نگاهى گذرا به تاريخ جوامع بشرى

[ganjineh]

نقش دوران‏ساز و كليدى جوانان در غالب حركت‏هاى فرهنگى و اجتماعى و نيزنهضت‏هاى حياتبخش پيامبران الهى كاملا آشكار و روشن است. تجربه تاريخبيانگر اين مهم است كه در هر حركتى از استعدادهاى فكرى و نهفته قشر جوانبه صورت اصولى و صحيح بهره‏بردارى شده است، دستاوردهاى بسيار مهم وارزشمندى به دست آمده است. در مقابل، زمانى كه هدايت و رهبرى گروه‏هاىجوان به دست افراد هوسران و قدرت‏طلب افتاده است، جنايات و تراژدى‏هاىبسيار دهشتناكى به وقوع پيوسته است. در حالى كه، در تفكر دينى بها دادن وشخصيت دادن و اهتمام به جوانان بسيار توصيه شده است

وقتى مجموعهروايات مربوط به قيام حضرت مهدى(عج) را مطالعه مى‏كنيم، با اين حقيقت آشنامى‏شويم كه زمينه‏سازان اصلى ظهور و اصحاب و ياران خاص آن حضرت در جريانتلاش براى تشكيل حكومت عدل جهانى، جوانان خواهند بود.

براى روشنشدن اين حقيقت، سزاوار است، سيره و عملكرد يكى از انبياء الهى در اينزمينه، با بهره‏بردارى منفى رهبران مستبد از نيروهاى جوان در جنگ‏هاىجهانى اول و دوم مقايسه شود تا آن‏گاه پيامدهاى استفاده از ظرفيت‏هاى قشرجوان و نيز عدم استفاده و غفلت از آن آشكار گردد .

از اين‏ نظر،وقتى مجموعه روايات مربوط به قيام حضرت مهدى(عج) را مطالعه مى‏كنيم، بااين حقيقت آشنا مى‏شويم كه زمينه‏سازان اصلى ظهور و اصحاب و ياران خاص آنحضرت در جريان تلاش براى تشكيل حكومت عدل جهانى، جوانان خواهند بود. بهعنوان مثال، يكى از شخصيت‏هاى وارسته و شجاعى كه در آخرالزمان با هدفاصلاح وضع نابسامان جوامع اسلامى قيام خواهد كرد، فردى به نام «سيد حسنى‏»است. به روايت امام صادق ‏عليه السلام حسنى يك جوان خوش‏چهره و نورانى استكه على‏رغم به دست آوردن قدرت و امكانات بسيار زياد، آن‏گاه كه از ظهورحضرت مهدى ‏عليه السلام آگاه مى‏شود، خود را به همراه سپاهيانش به امام‏عليه السلام مى‏رساند و با آن حضرت بيعت مى‏كند. به يك روايت، امامزمان(عج) به وسيله ايشان براى مردم مكه چند روز پيش از قيام پيامىمى‏فرستند ...

گذشته از اين، وقتى حضرت على‏ عليه السلام بهمناسبتى از ياران و اصحاب امام عصر(عج) سخن مى‏گويند، در توصيف ويژگى‏هاىآنان اين چنين مى‏فرمايند: ياران قائم(عج) همه از ميان جوانان خواهند بود.سالخورده در بين آنها بسيار كم است و نسبت‏سالخوردگان بر جوانان در بيناصحاب آن ‏حضرت همانند سرمه‏اى براى چشم و نمك براى غذاست و كمترين بخشغدا را نمك تشكيل مى‏دهد . (1)

وقتى حضرت على‏ عليه السلام بهمناسبتى از ياران و اصحاب امام عصر(عج) سخن مى‏گويند، در توصيف ويژگى‏هاىآنان اين چنين مى‏فرمايند: ياران قائم(عج) همه از ميان جوانان خواهند بود.سالخورده در بين آنها بسيار كم است و نسبت‏سالخوردگان بر جوانان در بيناصحاب آن ‏حضرت همانند سرمه‏اى براى چشم و نمك براى غذاست و كمترين بخشغدا را نمك تشكيل مى‏دهد .

اين امر، ناشى از اين است كه جوان بهدليل داشتن فطرت پاك و صفاى باطن در درجه اول، از استعداد و ظرفيت‏ بالاىدرك و توان شناخت ‏حقيقت‏ برخوردار است. علاوه بر آن، به واسطه شجاعت وشهامت زيادى كه دارد زودتر پذيراى حقايق مى‏شود و در مقابل آنها لجاجت وسرسختى بى‏مورد به خرج نمى‏دهد.

[ganjineh]

اوصاف منتظران جوان

در خصوص ياران حضرت حجت(عج) ويژگى‏ها و اوصاف ذيل بيان شده است:

برخوردارى از علم و معرفت كامل و ايمان استوار، شهامت و شجاعت‏ بى‏نظير، گذشت و فداكارى، شهادت‏طلبى، فروتنى و تواضع در اوج برخوردارى از قدرت و امكانات، حق‏مدارى، عشق به امام ‏عليه‌السلام، تبعيت و پيروى كامل از رهنمودهاى حضرت حجت(عج) و خيرخواهى به همنوعان و صفا و صميميت و ... .





وظايف منتظران جوان

در معارف دينى، وظايفى براى منتظران واقعى حضرت حجت‏(عج) بيان شده كه از طريق عمل به مجموعه‏اى از تكاليف افراد بتوانند از چنان شايستگى برخوردار شوند كه در زمره ياران واقعى آن‏ حضرت درآمده و در حد توان و ظرفيت و به ميزان همت و تلاش افراد به فراهم شدن بستر مناسب براى ظهور منجى عالم بشريت كمك نمايند. گرچه مجموعه وظايف منتظران بسيار است اما در اين نوشته، تنها به ذكر چند مورد مهم، كه در شرايط كنونى جامعه اسلامى داراى اهميت است ‏بسنده مى‏كنيم .



الف. شناخت امام زمان(عج)

يكى از مهم‏ترين و اساسى‏ترين اصولى كه از اركان اصلى مكتب تشيع محسوب مى‏شود، مساله امامت و آشنايى با امام هر عصر است. به اعتقاد شيعه، در هيچ برهه از زمان، زمين خالى از حجت و انسان بدون امام معصوم نخواهد بود. چرا كه هدايت و رهبرى صحيح و همه جانبه انسان بر اساس تعاليم الهى تنها از طريق پيروى از رهنمودها و روشنگرى‏هاى امامى ممكن است كه علاوه بر، آشنايى با سنت‏هاى حاكم بر نظام هستى، از تمامى مصالح بشر و حقايق تعليمات پيامبران الهى آگاه باشد. با توجه به اين حقيقت، يكى از وظايف مهم آحاد جامعه، به‏ ويژه قشر جوان آن است كه در هر عصرى، نسبت ‏به امام و حجت الهى موجود در آن زمان به گونه‏اى شناخت پيدا كنند كه بر تعاليم مسؤوليت‏هاى خود آگاهى پيدا كرده و بر اساس آن عمل نمايند. اهميت‏ شناخت امام زمان(عج) در هر عصرى به گونه‏اى است كه در برخى روايات، عدم كسب معرفت لازم از امام هم‌رديف، بلكه مساوى با كفر و بى‏ايمانى شمرده شده است. پيامبر اكرم ‏صلى الله عليه و آله در همين زمينه مى‏فرمايند: «هر كسى كه بميرد و امام زمان خودش را نشناسد به مرگ جاهليت از دنيا رفته است.»(2) و يا در يكى از ادعيه كه بر آن نيز بسيار سفارش شده است. به همين مساله اشاره شده است: پروردگارا حجت ‏خودت را به من بشناسان چرا كه اگر حجتت را به من نشناسانى من از دين و آئينم گمراه مى‏شوم.(3) مضمون اين‏گونه روايات زمانى بهتر روشن خواهد شد كه به پيامدهاى مثبت و منفى يك جامعه، در اثر برخوردارى و عدم برخوردارى جامعه از امام و رهبرى شايسته توجه و دقت‏ بيشترى شود. در طول تاريخ، چه بسيار بوده‏اند حركت‏ها و يا نهضت‏هاى عظيم مردمى كه به دليل فقدان رهبر شايسته با شكست مواجه شده‏اند و يا پس از پيروزى به جهت افتادن زمام امور در دست زمامداران بى‏كفايت ‏به انحراف و اضمحلال كشيده شده‏اند ...

پيامبر اكرم ‏صلى الله عليه و آله مى‏فرمايند: «هر كسى كه بميرد و امام زمان خودش را نشناسد به مرگ جاهليت از دنيا رفته است.»

البته، كم و كيف شناخت امام عصر(عج) با توجه به نياز و توانايى و ظرفيت افراد متفاوت است. مهم اين است كه اين شناخت ‏به گونه‏اى باشد كه در صورت مواجه افراد با تهديدها و شبهه‏افكنى‏هاى دشمنان و بدخواهان، در تشخيص راه صحيح و شيوه درست از دچار شدن به گمراهى و انحراف آنها را نجات دهد. وگرنه شناخت كامل و همه جانبه حجت‏هاى الهى براى افراد عادى با توجه به محدوديت استعدادها و توانايى‏هاى فكرى غيرممكن است .





ب. پيروى از نائبان امام زمان(عج)

در دوره غيبت كبرى، فقهاى جامع‏الشرايط به نصب امام زمان(عج) مسؤوليت نمايندگى عام امام(عج) را در استمرار حركت ‏حيات‏بخش امامت و پاسدارى از احكام و مقررات اسلامى برعهده دارند. بر اين اساس، يكى از وظايف افراد در عصر غيبت، پيروى از رهنمودهاى فقهاى عادل است. چرا كه فقها به دليل آشنايى با شيوه‏هاى صحيح استنباط احكام از منابع اصيل دينى، قادرند تا به پرسش‏هاى مختلف مردم در زمينه مسائل دينى پاسخ دهند. امام صادق ‏عليه السلام در اشاره به چنين امر مهمى فرمودند: «فقها از سوى ما منصوب شده‏اند تا به سؤالات شما پاسخ دهند و شما نيز مؤظف هستيد در شرايطى كه به ما دسترسى نداريد به آنها مراجعه كنيد و بر اساس نظر آنان در چهارچوب احكام الهى عمل كنيد و هرگز حكم آنها را كه براساس موازين شرعى ارائه مى‏شود، رد ننماييد. چون رد نظر آنان، به منزله رد حكم و نظر ماست و رد نظر ما، به منزله رد نظر و حكم خداوند است.» (4)

امام صادق ‏عليه السلام مى‏فرمايند: «صاحب‏الامر(عج) غيبتى خواهد داشت اگر كسى در آن دوره - آخرالزمان- بخواهد ديندار بماند، سخت در مشقت ‏خواهد بود. بنده خالص خدا در آن شرايط بايد تقواى الهى پيشه كند و دو دستى به دين خود بچسبد.»

در همين باره زمانى كه از حضرت مهدى(عج) سؤال كردند كه در دوران غيبت كبرى كه به شما دسترسى نداريم جواب احكام و مسائلى را كه با آنها مواجه مى‏شويم چگونه به دست آوريم؟ آن ‏حضرت در پاسخ فرمودند: «در پيشامدها و حوادثى كه رخ مى‏دهد به آشنايان با احاديث ما (يعنى مجتهدان جامع‏الشرايط كه متخصصان متون دينى و احاديث اهل‏بيت ‏عليهم السلام هستند) مراجعه كنيد و آنها حجت من براى شما و من حجت‏ خدا بر آنان هستم.»(5) پس، برخلاف نظر نادرست ‏برخى افراد ناآشنا به معارف اسلامى، مسلمانان در دوران غيبت كبرى بدون راهنما نمانده‏اند كه مجبور باشند با شيوه‏هاى ناصواب متكى به انديشه‏هاى ناقص بشرى و نظريه‏هاى غيرعلمى به حل مشكلات اقدام كنند و در نتيجه، گرفتار معضلات فرهنگى و اقتصادى و اجتماعى فراوان گردند. بلكه در دورانى كه بنابر مصالحى امام معصوم ‏عليه السلام در دسترس همگان نيست مردم موظف‏اند كه به فقهاى عالم و عادل مراجعه كنند و آنان نيز موظفند بدون كوتاهى و سهل‏انگارى بر اساس موازين شرعى از طريق مراجعه به آيات قرآن و روايات اهل‏بيت ‏عليهم‌السلام به همه سؤالات و نيازهاى فكرى و اعتقادى و فقهى و فرهنگى و سياسى و ... آنها پاسخ‏هاى مناسبى ارائه دهند .