گفت و گویی با دکتر علی مقداری - یکی از اولین و برجسته ترین م

[robotic]

[External Link Removed for Guests]

[External Link Removed for Guests]

تولد

فروردین سال 1339 ، محله ای در جنوب تهران

تحصیلات

(سال 1357 خروج از ایران و سال 1366 بازگشت به ایران)
لیسانس: مهندسی مکانیک ، دانشگاه میسوری ، 1982
فوق لیسانس : مهندسی مکانیک ، دانشگاه ایلی نیوز ، 1983
دکتری: مهندسی مکانیک ، دانشگاه نیومکزیکو ، 1987

سمت های کنونی

استاد و معاون آموزشی دانشگاه صنعتی شریف ، از سال 1380
مدیر قطب علمی طراحی ، رباتیک و اتوماسیون ، از سال 1380
عضو فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران ، از سال 1384
استاد و عضو برجسته انجمن مهندسان مکانیک آمریکا ASME از سال 2001
عضو انجمن خبرگان مهندسی آمریکا (تاو-بتا-پای) ، از سال 1987
عضو هیئت تحریریه 5 مجله بین المللی مهندسی در زمینه مکانیک

سمت های گذشته

رئیس دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف ، از سال 1376 تا 1379
معاون دانشکده مهندسی مکانیک دانشگاه صنعتی شریف ، از سال 1373 تا 1376
دبیر اولین کنفرانس بین المللی مهندسی مکانیک در کشور ، در سال 1992

جوایز و افتخارات

استاد نمونه کشور (منتخب وزارت علوم ، تحقیقات و فناوری) ، در سال 1382
استاد برجسته مهندسی مکانیک کشور (منتخب انجمن مهندسان مکانیک ایران) ، در سال 1385
برنده جایزه علوم و فناوری ISESCO در میان دانشمندان کشورهای اسلامی ، در سال 1997
جوان ترین استاد تمام به تایید انجمن مهندسی مکانیک ایران ، در سال 1375
هدایت بیش از 10 پایان نامه دکتری و بیش از 50 پایان نامه کارشناسی ارشد در دانشگاه صنعتی شریف

[HR]

اینشماره ، اولین شماره مجله هامین و به تبع اولین مصاحبه مجله نیز محسوب میشد . به همین دلیل برای بخش مصاحبه ، به دنبال یکی از افراد متخصص و فعالدر زمینه رباتیک و اتوماسیون بودیم که متوجه شدیم یکی از نام های مطرح دراین زمینه دکتر علی مقداری است.جناب دکتر مقداری به واسطه مسئولیت هایی کهدارند ، ملاقات با ایشان بسیار مشکل است .اما با پیگیری هایی که انجام شد، ایشان با لطف و تواضع فراوان یک زمان ملاقات به ما دادند.در اینجا ازمحبت ایشان و فرصتی که به ما دادند ، صمیمانه تشکر می نمایم.

[HR]


درابتدا سئوالاتی را مطرح می کنیم تا در مورد نحوه آشنایی و علاقه دکتر علیمقداری با رشته رباتیک و همچنین دیدگاه و نظر ایشان را درباره موضوعاتمرتبط با آن جویا شویم.

هامین: با توجه به آن که رشته تحصیلی شما مهندسی مکانیک بوده ، چگونگی علاقمندی شما به این شاخه را توضیح دهید.

دکترمقداری: زمانی که من شروع به تحصیل در مقطع کارشناسی ارشد نمودم ، رشتهرباتیک در آمریکا در حال بدست آوردن جایگاه آموزشی خوبی بود و نیازهایشغلی و تحقیقاتی آن در بخش صنعت احساس شده بود. همچنین به واسطه حضوراساتید خوب در این زمینه و تبلیغات دانشگاه و دانشکده من کم کم به اینرشته روی آوردم و پروژه کارشناسی ارشد خود را نیز در این زمینه انجام دادمو فعالیت در این زمینه را در مقطع دکتری با تغییر دانشگاه خود ادامه دادم.

هامین: هر کس بر اساس تخصص و فعالیتی که در زمینه رباتیک داشته است ، تعریفی از ربات و رباتیک ارائه داده است. تعریف شما چیست؟

دکترمقداری: تعریفی که برای ربات قائلم ، همان تعریفی است که موسسات و مراکزعلمی ارائه می دهند. مثلا در دیکشنری وبستر آمده است : ربات دستگاهیاتوماتیک است که کارهایی را که برای بشر در نظر گرفته شده ، انجام می دهد.عملا ما اگر کار بشر را به ماشین بدهیم ، آن ماشین ربات است . اما اینتعریف بسیار کلی است و در یک نگاه تخصصی تر ربات ، دستگاهی است اتوماتیککه کار بشر را انجام می دهد ولی این ماشین ویژگی های دیگری از جمله چندکاره بودن ، قابل برنامه ریزی برای کارهای متفاوت و انعطاف پذیری را بایددارا باشد.

هامین: از نظر شما چه کسی را می توان مهندس رباتیک نامید؟

دکترمقداری: سیلقه ها و دیدگاه ها در مورد مهندس رباتیک مختلف است . من رباتیکرا زیرگرایشی از گرایش های مهندسی مکانیک می دانم. به نظر من یک مهندسمکانیک خوب که دروسی را در چهارچوب های مشخص در زمینه رباتیک مانند بیناییماشین ، هوش مصنوعی و ... گذرانده باشد آمادگی لازم برای طراحی و ساختسیستم های رباتیکی بدست آورده است و می تواند یک مهندس رباتیک خوب محسوبشود.

اگر جواب این سئوال را بخواهم در جمله ای کوتاه بیان کنم: “یک مهندس رباتیک خوب ، یک مهندس مکانیک خوب است که درس های رباتیکی راگذرانده است.”

هامین: با توجه به نیازی که به متخصصان رشتهرباتیک در جهان احساس شده است. بعضی از کشورها در مقطع کارشناسی این رشتهرا ارائه داده اند و تا قبل از سال 1387 تنها در دانشگاه صنعتی شاهرود ونیز از این سال به بعد در دانشگاه همدان تدریس می شود. با توجه به این کهدانشگاه صنعتی شریف دارای افراد برجسته در این رشته است چرا تاکنون اینرشته ایجاد نشده است؟ آیا اصلا نیازی به این امر است؟

دکترمقداری: بعضی دانشگاه ها به ندرت رشته رباتیک را به عنوان یک رشته معرفیکرده اند و در حال اجرای آن هستند که این موضوع نیز جایگاه خاص خودش رادارد. ولی با توجه به این که من تقریبا اولین کسی بودم که با تحصیلاتمهندسی مکانیک ولی با تحقیق و گذراندن دروسی در زمینه رباتیک به ایرانآمدم و در اینجا مشغول به کار شدم و با وجود این که فرصت های متعددی برایارائه رباتیک به عنوان یک رشته مجزا داشته ام ولی هیچ گاه از این ایده ونظریه استقبال نکردم. با توجه به این که توجه و درخواست بازار کار و صنعتکشورهایی مانند ایران برای چنین تخصص هایی بسیار محدود است ، به نظر منفارغ التحصیلان این رشته در بازار کار محدود می شوند؛ یعنی عملا فارغالتحصیل رشته رباتیک در بازار کار و در ذهن مدیران و صنعتگران دارای تخصصهای محدود و در زمینه خاصی هستند. در حالی که اجرای چنین طرحی در قالبمهندس مکانیک به نفع فارغ التحصیل است. چون فارغ التحصیل می تواند درجاهای مختلفی مشغول به کار شود؛ مثلا در صورت عدم یافتن شغلی در زمینهرباتیک ، می تواند در زمینه مکانیک به فعالیت بپردازد. به همین دلیل دردانشگاه صنعتی شریف رباتیک را به عنوان رشته ای مجزا اجرا نکرده ایم. ولیدر مهندسی مکانیک در رشته های طراحی کاربردی یا در مهندسی برق به صورت زیرگرایش ، دانشجویان دروسی را می گذرانند و همچنین پروژه های کارشناسی ارشدیا دکتری را در زمینه رباتیک انجام می دهند . در هر صورت این افرادمهندسان مکانیکی هستند که آشنایی لازم با دروس و زمینه های رباتیک را دارامی باشند و اگر صنعت نیاز داشته باشد در این زمینه فعالیت می کنند و درغیر این صورت باز توانایی لازم برای کار در زمینه های مختلف مکانیک رادارند.

هامین: در کشورهای بزرگی مانند آمریکا ، ژاپن ، استرالیا، ایرلند و... رباتیک به عنوان یک رشته مجزا ارائه شده است. دلیل این امررا چه می دانید؟

دکتر مقداری: ما وقتی در مقام مقایسه آموزش عالیکشورهایی مانند آمریکا و استرالیا با ایران بر می آییم نباید تفاوت هایصنعت آنجا با ایران را فراموش کنیم . اگر ما نیاز صنعت کشورهایی مانندآمریکا واسترالیا را با نیاز صنعت ایران مقایسه کنیم ، می بینیم کهنیازهای صنایع ایران بسیار محدود است. مثلا در استرالیا برای زدن پشمگوسفند های صادراتی خود از ربات بهره می گیرند. همچنین نرخ کارگر درکشورهای توسعه یافته بسیار بالاست ولی در کشورهایی مانند ایران این مقدارپایین است و همین مسئله باعث عدم توجه و توجیه اقتصادی مناسب شده است. درایران ، رباتیک در صنعت خودروسازی برای بالا بردن کیفیت و کمیت تولید موردتوجه قرار گرفته است . در حال حاضر زمینه های دفاعی و نظامی و محل هایی کهکار برای انسان خطرناك است ، از زمینه هایی است که امکان گسترش آن ها درایران وجود دارد. شاید در آینده این گستره و بازار افزایش یابد ، آنگاهباید آموزش عالی و دانشگاه ها نیرو های لازم را تامین کنند و خود را باصنعت هماهنگ کند و آن وقت ممکن است که رشته رباتیک در دانشگاه صنعتی شریفنیز ارائه شود.

هامین: به نظر شما اجرای چه میزان از پروژه های طراحی و نصب سیستم های اتوماسیون در ایران توسط شرکت های داخلی امکان پذیر است؟

دکترمقداری: من به واسطه مسئولیت هایی که امروزه دارم مدتی است که متاسفانه ازصنعت به دور هستم و اطلاعات به روزی ندارم اما با توجه به گذشته می دانمکه شرکت هایی در این زمینه در حال فعالیت هستند. مثلا یکی از فارغالتحصیلان همین دانشکده مکانیک جناب آقای حسین مجدفر است که شرکت رباتپارسیان را راه اندازی کرده اند و در این زمینه در حال فعالیت هستند. ولیدر کل می توان گفت شرکت هایی به تعداد کافی برای پاسخ گویی به نیاز امروزکشور وجود دارند.

هامین: نقش نظام آموزش عالی در تامین نیاز نیروی انسانی در قسمت اتوماسیون صنعتی چیست؟ چه پیشنهادی برای بهتر شدن این وضعیت دارید؟

دکترمقداری: رابطه بین صنعت و آموزش یکه رابطه مستقیم است. مطمئناً اگر صنعتبه این سمت بخواهد برود نیازمند فارغ التحصیلان دانشگاهی خواهد بود. حتیاگر شرکتی سیستمی آماده را از خارج کشور خریداری بکند برای تعمیرات ونگهداری آن به این متخصصان نیازمند است. اما برای رشد در زمینه های آموزشینیازمند اعتماد صنعت به فارغ التحصیلان هستیم و تا زمانی که این دیدگاهایجاد نشود ، شاهد رشد زیادی نخواهیم بود . اما اگر صنایع اعتماد لازم رابکنند ، کم کم امکان طراحی و ساخت سیستم های بومی به وجود خواهد آمد. حالموضوع صحبت را به سمت مرکز سدرا ( قطب علمی طراحی ، رباتیک و معطوف میکنیم . ( CEDRA اتوماسیون همانطور که می دانیم جناب دکتر مقداری مدیر اینقطب می باشند. پروژه های قابل توجه ای در زمینه رباتیک توسط ایشان و دیگراعضاء این قطب ، انجام شده است و این می تواند گویای توانایی مهندسانایرانی در عرصه رباتیک باشد . حال می خواهیم اطلاعات کامل تر را از زبانخود ایشان بشنویم.

هامین: مرکز تحقیقاتی CEDRA چگونه مرکزی است و از چه سالی شروع به فعالیت کرده است؟

دکترمقداری: به واسطه فعالیت هایی که دانشکده مکانیک دانشگاه صنعتی شریف ازسال 1366 در زمینه رباتیک انجام داده بود. همچنین من اولین هیئت علمی بودمکه با این تخصص به ایران آمدم و اولین سیلابس های درسی رباتیک را در همانسال های ابتدایی تهیه کرده و به تایید وزارت علوم و فناوری رسید و بهتدریس آنها پرداختیم. راه اندازی آزمایشگاه ، و انجام تحقیقات و فعالیتهای آموزشی ما 1367 بر می گردد. به تبع - به سال های 68 چون سابقه وعملکرد بیشتری در این زمینه نسبت به دانشگاه های دیگر داشتیم ، ما در سال1380 پیشنهاد تشکیل قطب علمی تحقیقاتی رباتیک و اتوماسیون را به وزارتعلوم و تحقیقات دادیم و پس از بررسی یک ساله ، سرانجام این امتیاز را بهدانشگاه صنعتی شریف دادند. در نتیجه تحت عنوان قطب از سال 1381 ما فعالیتهای خود را ادامه دادیم. درحالی که قبلا نیز دارای فعالیت بوده ایم ولیبدون عنوان رسمی . اما این قطب فعالیت های ما را انسجام بخشیده است وتوانسته ایم ارتباط هایی با اساتید دیگر دانشگاه ها برقرار کنیم.

هامین: افرادی که در این مرکز فعالیت می کنند دارای چه شرایط و تخصص هایی هستند؟

دکترمقداری: عمده افراد از دانشکده مکانیک دانشگاه صنعتی شریف هستند . چون قطبهای علمی بدین صورت تعریف می شوند؛ یعنی امتیاز قطب را به دانشگاهی میدهند که در آن زمینه بیشترین افراد را داشته باشد ، ولی می تواند استادهایهمکار ، از دیگر دانشگاه ها داشته باشد. اما استادهایی از دیگر دانشکدههای دانشگاه صنعتی شریف ، چند استاد در خارج از کشور و همچنین اساتیدی ازدیگر دانشگاه ها مانند جناب دکتر نادری از دانشگاه بوعلی همدان با ماهمکاری داشته اند.

هامین: اگر افرادی تمایل داشته باشند ، می توانند در این قطب به فعالیت بپردازند؟

دکترمقداری: هدف از تاسیس قطب ها تامین شرایط لازم برای افراد واجد شرایط وشاخص برای انجام فعالیت هایشان است. ولی قطب مانند یک ساختمان که افرادیدر آن به فعالیت می پردازند نیست. بلکه مکان آزمایشگاهی محدود در حدآموزشی پژوهشی دارد که افراد می توانند تحت این نام و فضا به فعالیتبپردازند و از امتیاز هایی استفاده کنند. اگر فردی علاقمند باشد ، میتواند درخواست خود را به این قطب بفرستد و پس از بررسی درخواست در شورایقطب ، در صورت پذیرش ، می تواند تحت عنوان قطب به فعالیت بپردازد. همچنینامکان پیشنهاد همکاری مشترك با اعضا قطب وجود دارد.

هامین: در سایت این مرکز تحقیقاتی لیستی از پروژه هایی که تاکنون انجام شده ، آمده است ، مهم ترین پروژه ها این مرکز چه بوده است؟

دکترمقداری: از مهم ترین پروژه های انجام شده در قطب در سال های اخیر می توانبه طراحی و ساخت دو ربات امدادگر ، طراحی و ساخت ربات انسان نما ، مدلسازی حرکت دویدن و پرش در ربات های انسان نما ، طراحی ربات های رو سطحیROV و طراحی و ساخت استخر موج پارك آبی تهران اشاره کرد.

هامین:در بین نام های حامیان پروژه ها ، نام دو سازمان ISESCO ، WHO و شرکتتام ایران خودرو به چشم می خورد ، لطفا در مورد این همکاری ها توضیحبیشتری بدهید.

دکتر مقداری: این پروژه ها را به ما سفارش ندادند.آنها تنها حمایت کننده بودند. پروژه ربات پرستار برای کمک به بیماران قطعنخاعی در نظر گرفته شده بود و ما در حال انجام آن بودیم و در میانه راهبرای تکمیل ساخت آن ، نیاز به تجهیزات خاصی بود. به همین منظور درخواستخود را به دو سازمان WHO و ISESCO فرستادیم و آنها نیز به دلیل نوع پروژه، حمایت هایی مالی به قطب دادند . برای پروژه انسان نما نیز توانستیم ازشرکت تام ایران خودرو حمایت مالی دریافت کنیم. اما تاکنون متاسفانه درحالی که توانایی آن را داریم ، پروژه ای را به درخواست صنعت انجام ندادهایم.

هامین: در اهداف مرکز CEDRA آمده است ، یکی از رسالت هایاین قطب پاسخگویی به نیازهای رباتیک و اتوماسیون در صنایع ایران می باشد.میزان موفقیت خود را در پاسخگویی به این نیازها ، چگونه ارزیابی می کنید؟

دکترمقداری: در این زمینه ها ، آمادگی لازم را داریم. اما باید صنعت پشتیبانیلازم را بکند. ولی متاسفانه در کشور ما چون پاسخ نیازهای صنعت در خارج ازکشور وجود دارد. ترجیح می دهند که سیستم آماده را خریداری کنند. در اصل ازحوصله صنعتگران ما خارج است که منتظر تحقیق بشوند تا یک کار مهندسی درداخل به جواب برسد و اگر توانایی برای خرید از خارج را داشته باشند ، سریعتر به جواب می رسد. ما همیشه حل تمرین را به تفکر خود ترجیح می دهیم. بهنظر من اگر مدیران صنایع حوصله لازم را داشته باشند و به دانشجویان ونیروهای داخلی اعتماد کنند می توان به پیشرفت های بهتر و بومی دست یافت واگر برای مشکل خود به خارج از کشور رجوع می کنند حداقل یک میزان از کارهارا با متخصصان داخلی انجام دهند و فرصت لازم را به آن ها بدهند.

هامین:از حمایت کننده های مالی این قطب ، وزارت علوم ، فناوری و تحقیقات ودانشگاه صنعتی شریف است. چه میزان این حمایت ها کافی بوده است؟

دکترمقداری: حمایت های مالی در ابتدا خوب بود ولی چند سالی است که این بودجههای رو به افول گذاشته است و متاسفانه به ناچار این موجب کاهش میزانفعالیت ها می شود.

هامین: بدون هیچ گونه جهت گیری سیاسی ، آیا تحریم های انجام شده از سوی دیگر کشورها ، در روند اجرای پروژه های تاثیرگزار بوده اند؟

دکترمقداری: بله ، مطئنا این تحریم ها موثر بوده است. ما در بعضی پروژه هانیاز به تجهیزاتی داشتیم که این مسئله ما را در سختی قرار داده است.

آماده کنندگان سئوالات مصاحبه:
امیر بهادری فرد و پیام قاسمی
هماهنگ کننده و انجام دهنده مصاحبه:
[External Link Removed for Guests]

اینمصاحبه قبلا در شماره اول نشریه رباتیکی و دانشجویی «هامین» [ وابسته بهانجمن علمی رباتیک دانشگاه صنعتی شاهرود ] چاپ شده است .
استفاده از این مقاله فقط با ذکر منبع " سایت تخصصی مهندسی رباتیک [External Link Removed for Guests] " و " نشریه رباتیک هامین " مجاز است.