نقش دانش شيمي در زمينه تسليحات شيميايي

[ali nuri]

نقش دانش شيمي در زمينه تسليحات شيميايي

[External Link Removed for Guests]

در عصر حاضر كه دامنه پژوهش هاي علم شيمي گسترش يافته و چنان روندي برقرار است كه نتيجه پژوهش ها از راه يافتن به اهداف نظامي در امان نيست، امكان ايمن ساختن خود و ساير جوامع بشري در مقابل اين همه اطلاعات و دانش روزافزون شيمي كه به يقين طبق خواسته سران سياسي و نظامي قدرت هاي بزرگ بخشي از آن در خدمت پيشبرد و توسعه سلاح هاي شيميايي قرار مي گيرد امري سخت و دشوار به نظر مي رسد. [1] به عنوان نمونه در چكيده نامه هاي شيمي (C.A.) سال هاي 1998 و 1999 تحت موضوع عمومي (General Subject) عوامل شيميايي جنگي (Chemical Warfare Agents) به ترتيب 54 و 99 مورد مقاله در اين زمينه موجود مي باشد. همچنين با جست و جو در پهنه گسترده شبكه جهاني اينترنت تحت عناوين گوناگون مرتبط با جنگ افزارهاي شيميايي نظير Chemical Warfare & Weapons و يا زيرعنوانهاي ديگر مانند تهيه عوامل شيميايي جنگي، حفاظت در برابر عوامل سمي، رفع آلودگي، درمان و … مي توان به تلاش وسيع دانشمندان و پژوهشگران در ابعاد مثبت و منفي اين موضوع دست يافت.

بنابراين در زمينه جلوه هاي ناپسند پژوهش هاي دانش شيمي نظير كارهاي انجام يافته در رابطه با سلاح هاي شيميايي دو راه بيشتر وجود ندارد، يا بايد سيستم هاي فكرافزاري از نظر رشد فكري و تعالي اخلاق به مرحله اي برسد كه هيچ حكومتي به خود اجازه كاربرد جنگ افزارهاي شيميايي را ندهد كه با توجه به آنچه در صد سال گذشته اتفاق افتاده امري بعيد به نظر مي رسد و يا اين كه ملت ها بايد تلاش هاي علمي خود را در جهت افزايش توان دفاعي و در صورت لزوم اقدامات بازدارنده به كار برند. به عنوان نمونه اسراييلي هاتقريباً براي كليه شهروندان (حتي كودكان) خود تجهيزات حفاظت و رفع آلودگي انفرادي و جمعي، تهيه و تدارك ديده اند كه در صورت بروز حملات احتمالي با سلاح‌هاي شيميايي دچار فاجعه نشوند.

در اين ميان با توجه به نقش دانش شيمي در ابعاد گوناگون مبحث جنگ افزارهاي شيميايي از جمله: ساخت و توليد، تهيه و يا بهينه سازي تجهيزات حفاظت انفرادي و جمعي (ماسك ها، ف_ * ل*_ ت ر، لباس هاي حفاظتي، دستگاه هاي تهويه پناهگاهي و …، تهيه رفع آلودگي كننده هاي شيميايي و پژوهش در زمينه مواد بهتر در اين زمينه، تهيه داروها و مواد ضد عوامل شيميايي، آشكارسازي و شناسايي عوامل شيميايي، بررسي سوخت و ساز (متابوليسم) عوامل شيميايي جنگي در بدن به منظور اجراي هرچه بهتر درمان موثر، بررسي تاثير عوامل شيميايي جنگي در بدن به منظور اجراي هرچه بهتر درمان موثر، بررسي تاثير عوامل شيميايي جنگي بر روي محيط زيست، انهدام مهمات شيميايي و يا بازيافت تركيبات موجود در آنها و ساير موارد مربوط نقش اساسي دارد، لذا لازم است مديريت كلان آموزش و پژوهش كشور با اتخاذ برنامه هاي كلان راهبردي ظرفيت سازي لازم را جهت برخورد احتمالي با اين گونه تسليحات در درازمدت فراهم آورد و با هدايت بخشي از دانشجويان، دانش آموختگان و بخش هاي آموزشي و پژوهشي كشور بويژه در رشته هاي مرتبط با اين امر از جمله شيمي (و رشته هاي منشعب از آن، نظير گرايش هاي گوناگون رشته شيمي، بيوشيمي، مهندسي شيمي، پليمر و …) و نيز ساير رشته ها همچون زيست شناسي، داروسازي، پزشكي و … جامعه نظاميو غيرنظامي كشورمان را به عنوان يكي از بزرگترين قربانيان سلاح هاي شيميايي در عصر حاضر، جهت تجهيز و آمادگي هرچه بيشتر امكانات پدافندي و همچنين اقدامات بازدارنده لازم پشتيباني نمايند. علاوه بر اين لازم و ضروري است كه آحاد مردم با سلاح هاي كشتار جمعي بويژه جنگ افزارهاي شيميايي و ميكروبي و روش هاي حفاظت در برابر آنها آشنا شوند. چرا كه علاوه بر احتمال كاربرد اين گونه تسليحات در جنگ ها و درگيري ها، امكان به كارگيري آنها در زمان صلاح به وسيله گروه ها و يا گروهك هاي تروريستي هم دور از ذهن نمي باشد. بويژه اين كه پس از حوادث 11 سپتامبر 2001 در نيويورك زنگ خطر جدي تري در زمينه عمليات تروريستي براي دولتمردان كشورهاي جهان به صدا درآمد.

همان طوري كه مي دانيم تغييرات سريع علم و دانش و تحولات روزافزون محيط پيرامون ما، آموزش مداوم و هدفمند را براي پيشرفت جامعه به منظور پيشبرد اهداف و كاهش آسيب پذيري اجتناب ناپذير مي سازد.

در زمينه درمان نيز تكميل و توسعه درمانهاي پيشگيرانه براي مسموميت هاي شيميايي اقدام مناسبي است. ولي تهيه داروهاي پيشگيري براي بيش از يك تا دو عامل بسيار دشوار است. دليل اين دشواري مشكلات حصول اطمينان از عدم برهم كنش معكوس بين درمانهاست و اين موضوع كه پيش درمان براي يك عامل، حساسيت را نسبت به عامل ديگر اضافه نمي كند، مهم مي باشد. آينده شيمي درماني در ظاهر به تكميل و توسعه روش هاي درماني وابسته است. البته يك مسئله كليدي، تشخيص و درست عامل مسموميت است كه با توسعه و تكميل آشكارسازهاي ديفرانسيلي فردي حل خواهد شد.

از طرف ديگر توسعه سريع مهندسي ژنتيك راه گشاي ره يافت هاي نويني در درمان و مقابله با مسموميت هاي شيميايي خواهد گشود. چرا كه در سايه پيشرفت هاي اين دانش امكان توليد پادتن هاي ريز مولكول مهيا مي شود و مي توان از آنها در تكميل آزمايش پرتوايمني و سيستم هاي (Enzyme Immunosorbent Assay) ELISA استفاده نمود.

همچنين امكان توسعه پادگن ها و كاربرد آنها به صورت واكسن هاي ضد مسموميت شيميايي وجود دارد. علاوه بر اين توان ادغام ژن هاي چند پادتن گوناگون در يك ارگانيسم (ياخته) واكسن كننده وجود دارد.

به سبب اين كه جنگ افزارهاي شيميايي، سموم بسيار پرتواني هستند، واكسن ها بايد مقادير بسيار بالايي از پادتن ها، با ميل تركيبي شديد را، توليد كنند. شدت اثر عوامل شيميايي ممكن است از اين ديدگاه مزيتي باشد، زيرا شمار مطلق مولكول هايي كه بايد به وسيله تركيب با پادتن خنثي شوند نسبتاً پايين است. [2]

همچنان كه در بخش هاي پيشين كتاب گذشت برخي از مواد اوليه، حد واسط ها و يا تركيبات نهايي صنايع شيميايي كه به عوامل جنگ افزارهاي شيميايي مربوط مي شوند، جنبه تجاري گسترده اي يافته اند (نظير انواع علف كش ها و حشره كش ها) و بدين ترتيب پژوهش هاي انجام يافته در زمينه درمان توسعه يافته براي رفع مسموميت هاي شيميايي كه به طور عمده درمراكز پدافند شيميايي ارگانهاي نظامي انجام مي گردد، مي تواند به عنوان رهيافتي براي معالجه مسموميت هاي شيميايي ناشي از عوامل مشابه باشد و اين مورد از جنبه پزشكي و درماني حايز اهميت است. بهترين مثال كاربرد آتروپين و P2S در معالجه مسموميت ناشي از حشره كش هاي آلي فسفردار است.

نویسنده: عليرضا نوري آشتياني

منابع:
1- اسكوگ، داگلاس؛ اصول تجزيه دستگاهي؛ ترجمه دكتر ژيلا آزاد و بقيه، تهران، مركز نشر دانشگاهي، چاپ يكم، 1374.
2- اميري، رضا؛ درسنامه حفاظت و رفع آلودگي، تهران، دانشكده پدافند ش.م.هـ مركز آموزش پشتيباني نيروي زميني ارتش، 1378.
3- ترني، اندرو. ال؛ شيمي آلي معاصر، ترجمه دكتر اسفندياري و بقيه، تهران، مركز نشر دانشگاهي، چاپ يكم، جلد دوم، 1371.