد واجب است تا از جانب حق، آن يقيني كه شبهه‌ها با آن كنار مي‌روند، يورش آورد. چنان كه مي‌بينيم در اين‌جا نيز معرفتي كه از جانب حق بر جان شخص وارد مي‌شود، در واقع بر او «هجوم» مي‌آورد و شالوده‌ي جاافتاده‌ي باطل‌آميز آن را به هم مي‌ريزد. اين‌گونه نيست كه ما در مواجهه با حق، بتوانيم آن را به گونه‌اي ميانه‌روانه و آهسته جذب كنيم و سپس در فضايي انتقادي به بررسي خطاها و باطل‌هاي موجود در باورها و آموزه‌هاي خودمان بپردازيم.

8- دین خاتم و امکان تحقق رسانه همگانی

مدعای اردوگاه شرک جهانی ، تاسیس رسانه همگانی است ، اما در واقع این ادعا هیچگاه تحقق نیافته است. رسانه ها همواره نماینده ایدئولوژی ها و حتی نه نماینده ایدئولوژی ها که نماینده بنگاه ها و مافیاهای اقتصادی و سیاسی بوده اند. رسانه همگانی،متعلق به کسی است که تفکر همگانی داشته باشد و ما معتقدیم که دین ما پیام ها و اندیشه ای همگانی دارد .پس بخش مهمی از راه ، پیموده شده است . ما متونی داریم که برای بشریت نوشته شده اند . حال چه باید کرد ؟

9- نوشتن ، نوشتن و نوشتن : راه آمادگی برای جهاد مجازی

اکنون رسالت عظیم ما نوشتن ، نوشتن و نوشتن است. نابغه های ادبی ما باید با کار هماهنگ گروهی و مشاوره متخصصان آشنا به رسانه،متونی بنویسند که امکان تولید گسترده محصولات قابل عرضه در رسانه ها
را برای ما فراهم کنند . اندیشه همگانی موجود در متون اسلامی باید به زبان روز تبدیل شود و در انواع قالبهای متداول ارائه شود . ما می توانیم به راحتی از اسوه های دینی برای رویارویی با هجمه قهرمانان مجازی استفاده کنیم ، این یک جهاد مجازی است که به هشیاری فراوانی نیاز دارد . تنها با ورود و تسخیر رسانه می توانیم بشر را از این سکته و تعطیلات مغزی نجات دهیم .طبیعتا تفکر اسلامی ، شیوه متداول مدیریت ذهن را بر نمی تابد و انسان را موجودی مختار می خواهد ، اما تنها از درون شبکه می توانید به فرد معلوماتی بدهید که باعث رهایی او شود ،فرد باید آگاهانه به سوی خدا برود نه اینکه این بار ما به عنوان یک شبکه مومن، او را هیپنوتیزم کنیم . انسان هالیوودی، یک انسان استاندارد شده است اما سلمان با ابوذر خیلی فرق می کند . می توان گفت مدل اسلامی، یک مدل پیوستگی – گسستگی است یعنی ما با یک فرد متشخص و ممتاز پیوسته با یک سازمان طرف هستیم ، اما برای ایجاد این گسستگی ، باید طبیبانه به شبکه بپیوندیم. باید نیروهایی تربیت کنیم که بتوانند رسانه را تسخیر کنند و شیوه های اسلامی مدیریت رسانه را بیابند .ما باید در همه عرصه های ارائه ، نیروهایی داشته باشیم که بر ابزارها مسلط شوند و راهکارهای بومی هدایت رسانه را با آزمون و خطا بیابند .
باز هم تکرار می کنم یادمان نرود که ما به عنوان آدمهای مسلمان، همواره باید به فردیت مخاطب احترام بگذاریم . چیزی که در شیوه های موجود مدیریت رسانه معمول نیست .وظیفه ما دیکتاتوری اسلامی در حوزه رسانه نیست ، فقط رسالت هیجان آور ما این است که معارف اسلامی و تصویرهای جهان غیب را برای ساکنان این جهان دیجیتال مخابره کنیم . به عبارت بسیار ساده ، اصولا رسانه شیوه ها و امکانات بیان را تغیییر داده است .

10- همکاری مراکز علمی –تحقیقاتی با نیروهای خلاق ادبی

پژوهش و فهرست کردن امکانات فراوان مغفول مانده تمدن اسلامی و ایرانی برای فعالیتهای فرهنگی و هنری ، در یک هماهنگی استراتژیک با مراکز علمی و تحقیقاتی ، خود به خود هنرمندان را با متون ، شخصیتها و حوادثی بکر آشنا خواهد کرد که هر کدام شان می توانند پایه و مایه تولید انواع آثار هنری قرار گیرند. متاسفانه یا خوشبختانه ، مفاهیم ، شخصیتها و حوادث بسیاری در دوره های تاریخی مختلف ، قبل و بعد از اسلام ، دست نخورده و ناشناخته مانده اند که در صورت شناخت و ارائه مناسب ، می توانند موفقیت آثار و تولیدات فرهنگی را تضمین کنند . چرا که شاید اصلی ترین خصیصه هر اثر هنری یکه گی و تازگی مضمون و نیز پرداخت باشد که بازگویی ناگفته های فراوان تاریخ اسلام و ایران ، زمینه بسیار مناسبی برای رسیدن هنرمند و اثرهنری ، به این یکه گی را فراهم می کند ، چرا که پرداخت مداوم مضامین تکراری با هنری ترین اسلوبها ، دست هنرمند را بسته است و تازگی مضمون ، اگر با مختصری ذوق فراهم شود می تواند به سادگی ذوق تازه جو و زیبا خواه مخاطب را ارضاء کند و کنجکاوی مخاطب ، دستیار هنرمند در نیل به موفقیت خواهد شد . محققان این مراکز همچنین با تحلیل عملکرد فرهنگی جمهوری اسلامی می توانند مانع تکرار بسیاری اشتباهات شوند.

11- تفاوت ضدحمله فرهنگی با ضدحمله نظامی

باید همواره این ملاحظه در نظر گرفته شود که بخش عمده هر نوع فعالیت فرهنگی ، بایستی ایجابی باشد و نه عکس العملی و انفعالی، به این معنی که پاتک و ضدحمله فرهنگی مفهومی متفاوت از معادل نظامی خود دارد و در جغرافیای نبرد فرهنگی ، بسیار تا بسیار پاتکهای ناآگاهانه ، به وخیم تر شدن ماجرا انجامیده است و شدت تاثیر تخریب حمله را افزایش داده است . انتقال این هشیاری به مدیران و برنامه ریزان فرهنگی و نیز صف مقدم نبرد ، یعنی هنرمندان و نیروهای خلاق و آفرینشگران ، از لازمه های هر نوع فعالیت فرهنگی است . عمل مثبت فرهنگی به ویژه در شرایط و وضعیت کنونی ، بیش از آنکه برنفی متکی باشد ، ایجابی است و همواره باید فهرستی از فرصتها و امکانات مغفول مانده تمدنی برای بیان فرهنگی و هنری، روی میز مدیران و نیز نیروهای اصلی این جبهه ، یعنی هنرمندان و متفکران باشد .
مثال اخیر ضدحمله غیر فرهنگی در جبهه فرهنگ ، تمرکز بیش از حد نیروهای فرهنگی داخل و خارج بر فیلم 300 است که نه تنها از موفقیت حمله نکاست ، بلکه بر تاثیر تخریبی آن افزود . وقتی ما به گنجینه غنی ادبیات و تاریخ اسلام و ایران اینهمه ، بی اعتنایی کرده ایم ، به طور طبیعی و به طور مداوم ، در معرض آسیب حمله هایی از این دست قرار خواهیم گرفت.

12- نیاز به تشکل نیروهای ادبی برای حمایت از تولید رسانه ای

متاسفانه تمدن نو بازی را به عرصه های غریبی کشانده است و ما نیز به دنبال توپ های مجازی به این سو و آن سو می دویم ، ورزش قهرمانی اهمیت بسیار زیادی پیدا کرده است و ما به خاطر یک شوت زیبای یک جوان بی سواد، میلیونها تومان از بیت المال مسلمانان و تمام نامهای معصومین(علیهم السلام) را هزینه می کنیم تا ملت مسلمان از برنده شدن تیمشان لذت ببرند ، در حالی که در عالم واقع ، هیچ امر لذت بخشی رخ نداده است ، هزینه های گزاف نظامی نیز جزئی انکار ناپذیر از دنیای امروز است ، ستاره سالاری در سینما و تلویزیون ، بخش دیگری از این پازل گیج کننده است . در این میان مهمترین نقاط و گلوگاههای تمدنی ما یعنی تولید فکر ، مهمل رها شده اند. مولفان و به ویژه شاعران و نویسندگان، دربه در ترین اقشار اجتماع هستند ، حال آنکه در زمانه رسانه ، چنان که ذکر شد ، هیچ نوع تولید و فعالیتی بدون اتکا بر متون ادبی ممکن نیست.یک مربی ترکیه ای برای شش ماه مربیگری در یک تیم باشگاهی فوتبال ، یک میلیارد تومان از بیت المال جمهوری اسلامی دریافت می کند ، در حالی که با نصف این هزینه می توان پنجاه الی شصت شاعر و نویسنده را برای یک سال کاری حمایت کرد . بدون شک پنجاه مجموعه داستان و شعر ، بسیار بیشتر از یک موشک در بسیج و آگاهی بخشی ملت و در نتیجه در دفاع ملی کارآمد خواهد بود و تازه اگر این متون به آثار رسانه ای تبدیل شوند. ماجرا خیلی تفاوت خواهد کرد. متاسفانه فعالیت در حوزه تولید صنعتی و کشاورزی می تواند زمینه بهره مندی از رانت ها و امتیازات قانونی خاص را فراهم آورد اما تولید در حوزه های فکری و فرهنگی- هنری و یکی از مهم ترین زیر شاخه های فرهنگ یعنی ادبیات ، فاقد هر گونه امتیاز است لذا نیروهای فعال اقشار ضعیف جامعه ، عملا به دلیل دغدغه معیشت ، مجبور به ترک صحنه می شوند و یا به صورت شکسته بسته به فعالیت خود ادامه می دهند که طبعا این امر منجر به تضعیف حیثیت حرفه ای آنان خواهد شد .
و در نتیجه صدای غالب درعرصه بیان فرهنگی ، صدای طبقه مرفه اجتماع خواهد بود و این امر با ندیده گرفته شدن بخش مهمی از حقیقت ، نتایج ناگواری در حوزه اندیشه و نظر و نیز در حیطه مدیریت و برنامه ریزی و عمل به بار خواهد آورد . .رسانه های برجسته و پر مخاطب باید به نوعی باشگاه داری نیروهای ادبی بپردازند. و تصور کنید چنین تیمهایی در عرصه فرهنگ چه قدر می توانند افتخار بیافرینند و پرچم ایران را بالا ببرند و چه قدر می توانند با تعریف و باز تعریف مداوم هویت ملی در دفاع و امنیت ملی و نیز در توسعه فرهنگی و اقتصادی کشور موثر باشند .

بدیهی است که ما از چیزی دفاع می کنیم که دوستی و تعلق خاطری بدان داشته باشیم ، و دوستی جز با آشنایی میسر نیست و ادبیات واسطه این آشنایی است .آخر سخن اینکه هر نوع تولید رسانه ای باید با تکیه بر تولید ادبی معاصر صورت بگیرد تا زمینه ترجمه صحیح رسانه ای فرهنگ اسلامی –ایرانی فراهم گردد.


منبع:ماهنامه راه(نشریه دفتر مطالعات جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی)
[External Link Removed for Guests]