آموزش مقام و منزلت زن در قرآن

[رونین]

آنچه در زير از نظر مي گذرد خلاصه اي است از ديدگاه مكتب رهائي بخش اسلام در مورد جايگاه زن كه با توجه به بخشي از سور و آيات قرآن كريم تنظيم شده است.
مقام زن در اسلام چنان است كه در قرآن كريم سومين سوره مفصل به نام "النساء" ناميده شده است و در ده سوره ديگر مسائلي مربوط به حقوق و منزلت زنان است و همه جا در خطابات عام آنان مورد خطابند و همچنين مي توان از بسياري از مفاهيم قرآن مي توان نكات مهمي را در اين رابطه استنباط كرد و مي توان اين ادعاي دروغ را كه اسلام براي زن ارزشي قائل نيست بدينوسيله بطور كلي منتفي دانست .
اسلام زن را بعنوان مسئله مهم زندگي و متمم حيات انساني در مسائل اجتماعي ، اخلاقي و قانوني خود جا داده و او را به عنوان عضو موثر جامعه دانسته است .
پيامبر اكرم صلوات الله عليه و اله آنگاه كه از زنان بيعت گرفت به آنان اعلام كرد شما از عناصر اصلي اجتماع و اركان بنيادي جامعه هستيد و براي حفظ و سلامت آن بايد به ميزان سهم خود از آن پاسداري نمائيد.

يا ايها النبي اذا جاءك المومنات يبايعنك ....

اي پيامبر اگر زنان مومنه آمدند تا با تو بيعت كنند ، (اينكه) با خداوند شريك نگيرند و دزدي نكنند ، و زنا نكنند ، و فرزندان خود را نكشند (سقط جنين نكنند ) و تهمتي نسازند ، از آنچه ميان دست و پاي ايشان است ( فرزند غير را به شوي خود نسبت ندهند ) و در نيكوكاري ها از تو پيروي كنند ، با ايشان بيعت كن و براي ايشان از خداوند آمرزش خواه ، بدرستي كه خداوند آمرزنده و مهربان است . سوره ممتحنه آيه 12

زن بعنوان موجودي زيبا ، ظريف ، مستقل ، آرامي بخش ، با تقدس دختري ، همسري ، خواهري و مادري در مسير تكامل جامعه است و تا ارزش خود را نشناسد و يا جامعه از موهبت او محروم باشد، انحطاط قطعي آن جامعه را بدنبال خواهد داشت .

و الله جعل لكم من انفسكم ازواجا و جعل لكم من ازواجكم بنين و حفده و رزقكم من الطيبات افبالباطل يؤمنون و بنعمت الله يكفرون سوره نحل آيه 27

بسياري از تكاليف مشخص شده براي زنان و مردان يكسان بوده و تفاوت هاي موجود مربوط به نقش ، ظرفيت و لياقت هريك بوده و حقوق آنان نيز بر اين اساس معين شده است .

يا ايها الناس اتقوا ربكم الذي خلقكم من نفس واحده و خلق منها زوجها و بثّ منهما رجالا كثيرا و نساء و اتقوا الله الذي تسائلون به و الارحام ان الله كان عليكم رقيبا - نساء آيه 1

اي مردم پروا كنيد از خداوندي كه شما را از نفس و ريشه واحد و يگانه آفريد پس از آن از همان ريشه همسرش را آفريد و از آن دو مردان و زنان فراواني را پديد آورد و پروا كنيد از خداوندي كه به او همديگر را سوگنند مي دهيد و پروا كنيد از خويشاوندان ، بدرستي كه خداوتد بر شما ناظر و رقيب است .

ان في خلق السموات و الارض و اختلاف الليل و النهار لايات لاولي الالباب * الذين يذكرون الله قياما و قعودا و علي جنوبهم و يتفكرون في خلق السموات و الارض ربنا ما خلقت هذا باطلا سبحانك و قنا عذاب النار * ... فاستجاب لهم ربهم اني لا اضيع عمل عامل منكم من ذكر او انثي بعضكم من بعض فالذين هاجروا و اخرجوا من ديارهم و اوذوا في سبيلي و قاتلوا و قتلوا لاكفرن الله سئياتهم و لادخلنهم جنات تجري من تحتها الانهار ثوابا من عند الله و الله عنده حسن الثواب - آل عمران آيات 190 تا 195

يوم تري المومنين و المومنات يسعي نورهم بين ايديهم و بايمانهم بشريكم اليوم جنات تجري من تحتها الانهار خالدين فيها ذلك هو الفوز العظيم - حديد آيه 12

بنابراين زن و مرد در بهره مندي از كسب و سعي و تلاش و پاداش عبادت و الزلم به وظايف و مسئوليت ها مساويند .

و لا تمنوا ما فضل الله به بعضكم علي بعض للرجال نصيب مما كسبوا و للنساء نصيب مما اكتسبن واسئلوا الله من فضله ان الله كان بكل شيء عليما _ نساء 32

هر كس متناسب با شرايط خلقت خود از خزانه بي پايان الهي بهره اي دارد كه بايد از فضل و احسان خداوند آنرا جستجو كند و تمناي بي جا نيز نداشته باشد و مرد و زن هر كدام وظايف محوله را از نظر فردي و اجتماعي ايفا نمايند .

و لهن مثل الذي عليهن بالمعروف و للرجال عليهن درجه و الله عزيز حكيم _ بقره آيه 228

درجه خاص مرد بر زن امتيازي است كه از نظر مرد بودن و قدرت ، كفالت و رعايت و ...مسئوليت هاي اجتماعي داراست و بايد در جهت حفظ و آرامش و رفاه خانواده و جامعه صرف گردد و هرگز نشانه كرامت بيشتر او نسبت به زن قلمداد نمي شود زيرا :

ان اكرمكم عند الله اتقيكم

زن نيز به نوبه خود با توجه به آيه فوق امتيازات خاصي را داراست كه منحصر به وجود او و متناسب با خاصه هاي وجودي و تكويني اش مي باشد.

در قرآن كريم مردان و زنان با القاب مساوي و همسان ياد شده اند كه بر نقش و جايگاه هر يك در جامعه و مساوي بودن آنان در اصل تكليف تاكيد دارد .

ان المسلمين و المسلمات و المؤمنين و المؤ منات والقانتين و القانتات و الصادقين و الصادقات و الصابرين و الصابرات و الخاشعين و الخاشعات و المتصدقين و المتصدقات و الصائمين و الصائمات و الحافظين لفروجهم و الحافظات و الذاكرين الله كثيرا و الذاكرات اعدّ لهم مغفره و اجرا عظيما - احزاب آيه 35

ان المصدقين و المصدقات و اقرضوا الله قرضا حسنا يضاعف لهم و لهم اجر كريم - حديد 18

در بعضي از آيات قرآن مي توان به برتري زن بر مرد استنباط نمود كه اين امر وظايف آنان را نسبت به جامعه سنگين تر مي نمايد.

اذ قالت امرأه عمران رب اني نذرت لك ما في بطني محررا فتقبل مني انك انت السميع العليم * فلما و ضعتها قالت رب اني وضعته انثي و الله اعلم بما وضعت و ليس الذكر كالانثي و اني سميتها مريم و اني اعيذها بك و ذريتها من الشيطان الرجيم - آل عمران آيات 35 و 36
در ادامه اين گفتگو خداوندد مي فرمايد : فتقبلها ربها بقبول حسن و انبتها نباتا حسنا ....
در آيه فوق ( ليس الذكر كالانثي ) به برتري زن بر مرد اشاره دارد كه از نظر قرب و نزديكي او به بارگاه لطف و احسان پروردگار عالم است.

اما در مورد اختلافات حقوقي زن و مرد دلايل متعددي ذكر شده كه از جمله آن روايت زير است :

از امام محمد باقر عليه السلام پرسيدند چرا زن ضعيف و مسكين يك سهم از ارث مي برد و مرد دو سهم ؟

حضرت فرمودند : زيرا بر زن جهاد و نفقه و خونبها نيست و اينها همه بر عهده مرد است

حق هر كس بايد متناسب با توجه به مسئوليت و نقش او در جامعه تعيين شود و جامعه اي كه زن را به تلاش براي كسب در آمد چون مردان از خانه به بيرون كشانده ، سِمَت مادري و زن بودن و نقش هاي اساسي تربيتي و مديريتي او را ناديده بگيرد ، اجتماع كامل و ايده آلي نيست . اسلام براي اين نقش اهميت فوق العاده اي قائل شده و جنبه هاي معنوي تربيتي را عمدتا به او سپرده است .

و وصينا الانسان بوالديه احسانا حملته امه كرها و وضعته كرها و حمله و فصاله ثلثون شهرا حتي اذا بلغ اشده و بلغ اربعين سنه قال رب اوزعني ان اشكر نعمتك التي انعمت علي و علي والدي و ان اعمل صالحا ترضيه و اصلـــح لي في ذريتـي اني تبت اليك و اني من المسلمين - احقاف آيه 15

امام رضا عليه السلام مي فرمايند :

"و بدان حق مادر ، لازم ترين حقوق و واجب ترين آنهاست زيرا او باري را برداشته كه هيچ كس بر نمي دارد و فرزند را حفظ كرد ، با گوش و چشم و ساير اندامها ، در حالي كه به اين كار شاد و خوشرو بود ، با همه دشواريهايي كه هيچ كس بر آن تاب و و شكيبائي ندارد فرزند خود را حمل كرد ، راضي شد كه خود گرسنه بماند و او سير شود ، و خود تشنه بماند و او سيراب گردد ، و خود برهنه بماند و اورا بپوشاند و خود در آفتاب بماند و او را سايه دهد ، پس بايد شكر از او و نيكوئي به او ، به اين اندازه باشد ، هر چند طاقت اداي كمترين حق او را نداريد ، مگر به ياري خداوند "
وجوه اختلافات حقوقي بين زن و مرد بواسطه شرايط روحي و تكويني او و در راستاي نقش او در جامعه است و اين به معناي بها ندادن و كم ارزش قلمداد كردن او نيست . چنانچه خداوند متعال در ضمن بر شمردن دعاها متقين دعا در باره همسر را در صدر آنها قرار داده است.
و الذين يقولون ربنا هب لنا من ازواجنا و ذرياتنا قره اعين و اجعلنا للمتقين اماما - فرقان 75

عوامل آرامش روانی زن از دیدگاه قران
بسیار شنیده ایم که زن را به جهت عاطفی و احساسی قویتر از مردان می دانند ؛ در واقع احساس و عواطف یک زن فاکتوری ضروری و اساسی برای تعادل روانی خود او و سپس خانواده و یا افرادی هستند که با آنان در ارتباط است ؛در تبیین دقیق و صحیح این حس باید گفت اگر این احساسات در زن بیشتر است پس درگفت و شنودها و برخوردها باید رعایت بیشتری نسبت به زن روا داشته شود .
یکی از مواردی که برای تامین امنیت و آرامش روانی زن بسیار مهم است و قران کریم بر آن تاکید مضاعفی نموده ، مساله حرمت قذف است .
در فقه اسلامی اصطلاحی وجوددارد بنام حرمت قذف .
معنای اصطلاحی قذف تهمت زدن است ، بخصوص تهمتهای ناموسی که با عرض و آبروی افراد ارتباط دارد . قذف و حرمت آن عام است و در مورد مردان و زنان هردو مطرح است ؛ اما قران کریم در مورد زنان حساسیت ویژه ای بخرج داده و در خانه ، خانواده و اجتماع موکدا از مسلمانان خواسته که به زنان پاکدامن ذره ای کلام ناورا نسبت ندهند .
در سوره نور آمده است
و الذین یرمون المحصنات ثم لم یاتوا باربعة شهداء فاجلدوا هم ثمانین جلدة و لا تقبلوا لهم شهادة ابدا و اولئک هم الفاسقون الا الذین تابوا من بعد ذلک و اصلحوا فان الله غفور رحیم (نور 4و5)

اگر کسی به زن پاکدامنی تهمت زد و نتوانست چهار شاهد برای اثبات گفته خود بیاورد ، لازم است که آنها خود مجازات شوند و برای آنها هشتاد ضربه تازیانه در نظر گرفته شده است ؛ علاوه بر آن قران تهدید می کند که عذاب و کیفر اصلی این عمل در آخرت و صحنه ی تجسم اعمال فاش می شود که همانا لعنت ابدی پروردگار است .
این وعید به عذاب اخروی نیست مگر به این خاطر که دامنه ی تهمتهای ناموسی و ایجاد جو نا امنی روحی و روانی به خصوص برای زنان بسیار گسترده است .
زنان به همان نسبت که از حیا ، وفاداری و خویشتنداری بیشتری برخوردارند ، از تهمتهایی از این دست صدمات جبران ناپذیر تری خواهند دید .
رسول خدا (ص) در چنین مواردی به حکم حاکمیتشان دخالت کرده برای دفاع از زنان دست بکار می شدند .1
ایشان (ص) در مواردی سعی داشتند که روابط و رفت و آمد های مردم بگونه ای باشد که امنیت روانی مردان و زنان حفظ شود و زنان در معرض تهمت قرار نگیرند .2 و 3
رعایت در نوع رفت و آمد و نیز سخن گفتن در مورد زنان پاکدامن از عوامل تامین کننده امنیت روانی آنان است .

1- در یکی از این قضایا ، مردی به همسر خود تهمت زد ، زن شکایت را نزذ رسول خدا (ص) آورد ، رسول خدا (ص) در اولین جمله رو به مرد فرمود از خدا درباره همسرت که دختر عموی تو هم هست ، بترس و تقوا پیشه کن ، ولی مرد اصرار کرد ؛ زن به رسول خدا (ص) عرض کرد مردی که شوهرم به من و رابطه ام با او بد گمان شده است ، کسی است که همواره در منزل ماست و شوهرم خود او را به خانه می آورد آنگاه به من تهمت می زند . در این حال رسول خدا (ص) طبق دستور قران مراسمی به نام لعان انجام دادچرا که طرفین از اصرار و انکار دست بر نمی داشتند و راهی هم برای اثبات تهمت از سوی مرد و یا شاهدی برای انکار از سوی زن وجود نداشت . پس از قسم های چهار گانه ، رسول خدا (ص) بین آن دو جدایی ابدی برقرار کرد ولی در هر حال بدینوسیله دامن زن از تهمت مبرا شد .
2- در روایات آمده است که روزی یکی از بنی هاشم وارد خانه اسما بنت عمیس شد در حالی که همسرش در خانه نبود ، در آن زمان اسما همسر ابو بکر بود ؛ وقتی وی به خانه آمد و مشاهده کرد که آن مرد در خانه است ، ناراحت شد و جریان را برای رسول خدا (ص) بیان نمود . رسول خدا (ص) ضمن شهادت به پاکی اسما برخاست و به مسجد رفت آنگاه با تاکید فراوان فرمود از این پس احدی به تنهایی وارد خانه زنی که شوهرش در خانه حضور ندارد نشود با این اعلام عمومی ، حضرت (ص) ضمن تصحیح رفتار مردان به زنان کمک نمود که در معرض تهمت قرار نگیرند .
3- با تلخیص ، زن و امنیت روانی و سیره نبی اعظم (ص) ، فریبا علاسوند ، تهران ، آخرین پیام ، 1385 ، صص 79-81

دیدگاه قرآن نسبت به زنان

پرسش
چرا قرآن در سوره نساء می فرماید که اگر زنان برخی اشتباهات انجام دهند، مردان می توانند آنها را تنبیه کنند؟ یا چرا قرآن می فرماید ما زنان را برای شما خلق کردیم ولی نمی گوید هر دو را برای همدیگر خلق کردیم؟ چرا مرد می تواند بیشتر از یک زن داشته باشد ولی یک زن نمی تواند بیشتر از یک شوهر داشته باشد؟ اگر بخاطر این است که نمی دانیم بچه مربوط به چه کسی است امروزه تشخیص جنین شناسی این مشکل را حل کرده پس چطور برای زن چند شوهر داشتن در یک زمان ممنوع است؟

پاسخ

1 – این چنین نیست که آزادی زن از طرف اسلام محدود شده باشد، آری برخی اختیارات زنان بعد از ازدواج و به صورت تابعی از قرارداد ازدواج محدود می شود که این اختصاصی به زنان ندارد، مردان نیز با قرارداد ازدواج اختیاراتی را از دست می دهند و هم چون زنان وظایفی را به عهده می گیرند (وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ لِلرِّجالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ وَ اللّهُ عَزیزٌ حَکیمٌ، و برای آنان، همانند وظایفی که بر دوش آنهاست، حقوق شایسته‏ای قرار داده شده؛ و مردان بر آنان برتری دارند؛ و خداوند توانا و حکیم است)[1]‏

2 – مسأله تنبیه زنان در صورتی که آنان برخی وظایف خود را که در آیه کریمه به آن اشاره شده انجام ندهند موضوع خاص زنان نیست بلکه تنبیه کسی که یکی از وظایف لازم خود را ترک کند یکی از مراحل امر به معروف و نهی از منکر است شما می دانید امر به معروف و نهی از منکر وظیفه هر مؤمن هست که مرحله اول آن ابراز ناراحتی از گناه ، مرحله دوم آن دستور زبانی و مرحله سوم آن جلوگیری فیزیکی است. آن چه در این آیه آمده است اشاره به همین وظیفه عمومی مؤمنان است که دقت در آیه و ترتیب جملات آن نیز همین مطلب را روشن می کند

(الرِّجالُ قَوّامُونَ عَلَی النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلی‏ بَعْضٍ وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ فَالصّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَیْبِ بِما حَفِظَ اللّهُ وَ اللاّتی تَخافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَ اهْجُرُوهُنَّ فِی الْمَضاجِعِ وَ اضْرِبُوهُنَّ فَإِنْ أَطَعْنَکُمْ فَلا تَبْغُوا عَلَیْهِنَّ سَبیلاً إِنَّ اللّهَ کانَ عَلِیًّا کَبیرًا، مردان، سرپرست و نگهبان زنانند، بخاطر برتریهایی که خداوند (از نظر نظام اجتماع) برای بعضی نسبت به بعضی دیگر قرار داده است، و بخاطر انفاقهایی که از اموالشان (در مورد زنان) می‏کنند. و زنان صالح، زنانی هستند که متواضعند، و در غیاب (همسر خود،) اسرار و حقوق او را، در مقابل حقوقی که خدا برای آنان قرار داده، حفظ می‏کنند. و (امّا) آن دسته از زنان را که از سرکشی و مخالفتشان بیم دارید، پند و اندرز دهید! (و اگر مؤثر واقع نشد،) در بستر از آنها دوری نمایید! و (اگر هیچ راهی جز شدت عمل، برای وادار کردن آنها به انجام وظایفشان نبود،) آنها را تنبیه کنید! و اگر از شما پیروی کردند، راهی برای تعدّی بر آنها نجویید! (بدانید) خداوند، بلندمرتبه و بزرگ است. (و قدرت او، بالاترین قدرتهاست.)[2]

در این جا چون شرایط نوعا برای مردان فراهم است که این مرحله از امر به معروف را نیز انجام دهند، به آن اشاره شده است و الا اگر چنان چه مردی نیز از وظیفه خود تخطی کرد,با وجود شرایط و امکان زن نیز می تواند و باید به وظیفه خود (امر به معروف) عمل نماید. و در غیر صورت امکان یا نبود شرایط مراجع قانونی و قدرتمند برای این کار در نظر گرفته شده است (دادگاه).

3 – می دانید که ازدواج یک رابطه محبت آمیز است که بین زن و شوهر برای بقاء نسل و تکامل انسانی برقرار می شود که در عین حال چارچوب حقوقی نیز دارد خداوند در بعض آیات قرآن کریم به جنبه ی حقوقی و در بعض دیگر به جنبه ی احساسی آن که اتفاقا جهت غالب این رابطه نیز هست اشاره کرده است. زن مظهر محبت و محور عشقی ازدواج است تو گویی خداوند در آیه(وَ مِنْ آیاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُمْ مِنْ أَنْفُسِکُمْ أَزْواجًا لِتَسْکُنُوا إِلَیْها وَ جَعَلَ بَیْنَکُمْ مَوَدَّةً وَ رَحْمَةً إِنَّ فی ذلِکَ َلآیاتٍ لِقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ‏، و از نشانه‏های او اینکه همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید، و در میانتان مودّت و رحمت قرار داد؛ در این نشانه‏هایی است برای گروهی که تفکّر می‏کنند!)[3]به این جنبه ی عاطفی اشاره کرده, منّتی بر مرد می گذارد که کلمات لتسکنوا الیها و مودت و رحمت به همین موضوع اشاره دارد...

و اگر فضای سخن فضای محبت و دوستی نبود می توانست جای سؤال باشد که چرا نعمت مردان را در این آیه به زنان گوشزد نکرده است چون همانطور که زنان محور محبت هستند مردان نیز امتیازاتی برای زنان دارند.

4 – یکی از مهمترین اهداف ازدواج و ایجاد آن به وسیله ی خداوند مسأله بقاء نسل است بخشی از مفاد قرارداد ازدواج استفاده ی خانواده از رحم زن برای ایجاد نسل است و مسأله شهوانی و جنسی مطلبی دسته چندم بشمار می رود. حال شما بگویید چگونه زن می تواند به موجب دو ازدواج یک رحم را در اختیار دو خانواده قرار دهد.

از طرفی نوعا ازدواج برای زن زحماتی را ایجاد می کند که زن بخاطر ایجاد خانواده و جلب حمایت مالی و غیر مالی و... تن به آن می دهد این مطلب که یک زن در مقابل یک ازدواج (و تحمل زحمات آن) حق دارد از تمامی آن امتیازات برخوردار شود حکمی است که به نفع زنان است. و البته این مسأله و مطلب اول می تواند استثنائاتی داشته باشد ولی قانون برای عموم و بر طبق فطرت طبیعی بشری جعل می شود.

در بایان, می دانید که علت بسیاری از احکام الهی برای انسان و عقل محدود بشری مجهول است, البته هیچ منافاتی بین عقل و احکام الهی نیست، فقط در مواردی عقل از ادراک علت آن احکام عاجز است.

[1]- سوره بقره آیه 228

[2]- سوره نساأ آیه 34

[3]- سوره روم آیه 21

دیدگاه قرآن راجع به زنان چیست؟

پرسش

آیات قرآن راجع به زنان کدام است؟ دیدگاه قرآن راجع به زنان چیست؟

پاسخ خداوند متعال، در حدود 400 آیه از قرآن مجید، درباره زنان صحبت كرده است.
برخی آیات، به همسانی زن و مرد و این كه از نظر اعمال، فرقی بین زن و مرد نیست و نزد خداوند، عمل صالح ملاك است، اشاره دارد; مانند حجرات، 13; آل عمران، 195; نحل، 97; توبه، 71و72; حدید، 12و18; احزاب، 36 و...
در آیاتی خداوند متعال به حقوق زنان اشاره كرده بقره 229 تا 233; نساء، 19و7
و در آیاتی از زنان نمونه، یاد شده مانند تحریم، 12; آل عمران، 42; انبیاء، 91; قصص، 25; كوثر، 1 و در چند آیه دستورهای اخلاقی به آنها داده شده است، مانند نور، 31، 32 و...[1]
آنچه حقیقت انسان را تشكیل می دهد قلب و روح انسانی است. از دیدگاه قرآن زن و مرد از نفس واحده خلق شده اند. «یأیّها النّاس اتقوا ربّكم الذی خلقكم من نفس وحدة و خلق منها زوجها و بثّ منهما رجالاً كثیراً و نساء; (نساء، 1) بنابراین مایه اصلی آفرینش زن و مرد یكی بوده، هیچ یك بر دیگری ترجیح ندارد. به بیان قرآن هر دو مكمل و نیازمند هم هستند «و من ءَایته أن خلق لكم من أنفسكم أزوجاً لتسكنوا إلیها و جعل بینكم مودّة و رحمة إنّ فی ذلك لأیت لقوم یتفكّرون» (روم، 21)
اما در مسایل ارزشی قرآن هر دو را یكسان می داند و ملاك برتری و ترجیح را تقوای بیشتر انسان قرار می دهد; چه زن باشد و چه مرد «یأَیّها الناس إنّا خلقنكم من ذكر و أُنثی و جعلنكم شعوباً و قبائل لتعارفوا إنّ أكرمكم عنداللّه أتقـكم إنّ اللّه علیم خبیر.» (حجرات، 13)
خداوند در مورد اعمال مكلفین یكسان برخورد می كند «أنّی لا أُضیع عمل عمل منكم من ذكر أو أُنثی بعضكم من بعض...» (آل عمران، 195)، نزد خداوند عمل صالح ملاك است، از هر كس كه باشد «مَن عمل صلحا من ذكر أو أُنثی و هو مؤمن فلنحیینّه حیوة طیبة و لنجزینّهم أجرهم بأحسن ما كانوا یعملون.»(نحل، 97) بنابراین، این جا باید میان مسایل حقوقی و ارزشی فرق گذاشت. قرآن در مسائل ارزشی، زن و مرد را یكسان دانسته; چون انسانیت آنها مورد نظر است; اگر می بینیم قرآن در جایی از مردان شایسته مانند لقمان حكیم سخن می گوید،(لقمان12) در جایی دیگر از زنان شایسته مانند همسر فرعون و حضرت مریم نیز نام می برد. (11تحریم، 43آل عمران و...) قرآن همچنان كه همه حقایق را بیان كرده، از مقام والای زن نیز دفاع نموده و حقیقت وجودی شخصیت او را معرفی كرده است. اما در مسائل حقوقی، چون تفاوتهایی میان زن و مرد وجود دارد و یكسان نیستند، به طور طبیعی حقوق این دو نمی تواند یكسان باشد; ممكن است حقوقی مربوط به زن ها باشد و مردان از آن بی بهره باشند و بالعكس.
در برخی از جوامع، حقوق زنان، پایمال شده است; مثل برخوردی كه در دوران جاهلیت با دختران داشتند و آنها را زنده به گور می كردند. قرآن از زنان حمایت جدی كرده، می فرماید «و إذا بُشّر أحدُهم بالأُنثی ظلّ وجهه مسودّاً و هو كظیم یتوری من القوم من سوء ما بُشّر به أیمسكه علی هون أم یدسّه فی التراب ألا ساء ما یحكمون»(نحل، 58 و 59) قرآن با توجه به اختلاف تكوینی زن و مرد ـ جز در موارد مخصوص كه فرق گذاردن بین این دو جنس، لازمه وجود و ذات آنان است ـ تمام حقوقی كه برای مردان قرار داده، برای زنان نیز مقرر كرده است و در مواردی كه برای یكی از این دو جنس حقوق بیشتری قرار داده، وظایف بیشتری نیز بر عهده او نهاده است. در زمینه تساوی حقوق می فرماید «و لاتتمنّوا ما فضّل اللّه به بعضكم علی بعض للرجال نصیب ممّا اكتسبوا و للنساء نصیب ممّا اكتسبن...;(نساء، 32) آرزو مكنید چیزهایی را كه خداوند برخی را بر برخی دیگر به آن فزونی داده است، مردان را از آنچه كرده اند بهره ای است و زنان را از آنچه كرده اند بهره ای.»
در این قسمت به بخشی از حقوق زنان در اسلام اشاره می كنیم
1. حقوق اجتماعی كه از جمله حقوق اجتماعی، حقوق خانواده است; مثل حق انتخاب همسر، مسكن، مهر، نفقه، حضانت اطفال تا سنین معین، حق دریافت اجرت برای كارهای خانه و...
2. حق مالكیت استقلالی در كنار مردان «للرجال نصیب مما ترك الولدان و الأقربون و للنساء نصیب مما ترك الولدان و الأقربون ممّا قلّ منه أو كثر نصیباً مفروضاً.»(نساء، 7) مگر در مورد نذر كه حكم ویژه ای در فقه اسلامی دارد.
3. از نظر قرآن، حضور زن در اجتماع و بیرون از خانه در صورتی كه موجب اخلال در روابط خانوادگی و عفاف او نشده و شوهرش او را منع نكند، جایز است، چنانكه دختران شعیب چنین بودند.(قصص، 23 ـ 28)
4. در اسلام با توجه به لطافت روحی و جسمی زن كه مقتضای آفرینش حكیمانه اوست، از برخی كارهای سخت و دشوار همچون شركت در جهاد و قضاوت و... ـ مگر در موارد خاص ـ معاف شده است.
زن نیز همچون مرد در برابر حقوقی كه دارد، وظایفی نیز دارد كه باید به آنها عمل كند كه در قرآن به بسیاری از آنها اشاره شده است.
البته بیان تمام حقوق زنان از دیدگاه اسلام و قرآن، در این اندك نمی گنجد.[2]

[1]. براى آگاهى بیشتر ر.ك منزلت زن (گزیده اى از مقالات و سخنرانیهاى سمینار احیاى شخصیت زن)، نشر دفتر تبلیغات اسلامى سیماى زن، عبدالرّحیم موگهى.
[2]. ر.ك ممتحنه، 12 ـ ر.ك زن در آینه جلال و جمال، جوادی آملی، مبحث زن در قرآن، ص 66 ـ 67، مركز نشر فرهنگی رجاء ـ شخصیت زن از دیدگاه قرآن، هادی دوست محمدی، معاونت فرهنگی سازمان تبلیغات، ص 23 ـ 32 ـ حقوق مدنی زوجین در زمان زناشویی دائم از نظر قرآن، دكتر محمدباقر محقق، نشر بنیاد قرآن ـ نظام حقوق زن در اسلام، شهید مطهری ـ حقوق خانواده، لنگرودی

منبع:http://www.daneshju