ترجمه قسمتهای کوتاهی از نهج البلاغه

[امیر احمدی2]

همواره با کسانی معاشرت کن که از خانواده‏ ای نیک‏نام و دارای سابقه خوب هستند چون اینگونه اشخاص دارای صفات پسندیده و شاخه‏ های شجره احسان می‏باشند و تو بایستی مثل یک پدر مهربان که به کار فرزندان خود رسیدگی می‏کند به کار آنها رسیدگی نمایی و نبایستی آنگونه رسیدگی را در نظر آنها بزرگ جلوه بدهی ولی مساعدت نسبت به آنها را بایستی نزد خود کاری لازم بدانی و هر نوع مساعدت و احسان تو نسبت به آنها سبب خوش بینی آنها نسبت به تو می‏شود. تصور نکن که چون تو به کارهای بزرگ آنها رسیدگی می‏کنی از توجه به کارهای کوچک آنان بی‏ نیاز هستی و در کارهای کوچک هم بایستی به آنها توجه نمایی زیرا آنان از توجه تو به کارهای کوچک هم بهره‏ مند می‏شوند.

فرمانده قشون تو باید کسی باشد که از هیچ گونه سعی برای همکاری با سربازان خودداری ننماید و بکوشد که سربازان از حیث معاش در رفاه باشند و یک چنین فرمانده، سربازان را برای فداکاری با استقامت و متحد می‏نماید.

[امیر احمدی2]

بهترین چیزی که سبب خشنودی حکام می‏شود، رعایت عدالت و انصاف نسبت به همه باشد و عدل و انصاف عمومی، سینه‏ ها را خالی می‏کند(سینه‏ های افراد مردم از کینه خالی می‏شود) و خود حکام از رضایت خاطر مردم خشنود می‏شوند.

وقتی حاکم رعایت عدل و انصاف را بنماید، مقررات حکومتی بر مردم آسان می‏گردد و مردم آن مقررات را دشوار نمی‏ بینند و منتظر نیستند چه موقع دوره حکمرانی زمامدارشان سپری می‏شود و می‏رود.

وقتی یک نفر با تحمل رنج کاری شایسته را به انجام می‏رساند کار او را به نیکی به یادآور زیرا یادآوری کارهای برجسته اشخاص سبب می‏شود که باز برای به انجام رسانیدن یک کار بزرگ، فداکاری کنند و کسانی که تا آن موقع دست به کاری بزرگ نزده ‏اند تشویق می‏شوند و از جا برمی‏خیزند تا اینکه کاری را به انجام برسانند.
کسی که برای کاری زحمت کشیده، آن زحمت را از خود او بدان و نگو که دیگری کاری را به انجام رسانید و دادن پاداش را به او فراموش نکن.

اگر شخصی که از حیث مرتبه بزرگ هست یک کار کوچک را به انجام رسانید به سبب مقام و مرتبه‏ ای که دارد کار کوچک او را بزرگ جلوه نده و اگر شخصی گمنام و افتاده توانست عهده‏ دار کاری بزرگ بشود نباید کار بزرگ او را کوچک جلوه بدهی.

[امیر احمدی2]

اگر در کاری دچار مشکل و شبهه شدی برای حل اشکال خود به خداوند و رسول او مراجعه کن و خداوند در قرآن می‏گوید :
ای کسانی که ایمان آورده‏ اید مطیع خداوند و مطیع رسول او و اولی‏الامر باشید و اگر در موضوعی اختلاف پیدا کردید به خدا و رسولش مراجعه نمایید.
و رجوع کردن به رسول خدا مراجعه به سنت وی می‏باشد و سنت رسول خدا از پراکندگی ممانعت می‏نماید و یاوری به وجود می‏آورد.
برای شغل رسیدگی به دعاوی مردم(قضاوت) صالح‏ترین فرد را انتخاب کن و او باید از عهده کارهای دشوار برآید و متداعیان هنگامی که با یکدیگر احتجاج می‏کنند رای خود را بر او تحمیل ننمایند و اگر قاضی مرتکب اشتباه شد، و بر خلاف حق رای داد بایستی آن قدر شهامت داشته باشد که به خطای خود اعتراف نماید و هیچ نوع تطمیع، نفس او را تحت تاثیر قرار ندهد و هنگام رسیدگی به دعوی، به گمان و حدس خود اکتفا ننماید و دلایل قوی راهنمای او باشد و از مراجعه شاکیان کسل و خسته نشود و هنگامی که با توجه به دلایل غیر قابل تردید، موقع صدور رای رسید، در صدور حکم تردید و دودلی نداشته باشد.

[امیر احمدی2]

تو باید قاضی را از بین کسانی انتخاب کنی که تحت تاثیر تملق قرار نگیرد و به خود مغرور نشوند و نتوان آنها را فریفت(با رشوه نتوان آنها را از راه راست منحرف کرد).

این گونه اشخاص زیاد نیستند ولی وجود دارد و بعد از این که یک نفر را به قضاوت انتخاب کردی از کارش غافل مباش و نظارت کن که چگونه عمل می‏کند. و وسایل رفاه زندگی ‏اش را در دسترس وی بگذار تا این که به مردم احتیاج نداشته باشد و او را محترم بدار تا اینکه دیگران نتوانند در او تاثیر کنند(منظور این است که قاضی دارای استقلال قضایی باشد تا این که دیگران او را مورد تهدید قرار ندهند).

آنچه در مورد انتخاب قاضی و به کار گماشتن او گفتم اجرا کن چون در گذشته دین ما در دست قضات بدنام بود و آنها طبق هوای نفس قضاوت کردند و با تظاهر به دین آرزوهای دنیوی خود را جامه عمل می‏ پوشانیدند.
برای انتخاب کارمندان خود دقت کن و بعد از این که آنها را به خوبی شناختی به کار بگمار و هیچ گاه به سبب این که به یک نفر محبت بلاموجه داری او را برای کاری انتخاب نکن که این عمل ظلم است.

کارمندان را از بین خانواده‏ های نجیب و شریف و مسلمان انتخاب کن، زیرا این گونه اشخاص با ارباب رجوع خوش رفتاری می‏کنند و به سبب تربیت خانوادگی خوش سلوک هستند و هم به علت این که از خانواده‏ های محترم می‏باشند طمعشان کمتر و کارآمدگی آنها بیشتر است و چشم طمع به مال دیگران و از جمله به مال زیردستان نمی‏ورزند.

کارمندان خود را از جهت معاش آسوده‏ خاطر کن و اگر کسانی با استفاده از وسایل معاش کافی خیانت کردند دیگر وسیله‏ ای برای برائت خود ندارند.

[امیر احمدی2]

ای مالک
تو باید نسبت به آباد کردن زمین توجه مخصوصی داشته باشی برای اینکه نمی‏توان خراج را به خوبی وصول کرد مگر در صورتی که زمین آباد باشد و آن حاکم که بخواهد برای آبادی زمین، خراج وصول کند به عبث امیدوار است و بی‏آبادی زمین، مالیات گرفتن سبب ویرانی اراضی می‏شود و این روش جز مدتی کوتاه از طرف حاکم پایدار نمی‏ماند.

اگر کسانی که مشمول پرداخت خراج هستند شکایت کنند که مبلغ خراج گزاف است یا آفتی که محصولات آنها لطمه وارد آورده یا کشتزارهای آنها بر اثر قطع آب نهر یا کاریز یا نیامندن باران یا عدم ترشح شبنم یا به علت انهدام زمین بر اثر سیل، محصول کافی نداده تو بایستی در مورد وصول خراج به آنها تخفیف بدهی که مهلت و فرصت داشته باشند که کارهای کشاورزی خود را اصلاح کنند و مافات را جبران نمایند.

تصور نکن این تخفیف که برای خراج به مردم می‏دهی برای تو یک وزنه سنگین می‏باشد و بدان که این تخفیف چون ذخیره‏ ای است که تو برای آبادی اراضی و شهرها اندوخته می‏کنی به ویژه اگر بین مردم با عدالت رفتار کنی و این تخفیف و عدالت تو سبب می‏گردد که در مردم یک پشتیبان قوی خواهی داشت و از آن پس، اگر کارهای سنگین را به آنها واگذار کنی با کمال رضایت آن کارها را به انجام می‏رسانند و مملکت آبادتر شود و وقتی رعیت راضی و خرسند باشد می‏تواند بارهای گران را تحمل نماید.

[امیر احمدی2]

اگر حاکم ، نسبت به قدرت و حکومت بدگمان باشد و فکر کند که به زودی از قدرت خواهد افتاد و در صدد کسب مال برآید برای این که در آینده تنگ دست نشود کشور رو به ویرانی خواهد رفت و مردم تهیدست و نیازمند خواهند گردید.
در وضع نویسندگان خود دقت کن و کسانی را به کار بگمار که از همه صالح‏تر باشند.

قسمتی از نوشته‏ ها و نامه ‏ها را که در آن اسرار وجود دارد بر عهده نویسنده‏ ای بسپار که دارای خصلتهای مسلمانی و انسانی و رازداری و در کار خود داناتر باشد.

این نویسنده چون، از حیث کار و مرتبه برجسته‏ تر است نسبت به نویسندگان مرتبه‏ ای برتر پیدا می‏کند ولی مرتبه عالی او نباید سبب شود که گستاخ گردد و در حضور دیگران نسبت به تو رعایت ادب را ننماید و نامه‏ های کارپردازانت را به تو نرساند و در مورد تهیه پاسخهای آنها غفلت نماید.

این نویسنده در عقد قراردادها بایستی سود تو را در نظر بگیرد و اگر در قراردادهایی که راجع به تو بسته شده گره وجود داشته باشد بایستی بتواند آن گره را بگشاید.

این نویسنده بایستی در کار خود مسلط باشد تا این که بتواند مشکلات کارهای دیگران مربوط به تو را رفع نماید و اگر کسی در کار خود تسلط نداشته باشد چگونه می‏تواند از وضع کار دیگران آگاهی به هم برساند.

نویسندگان را فقط بر اساس این که نسبت به آنها خوش گمان شده‏ ای انتخاب نکن برای این که دسته‏ ای از نویسندگان برای اینکه خود را در نظر حکام به جلوه درآورند تظاهر به صفاتی از صداقت و امانت می‏کنند که در واقع در آنها نیست.

تو بایستی دقت کنی که آنها قبل از اینکه برای تو کار بکنند، در گذشته، برای کسانی که قبل از تو حاکم بوده‏ اند چگونه کار کرده ‏اند و از بین آنها کسانی را که در گذشته امتحان صداقت و امانت و جدیت را داده‏ اند انتخاب نمایی.

انتخاب کردن نویسندگان شایسته امین از طرف تو، نمونه‏ ای است از شایستگی و حسن عمل تو نزد پروردگار، و بعد از او، نزد کسی که تو را به حکومت انتخاب کرده است.

برای هر قسمت از کارهای نویسندگی کسی را انتخاب کن که علاوه بر امانت و صداقت و دانایی، زیادی کار او را ناتوان نکند و در او، اضطراب فکر به وجود نیاورد و این را بدان که هر گاه در بین نویسندگان تو، عیبها و فسادهایی که تو از آن بی‏ اطلاع هستی وجود داشته باشد مسئوول آن معایب و فسادها تو خواهی شد.

[امیر احمدی2]

ای مالک،
در مورد بازرگانان و صنعتگران به تو توصیه کنم که با آنها نیک رفتاری کنی. چه آنها که مقیم هستند (یعنی در یک شهر سکونت دارند و به اصطلاح گذشتگان ما بازرگانان حجره ‏نشین) و چه آنها که دائم در سفر هستند و چه آنها که از جسم و جان خود به مردم سود می‏رسانند(مقصود از این دسته، افرازمندان و صنعتگران می‏باشند که کار آنها مستلزم زحمت جسمی است) و تو باید مراقبت کنی که نسبت به تمام این طبقات خوش‏رفتاری بشود.

گروهی از بازرگانان در همه عمر در راههای دوردست و دریاهای وسیع و در کشورهای صعب‏ العبور و در مناطقی که افراد بشر در آنها سکونت نمی‏ کنند در حرکت هستند و با تحمل رنج مسافرتهای طولانی ، وسیله آبادی اقتصادی کشور را فراهم می‏نمایند و مردم از رنج آنها سودمند می‏شوند.

بازرگانان مردمی هستند اهل مسالمت و هرگز در صدد فتنه و فساد بر نمی‏ آیند و تو می‏توانی از طرف آنها آسوده‏ خاطر باشی که هرگز مبادرت به شورش نمی‏کنند.

بنابر این در همه وقت چه زمانی که در حضر هستند و چه هنگامی که مسافرت می‏کنند بایستی با علاقه به کارهای آنها رسیدگی کنی.

ولی این را هم بدان که در بین این گروه زحمت‏کش و مسالمت جو افرادی هستند بسیار طماع و بخیل و بی‏ ملاحظه و برای تحصیل سود فراوان نرخ امتعه خود را، گزاف تعیین می‏نمایند یا اینکه مبادرت به احتکار می‏کنند تا این که کالاهای خود را خیلی گران بفروشند و عامه مردم از اجحاف و قبح اعمال آنها رنج می‏برند.

[امیر احمدی2]

پس همانطور که رسول الله (ص) گفته از کم ‏فروشی و گران‏فروشی و احتکار آنها جلوگیری کن و بر طبق اصول عدالت برای کالاهای آنها نرخ تعیین بنما که نه خریدار مورد ستم قرار بگیرد و نه فروشنده و اگر بعد از این که مقرراتی برای جلوگیری از کم‏فروشی و گران‏فروشی و ممانعت از احتکار وضع کردی باز سوداگران حریص و بی‏ملاحظه به کار خود ادامه دادند گران‏فروش و محتکر را مورد مجازات قرار بده تا این که باعث عبرت شود ولی در کیفر دادن، مقیاس را نگاه دار و افراط نکن.

از خداوند بترس و در مورد افراد ناتوان و رنجور از کیفر پروردگار پرهیز کن و در بین این جماعت کسانی هستند که می‏توانند فقر و احتیاج خود را ابراز کنند و به کمک قلیل، که به آنها می‏شود می‏سازند.

ولی کسانی در بین جماعت درمانده و رنجور وجود دارند که نمی‏توانند فقر و احتیاج خود را ابراز دارند و حیا مانع از این است که وضع خود را به اطلاع دیگران برسانند و تو بایستی حقی را که خداوند برای آنها مقرر کرده به آنها بدهی.

قسمتی از بیت‏المال را که تو بایستی اداره بکنی و قسمتی از غلات و غنائم دیگر را که مسلمین به دست آورده ‏اند به این افراد نیازمند بده و در نظر داشته باش که آنچه به نزدیکترین آنها می‏دهی برای دورترین آنها(که با تو خیلی فاصله مکانی دارند) در نظر بگیری تا این که دوری آنها سبب محرومیتشان نشود.

[امیر احمدی2]

نباید غرور مقام و مستی ناشی از مال و قدرت تو را از رسیدگی به وضع آن افراد محتاج و مستحق باز دارد و نباید مشغول شدن تو به کارهای بزرگ مانع از این گردد که از رسیدگی به وضع آنها باز بمانی و نزد خداوند این عذر از تو پذیرفته نیست که چون مشغول به کارهای با اهمیت بودی از رسیدگی به وضع محتاجان باز ماندی.

آنها گروهی هستند که مردم آنها را به چشم حقارت می‏نگرند و آنان را کوچک می‏شمارند(در مرتبه اجتماعی آنها را کوچک می‏دانند) و این گروه که در نظر دیگران کوچک و خوار هستند به تو دسترسی ندارند و تو نباید از روی خودپسندی از توجه موثر نسبت به حال آنها فروگذاری کنی.

مردانی درستکار و خداترس و متواضع را مامور کن تا این که با دلسوزی به وضع آنها رسیدگی کنند و به تو اطلاع بدهند و چنان در مورد آنها، از روی مروت و عدالت رفتار نما که روزی که خداوند تو را نزد خود احضار کرد بتوانی بگویی که وظیفه خود را نسبت به آنها به انجام رسانیده‏ ای و حجت تو از طرف خداوند پذیرفته شود و آگاه باش که در بین دسته‏ های متعدد رعیت، این جماعت بیشتر نیازمند عدالت هستند.

[امیر احمدی2]

ای مالک،
از رسیدگی به وضع کودکان یتیم و سالخوردگان ناتوان(که توانایی کار کردن ندارند) یا علیل هستند غافل مباش و سالخوردگان ناتوان کسانی هستند که در مدت عمر، خود را برای درخواست نمودن چیزی و گرفتن آن از مردم آماده نکرده ‏اند.

رسیدگی موثر به وضع کودکان یتیم و سالخوردگان از طرف یک حاکم برای او کاری است دشوار و این را باید دانست که ادای هر حقی دشوار است.

اما کسانی که خواهند دارای عاقبتی نیک باشند و می‏دانند که آنچه خداوند و عهده داده و به آن عمل می‏کند و می‏توانند صبر داشته باشند برای ادای هیچ حق خود را در زحمت نمی‏بینند و با سهولت این وظیفه را به انجام می‏رسانند.

[امیر احمدی2]

خداوند، پيامبر اسلام، حضرت محمّد صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را هشدار دهنده جهانيان مبعوث فرمود، تا امين و پاسدار وحى الهى باشد، آنگاه كه شما ملّت عرب،
بدترين دين را داشته، و در بدترين خانه زندگى مى‏ كرديد، ميان غارها، سنگهاى خشن و مارهاى سمّى خطرناك فاقد شنوايى، به سر مى ‏برديد، آب‏هاى آلوده مى‏ نوشيديد و غذاهاى ناگوار مى خورديد، خون يكديگر را به ناحق مى ‏ريختيد، و پيوند خويشاوندى را مى ‏بریديد، بت‏ها ميان شما پرستش مى ‏شد، و مفاسد و گناهان، شما را فرا گرفته بود.

[امیر احمدی2]

خطاب به کوفیان:
زشت باد روى شما و از اندوه رهايى نيابيد كه آماج تير بلا شديد. به شما حمله مى ‏كنند، شما حمله نمى ‏كنيد با شما مى ‏جنگند، شما نمى ‏جنگيد اين گونه معصيت خدا مى ‏شود و شما رضايت مى ‏دهيد وقتى در تابستان فرمان حركت به سوى دشمن مى ‏دهم، مى ‏گوييد هوا گرم است، مهلت ده تا سوز گرما بگذرد، و آنگاه كه در زمستان فرمان جنگ مى ‏دهم، مى‏ گوييد هوا خيلى سرد است بگذار سرما برود. همه اين بهانه‏ ها براى فرار از سرما و گرما بود وقتى شما از گرما و سرما فرار مى ‏كنيد، به خدا سوگند كه از شمشير بيشتر گريزانيد.