زکریای رازی برای درمان از این گیاه بهره زیادی میبرد.
از گونههای آن میتوان به کوشاد بیساقه (Gentiana acaulis) اشاره کرد.
چون اولین بار پادشاه روم به نام جنتیوس كه در سال های ۱۶۷-۱۸۰ قبل از میلاد حكومت می كرد به وسیله این دارو شفا یافت نام آن را جنطیانا گذاشتند .
محمد بن زكریای رازی پزشك مشهور ایرانی نیز از این گیاه برای مداوای بسیاری از امراض استفاده می كرد
كوشاد گیاهی است علفی ، چند ساله و بسیار زیبا ، دارای ساقه ای استوانه ای و سبز كه بلندی آن به حدود ۱/۵ متر می رسد . این گیاه به حالت خودرو در دشت ها و كوهستان های اروپا و آسیا می روید . برگ های كوشاد سبز رنگ ، نوك تیز و مثلثی است كه دو برگ با هم به وسیله دمبرگ كوتاهی به ساقه چسبیده اند و برگ های بالای ساقه بدون دمبرگ می باشد . گل های آن زرد رنگ بوده كه به تعداد زیاد در اواخر بهار در كنار برگ های آن ظاهر می شود.
از نظر طبی ریشه این گیاه قسمت مورد استفاده آن است. این ریشه ضخیم ، گوشتی و به رنگ زرد تیره و یا قهوه ای قرمز بوده كه دارای طعمی بسیار تلخ و بوئی نامطبوع است
برای مصارف طبی ریشه كوشاد باید اقلاً سه ساله باشد تا اثر داشته باشد .
تركیبات شیمیائی:
كوشاد دارای ماده ای شیمیائی به نام آماروجنتین می باشد كه بسیار تلخ است . به طوری كه اگر این ماده را با ۵۰۰۰ قسمت آب مخلوط كنیم هنوز هم طعم تلخ آن حس می شود .
تركیبات دیگر این گیاه به شرح زیر می باشد :
جنتوپیكرین ، جنتوپیكروزید ، جنتامارین ، جتی سین ، اسید جنتی سیك و جنتونوسید . كوشاد همچنین دارای مقداری تانن ، اسانس ، پكتین و چربی می باشد.
خواص داروئی:
كوشاد از نظر طب قدیم ایران گرم و خشك است.
۱) اشتها را تحریك می كند.
۲) كوشاد گلبول های قرمز و سفید خون را زیاد می كند بنابراین برای معالجه كم خونی و بیماری های عفونی به كار می رود.
۳) اثر ضد تورم درد و برای رفع آرتروز و رماتیسم مصرف می شود.
۴) تب بر است.
۵) بیماری مالاریا را برطرف می كند.
۶) درد نقرس را برطرف می كند.
۷) حرارت و رطوبت را از بدن خارج می سازد.
۸) فشار خون را پائین می آورد.
۹) ناراحتی های كبدی را برطرف می كند.
۱۰) تقویت كننده معده و بدن است.
۱۱) اختلالات عادت ماهیانه را درمان می كند.
۱۲) گرفتگی روده ها را باز می كند.
۱۳) ادرار آور است.
۱۴) ضماد كوشاد با سركه برای از بین بردن لكه های پوست مفید است.
۱۵) عصاره این گیاه مسكن تمام دردها است.
۱۶) ورم طحال را برطرف می كند.
۱۷) خون را تصفیه و تمیز می كند.
۱۸) درمان كننده زردی و یرقان است.
طرز استفاده:
جوشانده: مقدار ۲۰ گرم ریشه خرد شده كوشاد را در یك لیتر آبجوش ریخته بگذارید برای مدت ۲۰ دقیقه به آرامی بجوشد، سپس آن را صاف كنید. مقدار مصرف این جوشانده یك فنجان قبل از هر غذا است.
دم كرده : مقدار ۵ گرم ریشه كوشاد را در یك لیتر آبجوش ریخته و بگذارید چند ساعت بماند. سپس آن را صاف كرده و استفاده كنید.
تنطور: این تنطور را می توانید از فروشگاه های گیاهان داروئی و یا برخی از داروخانه ها خریداری كنید . مقدار مصرف آن ۱۰-۱۵ قطره همراه با آب سه بار در روز است.
مضرات:
مصرف بیش از حد كوشاد ممكن است باعث تحریك معده و به وجود آوردن حالت استفراغ و دل به هم خوردگی شود . زنان باردار و مادران شیر ده نباید از این گیاه استفاده كنند
