خانواده و زن در نگاه امام علی (علیه السلام)

[رونین]

در نامه ای خطاب به پسرش امام مجتبی(ع) از وی چنین می خواهد: کاری را که فراتر از توانایی زن است بر عهده اش نگذار؛ چرا که زن [همانند] گل [دارای روح و جسمی لطیف، تُرد و شکننده] است... .



بهترین بانوان شما، بانوان سهل گیر، نرم خو و سازگارند.

از مشورت با هر زنی بپرهیز؛ مگر با زنی که به تجربه نشان داده دارای اندیشه ای بلند است.

با بانوان [محرم و همسرانتان] خوش گفتار باشید، تا آنان نیز خوش رفتار شوند.

زنان نزد شما، امانت یزدان اند؛ پس به آنان زیان نرسانید و [در مشکلات] تنهایشان نگذارید.

خانواده

کانون خانواده را تا بدان جا محترم می شمرد که در نامه ای به رفاعه نوشت: مبادا درباره طلاق سخن بگویی!

هر چه را باعث گرمی این نهاد شود تشویق می کرد، تا بدان حد که دانشمندان اسلامی «غذا خوردن مرد با همسرش» را مستحب می شمارند.

بی تبعیض، به مردان و زنان سفارش هایی می کرد تا آسمان زندگی شان هماره آبی و بی ابر کدورتی بماند:

الف) مردان

پیش از هر چیز، اهمیت همسر شایسته را به مردان گوشزد می کرد:

به کسی چیزی بهتر از همسر شایسته داده نشد )همسری که(:

هرگاه شوهرش او را ببیند، شادمان شود؛

و هر زمان که شوهرش در کنارش نباشد، [اموال و شخصیت] او را حفظ می کند.

همسر همدل را یکی از دو عامل آرامش روانی می دانست.

به مردی که نزدش شتافته بود و از همسرش شکآیت می کرد فرمود:

در تمام حالت ها با همسرت سازگاری کن و به نیکی معاشرت نما؛ تا زندگی ات باصفا شود.

از مردان می خواست بهترین همسر برای خانم هایشان باشند:

بهترین شما کسی است که برای همسرش بهترین باشد؛ و من برای خانواده ام بهترینم.

خود چنان همسر نمونه ای بود که وقتی رسول گرامی از دخترش پرسید:

همسرت را چگونه یافتی؟ حضرت فاطمه(س) پاسخ داد: خوب [یا بهترین] شوهر است.

آراستگی

به مردان فرمان می داد: لباس هآیتان را بشویید؛ موهآیتان را اصلاح کنید؛ مسواک بزنید؛ خود را بیارایید؛ پاکیزه باشید. بنی اسراییل چنین نکردند و در نتیجه، زنانشان آلوده دامن شدند.

آزار ممنوع!

هر مردی همسرش را با زبانش بیازارد، خداوند والا نه سخنی از او می پذیرد و نه عدالت ورزی اش را، نه نیکوکاری اش را تا همسرش را خرسند کند؛ گرچه روزها روزه گیرد و شب ها به نماز ایستد و برده ها آزاد کند... و [چنین مردی] از نخستین افرادی است که وارد دوزخ می شود.

تأمین اقتصادی

امام صادق(ع) می فرماید: اگر مردی مخارج همسرش را پرداخت نمی کرد، امام او را ناگزیر می کرد به وظیفه اش عمل کند.

زهدی که از امام(ع) سراغ داریم، تنها در مورد خودش بود که رهبری جامعه اسلامی را به عهده داشت. این ساده زیستی برای خانواده اش نبود [گرچه آنان حق نداشتند اشرافی زندگی کنند]. از همین روی اباصباح از امام صادق(ع) می پرسد: می توان کودکان را با طلا آراست؟ حضرت صادق(ع) می فرمایند: [آری] شیوه امام علی چنین بود که فرزندان و زنانش را با طلا و نقره (در حد معقول) می آراست.

تأمین جنسی

به مردان می گفت: هر گاه یکی از شما می خواهد با همسرش آمیزش کند، شتاب نورزد، زیرا زنان [برای رسیدن به اوج جنسی]، نیازهایی دارند.

تاب آوردن بداخلاقی همسر

آگاه باشید! هر مردی بداخلاقی همسرش را تاب بیاورد، خداوند پاداش سپاسگزاران را به او عطا خواهد کرد.

عدالت ورزی

خود اینه عدالت بود: هنگامی که دو همسر داشت، روزی که نوبت یکی از آنها بود، در خانه همسر دیگرش وضو نمی گرفت.

درباره مردی که یک یا سه همسر داشت و اینک با دوشیزه ای ازدواج کرده بود فرمان داد: چون با دختری ازدواج کند، هفت شب نزد او بماند؛ پس اگر با بیوه ای ازدواج کند، سه [شب] بماند؛ سپس به تساوی میان همسرانش رفتار کند.

درباره مردی که چند همسر داشت و به سفر رفته بود فرمود:وقتی برگشت، نزد همسری برود که نوبت او بود.

غیرت ورزی بیجا

به مردان توصیه می کرد از حساسیت و تعصب بی جا دست بکشند، زیرا «درستکار را بیمار [دل] و پاکدامن را به بدگمانی می کشاند.»

کمک در کارِ خانه

پاداش های شگفت انگیزی از زبان رسول گرامی(ص) درباره کمک مرد در خانه نقل شده است. بر همین اساس، امام نیز در خانه هیزم می شکست، آب می آورد و جارو می زد.

وفای به عهد و شرط

کسی که به شرطی برای همسرش پاییبند شده است، باید آن را انجام دهد... . مگر شرطی که حرام را حلال یا حلال را حرام کند.

ب) زنان

مهریه مناسب

می فرمود مهریه را سنگین در نظر نگیرند؛ زیرا آن را سبب ایجاد «دشمنی» می دانست.

آزار ممنوع!

هر زنی که شوهرش را با زبانش بیازارد، خداوند بلند پآیه نه سخنی از او می پذیرد و نه عدالتی، نه نیکوکاری و نه عملی، تا همسرش را راضی کند؛ گرچه )آن زن) روزها روزه گیرد و شب ها نماز برپا دارد و بنده ها آزاد کند... (چنین زنی)از نخستین افرادی خواهد بود که به دوزخ گام می نهد.

می فرمود: از پیامبر شنیدم که می گفت: هر زنی به ناحق از همسرش کناره گیرد، در رستاخیز با [خودکامگی چون] فرعون، هامان و قارون در پایین ترین طبقه از آتش محشور می شود؛ مگر آن که توبه کند و برگردد.

آگاه باشید! هر زنی که با )مشکلات اقتصادی) همسرش همراهی نکند و او را به آنچه در توانایی وی نیست وا دارد، خداوند [هیچ] نیکی از او نپذیرد و [روز رستاخیز] پروردگار را در حالی ملاقات خواهد کرد که از او خشمگین است.

خوشبویی

زنِ مسلمان باید خود را برای همسرش خوشبو کند.

نیکو همسرداری

نیک همسرداری را جهاد زن می شمرد.

ج) فرزندان

از سفارش هایی که به پدرها و مادرها می کرد، نقش بسیار مهم عاطفه را می توان دریافت:

پدری که با محبّت به فرزندانش بنگرد، برایش عبادت می نگارند.

کسی که فرزندانش را می بوسد، نیکی برایش می نویسند و کسی که فرزندش را شاد کند، خداوند روز رستاخیز شادش می کند.

از والدین می خواست فرزندانشان را گرامی دارند و اگر به آنان وعده ای داده اند، به وعده خویش عمل کنند.

فقدان فرزند، جگر را آتش می زند.

کسی که فرزند دارد، کودکی کند.

فرزند بد، شرف [پیشینیان] را نابود و نیاکان را بدنام می سازد.

(فرزندم!)... تو را به پاره تن، که تمام وجود خویش می یابم؛ به گونه ای که اگر مصیبتی به تو رسد، پنداری که به من رسیده باشد؛ و اگر مرگ به سراغ تو اید، گویی به سراغ من آمده است.

از خداوند نخواستم فرزندانی [فقط] گلچهره و گل اندام به من بدهد، اما از وی خواسته ام مطیع [فرامین] خداوندی، بیمناک از [گناهان خویش برابر] او بدهد؛ به گونه ای که هرگاه بدان ها می نگرم - که پیرو خداوند است- چشمانم [از شادی] روشن شود.

پدیدآورنده: حسین سیدی

سایت سرچشمه حیات