جنگ جهانی دوم و موضوع عدم استفاده عمده ازتسليحات شيميايي

[ali nuri]

جنگ جهانی دوم و موضوع عدم استفاده عمده ازتسليحات شيميايي
رقابت تسليحاتي كه چند سال قبل از جنگ جهاني دوم بين قدرت هاي بزرگ آغاز شده بود، مخصوصاً در زمينه تحقيق و توسعه سلاح هاي شيمايي ادامه يافت و در اين زمينه كشورها به نتايج جديدي رسيدند. پيشرفت هاي بدست آمده در اين دوره بسيار مهم بودند، بطوري كه خردل هاي نيتروژنه و عوامل گاز توليد شدند و آلمان ها دو سال قبل از آغاز جنگ گاز عصبي سارين و تابون را كشف كردند. با دسترسي كشورهاي متخاصم به تسليحات شيميايي و انبارهاي موجود پر از اين سلاح ها، ترديدي نبود كه اين كشورها در مقابله با دشمن به توسل به سلاح هاي شيميايي وسوسه شوند.

در جنگ جهاني دوم همه متخاصمان اصلي (انگلستان، فرانسه، امريكا، شوروي، ژاپن، آلمان و ايتاليا) گازهاي سمي مختلفي داشتند، «احتمالاً در اين ميزان كل ذخاير جنگ افزارهاي شيميايي توسط قدرتهاي اصلي متخاصم...، دو برابر آنچه كه در طول جنگ اول استفاده شد، مي رسيد»

ولي در اين جنگ، سلاح هاي شيميايي بطور عمده مورد استفاده قرار نگرفت. «نيروهاي آلمان فقط در چندين تك در مقابل پارتيزان هاي شوروي در اودسا و كريمه از جنگ افزارهاي شيميايي استفاده كردند». انگليسي ها و امريكايي ها ماده اي تحت نام ناپالم (نفت ژله شده كه ماده اي سوزان و خطرناك است) ساختند و از طريق بمباران هاي هوايي در آتش زدن شهرها و سربازان حريف استفاده كردند «بر اثرار بمباران هامبورگ توسط هواپيماهاي متفقين در سال 1942، حدود 200 هزار غيرنظامي سوختند... در 1945 نيز امريكايي ها در سدان از ناپالم استفاده كردند كه تلفات ناشي از آن را حدود 400 هزار نفر گزارش كرده اند» [FONT=Arial,sans-serif] 

[FONT=Tahoma,sans-serif]دليل اين خودداري وسيع از كاربرد سلاح هاي شيميايي محتاط مي نمود. دول قدرتمند متحد عليه آلمان در مواقعي كه از جانب نيروهاي آلماني بشدت تحت فشار قرار داشتند حتي مسئله استفاده سلاح هاي شيميايي عليه آن كشور را مورد بررسي قرار دادند اما از آنجا كه از اقدام مقابله به مثل ارتش نيرومند آلمان وحشت داشتند از اين اقدام خودداري نمودند» كارشناسان نظامي معتقدند كه يك كشور در شرايط جنگي تنها از عواملي ممكن است استفاده كند كه فن مقابله و درمان مصدومين ناشي از آن عوامل را نيز داشته باشد. در جنگ جهاني دوم، زرادخانه هاي شيميايي كشورهاي متخاصم با هم فرق داشت. آلمانها عمدتاً عوامل اعصاب و متفقين عوامل خون را در اختيار داشتند. در نتيجه استفاده از سلاح هاي شيميايي بدون داشتن وسايل درماني مقابله با آنها احتمال آسيب پذيري در مقابل عوامل ناشناخته را افزايش مي دهد. همچنين گفته شده است كه «تأثيرات رواني بجامانده از كاربرد اين جنگ افزارها در جنگ جهاني اول و اينكه هيتلر خود از مصدومان ناشي از كاربرد اين جنگ افزار در درگيري هاي جنگ اول بوده است»  

[FONT=Tahoma,sans-serif]در جنگ هاي يمن (1967-1963)، مصر از جنگ افزارهاي شيميايي استفاده كرد كه بخاطر مسائل خاورميانه و نيز مسائل وحدت اعراب مسئله به سكوت برگزار شد. در افغانستان نيز نيروهاي شوروي و دولتي در مقابله با چريك هاي افغاني از عوامل شيميايي موسوم به «باران زرد» استفاده كرده اند.  
[FONT=Tahoma,sans-serif]اما فاجعه آميزترين كاربرد سلاح هاي شيميايي، استفاده عراق از اين جنگ افزارها در طول 8 سال جنگ تحميلي بود. در اين جنگ نيروهاي عراقي پس از شكست هاي متعدد در مناطق مختلف جبهه جنگ به استفاده از انواع عوامل شيميايي عليه افراد نظامي و غير نظامي روي آورند و در اين مدت با استفاده از انواع مهمات شيميايي از قبيل بمب، گلوله هاي توپ و خمپاره كه حاوي گازهاي سمي و كشنده اي همچون عوامل عصبي، گازهاي خردل، سيانور و عوامل خفه كننده بودند، به نقض آشكار تعهدا مربوطه خود در كنوانسيون هاي بين المملي پرداخت. «در طي اين مدت بيش از 252 مورد حمله شيميايي (عراق) عليه ايران صورت گرفت كه در سازمان ملل متحد ثبت شده است». عراق با مشاهده سكوت و انفعال جامعه بين المللي حتي به جان مردم خود نيز رحم نكرد و به وحشيانه ترين مورد استفاده از سلاح هاي شيميايي در اول مارس 1988 در مقابل اكراد بي دفاع حلبچه دست زد كه طي آن 5 هزار نفر از مردم غير نظامي اين شهر جان باختند. با توجه به عمق فجايع ناشي از حملات شيميايي صدام عليه ايران، در فصل آخر كتاب بحث ويژه اي به اين موضوع اختصاص داده شده است.  
[FONT=Tahoma,sans-serif] 
[FONT=Tahoma,sans-serif]كشورهاي غربي كه در طول جنگ ايران و عراق به تسليح عراق پرداخته بودند، بعد از پايان جنگ بين دو كشور و حمله صدام به كويت خود در معرض تهديدها صدام حسين مبني بر استفاده از سلاح هاي شيميايي قرار گرفتند. در جنگ دوم خليج فارس بين امريكا و متحدينش از يك طرف و عراق از طرف ديگر برغم ادعاها و تهديدات مكرر صدام، جنگ افزارهاي شيميايي مورد استفاده قرار نگرفتند. از جمله موانعي كه براي كاربرد سلاح هاي شيميايي در اين جنگ برشمرده اند عبارتند از: زمان سريع عمليات، انهدام سيستم هاي پرتاب كننده عراق توسط متحدين، اوضاع نامساعد جوي، ترس از واكنش نيروهاي متحد، ارزيابي، كارآيي رزمي پائين و وسايل پرتاب كننده خفيف.  
[FONT=Tahoma,sans-serif]در طول دوره بعد از پايان جنگ سرد موارد زيادي از ادعاي استفاده سلاح هاي شيميايي از جمله در تاجيكستان و چچن توسط جنگده هاي روسي، رد قره باغ از سوي ارامنه، در قطار زيرزميني توكيو توسط فرقه آئوم و صدها مورد ديگر گزارش شده است كه آخرين آنها ادعاي طرفداراين برهان الدين رباني مبني بر استفاده از عوامل شيميايي توسط نيروهاي طالبان در افغانستان مي باشد.  

[FONT=Arial,sans-serif] 
  
[FONT=Tahoma,sans-serif]SIPRI CB Studies, Vol. 1p XII-. 
[FONT=Tahoma,sans-serif]
[2] - "از حشره كش تا بمب شيميايي» آدينه، شماره 22، ارديبهشت 1367، ص 13. 
[FONT=Tahoma,sans-serif]

[3] - بعيدي نژاد، حميد «سيستم هاي نظارت بر اجراي تعهدات در كنوانسيون سلاح هاي شيميايي» تهران: وزارت امور خارجه، بي تا، ص 12.


  [FONT=Tahoma,sans-serif][4] - مشهدي، حسن «خلع سلاح و امنيت جهاني» روزنامه اطلاعات، 30 ديماه 1370، ص 12. 
[FONT=Tahoma,sans-serif]
[5] - ر.ك: نورمن سيگار: «سلاح شيميايي و جنگ خليج فارس: سگي كه پارس نكرد» مجله سياست دفاعي، سال اول، زمستان 1371، شماره يك، ص 164-  
[FONT=Tahoma,sans-serif]
[6] - روزنامه همشهري، 14 مهرماه 1375، سال چهارم، ص 23.