جرم و راههای پیشگیری از آن

[ganjineh]

مسئله بزهکاری و انحراف اطفال و نوجوانان از دیر باز در جامعه بشری موردتوجه اندیشمندان بوده است. همزمان با گسترش انقلاب صنعتی و وسعت دامنهنیازمندیها، محرومیت های حاصل از عدم امکان تامین خواستها و احتیاجاتزندگی موجب توسعه شدید و دامنه دار فساد، عصیان، تبهکاری، سرگردانی، دزدیو... در اطفال و نوجوانان شده است.

جرم

این گونه مسائلامروزه برای کشور ما هم مطرح است و آثار مهلک آنها درسیمای جامعه آشکاراست. کودکان و نوجوانان سرمایه های جامعه هستند و سلامت روح و جسم آنهاتضمین کننده سلامت جامعه آینده است. بنابراین مسائل آنان از جمله مسائلیاست که باید به آنها توجه کافی مبذول داشت. مطالعات کشورهای غربی حاکی ازآن است که تجربه های رفتار بزهکارانه در میان نوجوانان بسیار شایع است.برخی ادعا کرده اند ۹۰ درصد نوجوانان مرتکب اعمالی شده اند که چنانچه بهمداخله پلیس می انجامید موجب بازداشت می گردید.
این بررسی ها به ایننتیجه دست یافته اند که شیوع رفتارهای بزهکارانه در نوجوانان بیشتر از آناست که مردم انتظار دارند. (باباخانی پور ۱۳۷۶ ) تجربه نشان می دهد تنهاتعدادی از نوجوانانی که دست به قانون شکنی می زنند دستگیر می شوند و ازکسانی که دستگیر شده اند تنها تعداد معدودی بازداشت می گردند و از کسانیکه بازداشت می گردند عده ای خاص به زندان فرستاده می شوند و از کسانی کهمحاکمه شده اند تنها بخشی به عنوان بزهکار محکوم می شوند و بنابراین بسیاردشوار است که بدانیم در هر جامعه چند نفر بزهکار وجود دارد، چه کسی بایدبزهکار نامیده شود و کدام نوجوان باید مورد مطالعه علمی قرار گیرد تادرباره ماهیت و منشا رفتارهای بزهکارانه اطلاعات علمی صحیحی به دست آورد.(اسمیت ۱۹۹۵) بزهکاران از نظر روانشناسان یک گروه افراد جوان و نوجوانبسیار ناهمگون و نامتجانس هستند و مسیری که به بزهکاری ختم می شود گوناگوناست و نوجوانانی که با بزه درگیر هستند یا می شوند را نمی توان به سادگیدر الگوی رفتاری یا ویژگیهای منحصر به فردی جا داد. بزهکاری پیامد و نتیجهتعامل و تاثیر متقابل عواملی است که در زندگی فرد حضور دارند. بنابر اینبزهکاری رفتاری است ناشی از عوامل گوناگون. (یانگ ۱۹۹۸ )
● عوامل موثر در بروز جرم
۱) تاثیر عوامل زیستی
تاثیرزیست شناختی وراثت و انتقال خصوصیات جسمانی، عقلانی، هوش والدین و اجدادانسان از دیر زمان موضوع مطالعه روانشناسان و علمای اخلاق بوده است و اینموضوع تحت عنوان وراثت عقلی و اخلاقی مورد بررسی واقع شده است. در بیندانشمندان علوم زیستی و وراثت لمبرزو یکی از پیشگامان این نظریه است. ایندانشمند طی آزمایشات متعدد و مطالعات طولانی خود راجع به۳۸۳ جمجمهجنایتکاران ایتالیایی و ۵۹۰۷ بزهکار زنده نتیجه گیری کرد که برخی اختلالاتبیولوژیکی علت بزه این افراد می باشد و بر اساس آزمایشات این فرضیه ( جانی) را ارائه داد.
۲) تاثیر عوامل روانی
رفائل گاروفالو ( ۱۹۷۸) ازمعتقدان مربوط به تاثیر عوامل روانی در ارتکاب بزه است. بررسی و شناختعوامل روانی مربوط به دانش روانشناسی جنایی است. از جمله رسالتهای ایندانش بررسی منش و شخصیت بزهکار و ارزیابی گرایش های ضد اجتماعی و مطالعهروان خود آگاه و ناخود آگاه آنان به منظور تعیین مسوولیت اخلاقی و اجتماعیشان است. در مطالعه ای معلوم شد که ۷۵درصد مجرمین ۱۸ تا ۲۵ سال دارایبیماری روانی بودند. جرم شناس دانمارکی طی مطالعه ای به این نتیجه رسیدندکه ۷۹ درصد مجرمین به بیماریها و اختلالات روانی از قبیل نوروز، سایکوز وروان پریش مبتلا هستند.
طبق دیدگاه روانکاوی ( فروید ) خانواده ووالدین کودک نقش بسیار بزرگی در ساختن شخصیت معتدل و استوار انسان دارند.زیرا چنانچه سیر طبیعی رشد کودک تا پنج سالگی تکمیل نگردد و در طی یکی ازمراحل توقف حاصل شود این امر سبب بروز اختلال ها و عکس العمل های ضداجتماعی در رفتار آدمی خواهد شد. بر طبق دیدگاه روانشناسان در تحلیل شخصیتبزهکار تمایلات و انگیزه های ناخود آگاه جایگاه مهمی دارند. از نظر ایندانشمندان مجازات افرادی که به علل اختلالات روانی مرتکب بزه می شوند نهتنها مثمر ثمر نیست بلکه آنان را به سوی جرایمی تازه نیز سوق می دهد. (شاهبیاتی ۱۳۷۸ )
۳)نقش عوامل اجتماعی در جرم
برخی از دانشمندانعوامل محیطی و اجتماعی را منشاپدیده جرم تلقی کردند. به نظر این دانشمندانجرم پدیده ای نیست که عوامل و شرایط جسمانی و روحانی افراد در آن تاثیرداشته باشد بلکه عاملی که سبب بروز جنایت می گردد جامعه و محیط است(شاهبیاتی ۱۳۷۸) دکتر لاکاسانی (۱۹۲۴-۱۸۴۳) رئیس مکتب محیط اجتماعی، عاملمحیطی و فرهنگی را تنها موجب جرم معرفی کرده است. به نظر این دانشمندهمانطور که هر میکروب در شرایط و محیط خاصی اجازه رشد ونمو وتکثیر می یابدپدیده جرم نیز به مثابه میکروب در محیط و فرهنگ مربوط به خود نیز زاییدهمی شود. از نظر دکتر لاکاسانی منشا پدیده جرم تنها عوامل زیستی - روانیاست. مارکی نیز پدیده جرم را ناشی از وضعیت نابهنجار اقتصادی می دانست.
مکتب سوسیالیست او جامعه اشتراکی را به عنوان جامعه ایده آل معرفی می کرد که طبق نظر آنان جرم زاییده نظام سرمایه داری است.
● عوامل جرم زای اجتماعی
۱) نابهنجاری خانوادگی
ازجمله عوامل اساسی شکل گیری شخصیت و منش فردی و اجتماعی کودک خانواده است.از دیدگاه کودک، والدین مهمترین و ارزنده ترین الگوهای جهان هستند. کودکدر محیطی که زاییده می شود و نشو و نما پیدا می کند به موازات فراگیریزبان و نمود ارتباط با محیط و اعضای خانواده و جامعه، آداب و رسوم وخلقیات خانواده خود را کسب کرده و آنها را جزئی از شخصیت و منش خود میسازد. (توسلی ۱۳۶۹) رفتار خشونت آمیز والدین در خانواده با کودک و باهمدیگر، این عقیده نادرست را در ذهن کودک بارور می سازدکه در اجتماع نیزخشونت و جدال حلا ل مشکلات است. به نظر جرم شناسان، خانواده از جمله محیطهای اجتناب ناپذیر یا حتمی و نخستین آنهاست. خانواده از آن رو محیط حتمیتلقی شده که کودک در انتخاب آن نقشی ندارد. رفتارهای آتی کودک تا حدودزیادی ناشی از برخوردهای ناسالم پدر و مادر نسبت به کودک در سالهای اولیهزندگی است. ( توسلی ۱۳۶۹) از مهمترین ارزشهایی که لازم است کودک د محیطخانواده فرا گیرد عشق و محبت است. والدین باید با رفتار عطوفت آمیز وانسانی خود کودک را از عشق ومحبت و ایثار و گذشت سرشار نموده و آنها رادرگسترش و اشاعه این ارزشهای والای انسانی در جامعه یاری دهند. ( صلاحی۱۳۷۶)
خانواده هایی که بزه پرور هستند دارای چندین ویژگی است:
▪ در میان این نوع خانواده ها بزهکاری و میگساری رایج است.
▪ خانواده از هم پاشیده می باشد (طلاق یا مرگ یکی از والدین ).
▪ مراقبت کافی از فرزندان به عمل نمی آید (به علت جهل یا عمد).
▪ فضای خانواده فضای نامطلوبی می باشد از نظر تبعیض، افراط و تفریط، خشونت و...
▪ خانواده از نظر نژادی و مذهبی دارای تفاوت و گونه گونی زیاد است.
▪ در خانواده مشکلات مالی، بیکاری و... بیداد می کند.
۲) محرومیت اقتصادی و فقر
مطالعهاجمالی تاریخ نشان می دهد که آدمی در هر شرایط و موقعیتی به منظور بقایموجودیت خود، درتلاش برای کسب امکانات مادی بوده است از این رو مسئلهتامین معاش در معنای عام کلمه از مهمترین مسائل زندگی محسوب شده است. فقرو محرومیت زاییده روابط ناسالم و نیز غیر عادلانه نظام اقتصادی حاکم برجامعه است. مطالعه متون اسلامی نشانگر تاکید تاثیر فقر و محرومیت درنابهنجاری های روانی و انحرافات و تبهکاری هاست. علی (ع) فقر را موت اکبرو دیوار معرفی کرده است. بنابراین فقر و محرومیت می تواند عاملی جرم زاموجب نابسامانیها و افزایش جرائم خصوصا جرائم علیه اموال گردد. زیرا رسالتدین عبارت است از کنترل غرایز و احساسات آدمی. (موذن زادگان ۱۳۶۷ نقل ازعبقری)
۳) تاثیر جنگ در افزایش جرائم
بحران جنگ از جمله عواملاجتماعی جرم زایی است که جرم شناسان و جامعه شناسان در باره تاثیر آن متفقالقولند و برای توجیه آن دلایلی را ذکر کرده اند:
▪ وجود موقعیتهاینامناسب اقتصادی - اجتماعی از قبیل جیره بندی مواد غذایی، تثبیت آمرانهقیمتها، بازار سیاه برخی کالاهای ضروری جرایم را افزایش می دهند. لطمات وصدمات مقاومت افراد را در مقابل وسوسه های نفسانی کاهش داده و سبب بروزجرم می گردد.
▪ پراکندگی خانواده ها در اثر وقوع پدیده جنگ.
▪هنگامی که کشور تحت محاصره دشمن قرار می گیرد تعدادی از نیروهای داخلی قصدهمکاری با نیروهای اشغال گر را پیدا می کنند و از این طریق همکاری بااشغالگر جزئی از جرائم محسوب می گردد. با این اوصاف نمی توان گفت که پدیدهجنگ خودبخود پدیده ای شر و منفور است بلکه در بسیاری از اوقات جنگ سببتقویت روحیه آزادیخواهی، گذشت، ایثار...... نیز می گردد. (غفوری فرد ۱۳۵۹نقل از دارویی ۱۳۷۶ ).
۴) تاثیر جمعیت شهری در وقوع جرم
بر اساس مطالعات انجام شده وقوع جرم در جمعیت شهری به مراتب بیشتر از روستاها است.
● دلایل تاثیر جمعیت شهری
۱) افراد تبهکار خصوصا حرفه ای ها به لحاظ جمعیت شلوغ شهرهای بزرگ بهتر می توانند از مراقبت و نظارت پلیس خارج شوند
۲)تجمل و ثروت در شهرهای بزرگ عامل اغواکننده و محرک جرم هستند. افراد ضعیفالنفس قدرت مقاومت در برابر امیال وسوسه انگیز را کمتر دارند.
۳) در خانواده های روستایی به لحاظ کوچک بودن محیط زندگی میزان نظارت فردی و اجتماعی بیشتر از شهرهای بزرگ است.
تحصیلاتاجباری: آموزش و پرورش مطلوب یعنی آموزش و پرورشی که مشارکت و تفکرانتقادی را در کودک تقویت کند و با ارزشهای مربوط به شان و شرف آدمی عجینشده باشد. این قدرت را دارد که جامعه ها را در طول نسلی واحد دگرگون سازد.به علاوه تامین شدن حق هر انسان در بهره مندی از تعلیم و تربیت موجبمحافظت او از خطرهای گوناگون می شود. از جمله زندگی مقرون به صرفه (مجیدینقل از دارویی ۱۳۷۶) در رابطه با جرم می توان گفت یکی از عوامل بسیار عمدهدر عدم تطابق فرد با ارزشها و هنجارهای جامعه، عدم آشنایی او با اینارزشها و معیارها و به عبارت دیگر عدم جامعه پذیری صحیح یا نقض فرایندجامعه پذیری او می باشد. بعد از خانواده، مدرسه نقش موثری در جامعه پذیریشایسته فرد دارد. آموزش و پرورش از جمله خدمات عمومی است که تک تک افرادجامعه باید از آن خدمات بهره مند شوند.
در ارتباط با اهمیت حقبرخورداری از آموزش و پرورش همین قدر کافی است که بدانی بین فقر و بیسوادیو محرومیت رابطه مستقیمی وجود دارد. نکاتی را که در امر آموزش و پرورشخصوصا مدرسه باید به آن توجه نمود، این است که:
ـ در مدرسه: چه چیز تدریس می شود؟
ـ برنامه درسی چگونه تدوین می شود؟
ـ رابطه معلم - دانش آموز.
ـ تشویق و تنبیه
ـ مدرسه و رسیدگی به مشکلات
ـ برنامه ریزی اوقات فراغت.
● خانواده های بد سرپرست:
منظورکودکان و نوجوانانی که در آن خانواده ها احساس آرامش نمی کنند، خانوادههایی که نسبت به فرزندان یا فرزند خوانده هایشان خشونت فیزیکی و روانیاعمال می کنند، خانواده هایی که والدین یا یکی از آنها معتاد هستند یا درمعرض از هم پاشیدگی و طلاق قرار دارند در چنین مواردی باید «مراجع خاصی»برای اصلاح خانواده و یا نگهداری موثر از فرزندان آن متوسل شد. لازمههرگونه اقدام در این زمینه آگاهی از وجود چنین اوضاع خطری در خانوادههاست. این امر ایجاد یک سیستم اطلاع رسانی دقیق در این خصوص را ضروری میسازد. همه اعضای جامعه باید از وجود نهادهای خاص حمایتی از کودکان نظیرکمیسر کودکان، پلیس کودکان و سازمانهای غیر دولتی که در زمینه حمایت ازکودکان و نوجوانان فعالیت می کنند آگاه باشند تا بتوانند به راحتی با آننهادها ارتباط برقرار کرده و وضعیت خطرناک خود را عنوان کنند. (عبقری۱۳۸۰) مشکلات مربوط به مقوله بیکاری است که تعداد زیادی از بزهکاران ازوجود این مساله رنج می برند و این خود زمینه مناسب برای بزه است.


روزنامه مردم سالاری