اثرات درماني استحمام با مواد مؤثره گياهان

[رونین]

مقدمه
گياهان دارويي براي قرنهاي متمادي جهت استحمام مورد استفاده آرايشي و درماني قرار گرفته اند. اين گياهان معمولاً داراي بوي مطبوع، رنگ دلخواه يا خواص دارويي گوناگون بوده اند. از طرفي در دسترس بودن در منزل موجب استفاده هرچه بيشتر از آنها شده است.
امروزه مشخص شده كه فرآورده هاي گياهي افزوده شده به وان حمام به ميزان زيادي موجب تحريك پوست ميشوند.

در حال حاضر هيچ شكي وجود ندارد كه تعداد زيادي از تركيبات دارويي تهيه شده از گياهان با اضافه شدن به وان حمام از طريق پوست جذب ميشود. اين تركيبات خونرساني به لايه هاي بافتي نزديك پوست را زياد مي كنند و فوائد اثرات دارويي آنها به موجود زنده مي رسد.

بايد خاطرنشان كرد كه تحقيقات علمي درباره درمان بوسيله استحمام با فرآورده هاي گياهي در مراحل اوليه خود مي باشد همچنين بحث هاي قابل توجهي درباره نوع فرآورده هاي مورد استفاده براي استحمام وجود دارد. قرصها و نمك هاي استحمام كه بصورت OTC (بدون نسخه) بفروش مي رسند براي مصارف درماني فايده اي نداشته و بيشتر جنبه آرايشي دارند.

از طرف ديگر روغن هاي خالص با كيفيت و نيز اشكال امولسيون ممكن است استانداردهاي لازم را داشته باشند. بدون شك عصاره تام گياهان نيز مؤثرند اما عموميت كمتري دارند زيرا قوام سفت شبيه شربت داشته و آب را كدر مي كنند لذا هرجا كه اثري بجز اثرات حاصل از جذب فرآورده مدنظر باشد مورد استفاده قرار مي گيرند مثلاً استحمام با گياه دم اسب.
- روغن هاي استحمام گياهي به تركيبي از كل قسمتهاي گياهان دارويي ترجيح داده ميشوند زيرا روغن هاي فرّار اجزاي فعالي هستند و به طور آشكاري جذب پوستي دارند.
گاهي جوشانده غليظ گياه دم اسب يا پوست بلوط تهيه و به آب استحمام افزوده ميشود يا مقدار لازم از داروي گياهي در يك كيسه كتاني گذاشته شده و كيسه مزبور را در آب استحمام قرار ميدهند. از اين روشها براي استحمام كامل استفاده نمي شود اما همچنان براي استحمام نسبي و كمپرس مرطوب مناسب هستند.
- طبقه بندي گياهان دارويي براي استفاده در استحمام بر اساس اجزاء فعال آنها كار مشكلي است زيرا اثرات آنها با يكديگر همپوشاني دارد. اما اين طبقه بندي واضحترين تصوير را ارائه ميدهد. در ذيل مهمترين گياهان دارويي مورد استفاده در استحمام، مورد بحث قرار گرفته اند.

استحمام با كاج (Pine Baths)
استحمام با كاج به طور گسترده اي بكار رفته و به طور وسيعي مورد تحقيق قرار گرفته است. مشخص شده كه اين نوع استحمام داراي اثر محرك و تحريكي (سوزشي) غير اختصاصي وابسته به دوز است كه به آساني قابل كنترل ميباشد. صنوبر نروژي بيشتر مورد استفاده قرار گرفته و شاخه هاي جوان از درختان 80-60 ساله ترجيح داده ميشوند زيرا اجزاي فعال بيشتري دارند. موارد درماني اين نوع استحمام براي بيماريهاي عصبي، روماتيسمي و دردهاي عصبي است. حداقل نيم ساعت استراحت بعد از استحمام با كاج باندازه خود استحمام مهم است.

استحمام با پوست بلوط (Oak Bark Bath)
بلوط فاقد اسانس و فقط محتوي تانين است كه به طور متوسط نسبت به كاج بيشتر بوده و عمدتاً به صورت موضعي اثر ميكند از اين نوع استحمام عمدتاً در درمان بماريهاي مزمن پوست، تقويت پا و همانند اينها استفاده ميشود. فوائد فرم كمپرس آن براي اگزماي ترشح دار و بيماريهاي چشمي تحت بررسي است. ابتدا مقدار كمي از پوست بلوط را در يك ليتر آب مي جوشانند تا حجم آب به نصف برسد و اين جوشانده را به حمام دست يا پا مي افزايند.

استحمام با سبوس گندم (Bran Bath)
اين نوع استحمام داراي اثر تسكين دهنده روي پوست است و براي بيماريهاي حاد پوستي و معمولاً براي پوستهاي حساس به كار ميرود كه صابون را تحمل نمي كنند.

سنبل الطيب (Valerian)
والرين داراي ويژگيهاي آرام بخش و خواب آور است. بنابراين ترجيحاً در شب مورد استفاده قرار مي گيرد. گاهي اوقات بايد مواظب بود تا حين استحمام فرد بخواب نرود و در وان سقوط نكند. دم كرده 100 گرم ريشه والرين يا 250 گرم تنطور آن به وان افزوده ميشود. ميتوان عصاره تام گياه را توصيه نمود.

باد رنجبويه (Melissa)
بادرنجبويه داراي اثرات آرام بخش و شل كننده است و عمدتاً براي بيماريهاي قلبي با منشاء عصبي، بيقراري عمومي و مشكلات بخواب رفتن به كار ميرود. بهتر است عصاره تام گياه مورد استفاده قرار گيرد. بجاي آن ميتوان يك تا دو قاشق غذاخوري از روغن خالص بادرنجبويه را به آب وان افزود.

اكير تركي (Calamus)
اين گياه واجد ويژگيهاي تونيك عمومي است. لذا استحمام با آن براي ضعف وخستگي عمومي دوران نقاهت، كم خوني، بيماريهاي متابوليك و ديابت بسيار مفيد است. اكير تركي تحريك كننده است لذا بهتر است بهنگام صبح مورد استفاده قرار گيرد نه در شب. بيماران مبتلا به Neurovegetative dystonia و بيماريهاي مشابه، مي توانند استحمام با آنرا صبح شنبه و يكشنبه انجام دهند و بدنبال آن يك ساعت در بستر استراحت نمايند.

اكليل كوهي (Rosemary)
محتوي كافور (camphor) است كه روي سيستم گردش خون و اعصاب تأثير مي گذارد و از طريق پوست جذب ميشود. موارد مصرف حمام معطر با رزماري عبارتند از : افت فشار خون، اختلالات عروق محيطي، وريدهاي واريسي و درد روماتيسمي، كوفتگي و كشيدگي رباط ها. دم كرده حاصل از 50 گرم برگ رزماري در نيم ليتر آب به يك وان كامل افزوده ميشود. عصاره تام رزماري نيز موجود است. بعلت ويژگيهاي تونيك آن، استحمام با رزماري به بهترين وجه در صبح (همانند استحمام با اكير تركي) و متعاقب آن استراحت كافي در بستر صورت مي گيرد.

آويشن (Thyme)
اسانس آويشن بصورت محسوسي جذب و بمقدار زيادي از طريق ريه ها دفع ميشود. همچنين اسانس تبخير شده از آب داغ بخور داده ميشود. در تمامي موارد مصرف عمومي آويشن استحمام با آن نيز مفيد است. براي مثال بعنوان يك برطرف كننده اسپاسم و گشاد كننده برونش ها؛ در سرفه هاي مزمن، آمفيزم و كودكان مبتلا به سرفه خروسكي كاربرد دارد.

بابونه (Chamomile)
در مصرف موضعي، بابونه عمدتاً ترميم زخم را تسريع و اسپاسم مرتبط با هموروئيد و تحريك و سوزش ناشي از اگزماي مزمن را برطرف ميكند. دم كرده 100 گرم از گل هاي بابونه (براي مصارف استحمام) براي استحمام كامل يا يكي از عصاره هاي موجود بابونه به كار رفته است. بابونه بيشتر براي استحمام نسبي و كمپرس مورد استفاده قرار گرفته است. يك روش مرسوم و كاملاً شناخته شده استحمام با بابونه براي هموروئيد است. ساده ترين روش، قرار دادن گلهاي بابونه(باندازه يك كف دست) داخل يك سطل و افزودن 2 يا 3 ليتر آب جوش به آن است. آنگاه بيمار روي سطل نشسته و كاملاً آنرا درزگيري مي نمايد ضمن آنكه توسط يك پتو به طور كامل پوشيده شده است.

بومادران (Yarrow)
اثر آن شبيه بابونه و عمدتاً ضد التهاب و ضد اسپاسم است. همچنين داراي مواد تلخ تونيك و تانين ميباشد. بومادران عمدتاً براي مشكلات زنان در مواردي كه ترشحات زنانه و خونريزي وجود نداشته باشد توصيه شده و بيش از همه براي بيماريهاي اسپاستيك درگير كننده پارامتريوم رحم مصرف ميشود و در حال حاضر مصرف داخلي آن براي اين منظور مورد بحث ميباشد. مصرف خارجي آن عمدتاً براي وان حمام نشسته (Sitz baths) و نيز وان حمام كامل است. همچنين ميتوان از عصاره هاي موجود براي استحمام استفاده كرد.

اسطوخدوس (Lavander)
اسطوخدوس (لاواند) داراي اثرات تونيك و محرك عمومي روي سيستم عصبي است. استحمام با لاواند درمان مناسب براي Neurovegetative dystonia است. امروزه مشخص شده كه رايحه معطر اسانس گياهان لاواند، بادرنجبويه، رزماري فقط يك اثر مطبوع و آرايشي ندارد بلكه واجد ويژگيهاي درماني است كه نبايستي از نظر دور بماند. اثر درماني لاواند بعلت تحريك اعصاب بويايي است كه به مغز انتقال يافته عمدتاً مراكز اتونوم در مغز مياني را تحت تأثير قرار ميدهد.

استحمام با سيليس( Silica Baths )
سيليس داراي خواص محرك موضعي است و به نظر ميرسد يك اثر اختصاصي روي متابوليسم پوست، بافت سلولي زير جلدي و ليگمانها و تاندون ها براي مثال بعد از شكستگي هاي مچ پا داشته باشد. اما جزئيات آن به طور كامل شناخته نشده است. گياه دم اسب يا كاه جو دو سر مورد استفاده قرار گرفته است. موارد مصرف عبارتند از : بيماريهاي روماتيسمي و عصبي، اگزماي مزمن و درماتيت عصبي، همچنين اختلالات موضعي عروق محيطي، سرمازدگي و تورم بعد از ترومبوز.

استحمام با Hayseed و كيسه هاي Hayseed
(Flores graminis) Hayseed براي درمان روماتيسم مورد بررسي قرار گرفته و استحمام با آن عمدتاً براي درمان بيماريهاي روماتيسمي و متابوليك به كار رفته است. جوشانده 500 گرم از آن در 5-4 ليتر آب به استحمام كامل اضافه ميشود. عصاره هاي تام نيز بسيار مفيدند.