خيلي کامل بود موفق باشيدآنها مشغول تصفيه ارتش هستند
مدیران انجمن: moh-597, شوراي نظارت, مديران هوافضا
-
- پست: 4122
- تاریخ عضویت: سهشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۸۴, ۶:۱۶ ب.ظ
- سپاسهای ارسالی: 4507 بار
- سپاسهای دریافتی: 4337 بار
- تماس:
sara,
ممنون که توجه کرديد.
توان و تاکتيکهای نظامی ايران و عراق در جنگ هشت ساله
صدام حسين، رييس جمهور سابق عراق، هنگامی که در۳۱ شهريور ۱۳۵۹ دستور حمله سراسری به ايران را صادر کرد، هرگز گمان نمی کرد آتش جنگی را برافروخته باشد که هشت سال به درازا بکشد.
يکی از اهداف عمده صدام از اين تجاوز تصرف ساحل شرقی اروندرود و دستيابی به بخشی از خوزستان بود، چرا که بدين ترتيب عراق از بزرگترين نقيصه جغرافيايی اش يعنی نداشتن سواحل عريض و بزرگ رهايی می يافت.
ارتش عراق در آن سالها اگرچه در زمره ارتشهايی بزرگ منطقه بود، اما بايد اذعان کرد ابعاد آن برای مبارزه با بزرگترين کشور خاورميانه (از نظر جمعيت وامکانات) کافی نبود.
وقوع انقلاب ايران در سال ۱۳۵۷ سبب آشفتگی سياسی و نظامی ايران شد و بنابراين فرصت طلايی را برای حاکم فرصت طلب بغداد فراهم آورد.
قدرت نظامی ايران
محمد رضا پ ه ل و ی، ش ا ه فقید ايران، بين سالهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ با صرف دهها ميليارد دلار ارتش ايران را مبدل به قدرت اول نظامی خاورميانه کرده بود، تا آنجا که به گفته کارشناسان، نيروی نظامی ايران "هدفی فراتر از اهداف منطقه ای" را جستجو می کرد.
[External Link Removed for Guests]
کمکهای بی دريغ آمريکا نيز ثابت می کند که واشنگتن برای اين ارتش اهميت زيادی قائل بوده و اين انتظار را از ايران داشته است که در شرايط حساس، مانند ورود ناگهانی اتحاد شوروی به منطقه، دوشادوش قدرتهای غربی، به مقابله با نيروهای متخاصم برخيزد.
به گفته کارشناسان، ارتش ايران در آن سالها مرکب از دو هزار و ۴۶۰ دستگاه تانک، دو هزار نفربر زرهی، ۷۳۹ فروند هلیکوپتر و ۴۸۶ هواپيما بوده است. اگرچه اين نيرو در قبل از انقلاب از ۵۰۰ هزار سرباز نيز برخوردار بود، اما در ابتدای جنگ بدليل سياستهای مسئولان وقت جمهوری اسلامی، اين نيرو به کمتر از دويست هزارنفر کاهش يافته بود.
نيروی هوايی ارتش ايران در ابتدای جنگ از هواپيماهای بسيار پيشرفته اف-۱۴ برخوردار بود که می توانست با اندکی خطا با هر شليک يک هواپيمای دشمن را سرنگون کند. همچنين حدود ۴۰۰ فروند اف-پنج (تايگر) و اف-چهار (فانتوم) به نيروی هوايی ايران قدرت تهاجمی می داد و آن را قادر به مقابله با هر نيرويی در منطقه می کرد. ایران در آن زمان، قدرت پنجم نیروی هوایی جهان محسوب می شد.
[External Link Removed for Guests]
تانکهای ايران نيز از انواع چيفتن ام-۴۷، ام-۴۸ ، ام-۶۰ بودند که همگی ساخت انگلستان و آمريکا بوده و در آن زمان از مدلهای پيشرفته روز محسوب می شدند.
[External Link Removed for Guests]
مهمتر از همه، هوانيروز يا ناوگان هلی کوپتری ايران بود که با داشتن ۲۰۲ فروند هلی کوپتر تهاجمی کبرا، ۲۱۴ فروند بل-۲۱۴ و ۵۰ فروند بل-۲۰۵، به قدرت سوم هوانيروز جهان تبديل شده بود.
[External Link Removed for Guests]
با اين وجود، خروج مستشاران خارجی در بهمن ۱۳۵۷ از يکسو و کاهش ۵۰ درصدی نفرات ارتش از سوی ديگر توان نظامی ايران را در شهريور ۱۳۵۹ حداقل به يک سوم سطح پيش از انقلاب کاهش داده بود.
قدرت نظامی عراق
در مقابل، ارتش عراق در سا ل ۱۳۵۹ ساختاری مناسب داشت. خلاء قدرت ناشی از سقوط شاه و به دنبال آن تضعيف حضور ايران در مناسبات امنيتی – نظامی خاورميانه و خليج فارس سبب شده بود تا حزب بعث عراق به فرماندهی صدام حسين به دنبال ايفای نقش جدی تری در منطقه باشد.
کارشناسان توان نيروی هوايی عراق پيش از شروع جنگ را اينگونه ارزيابی کرده اند: 339 فروند هواپيما از انواع توپولف۲۲، ميگ۲۳، سوخوی۷، ميگ۲۱ و سوخوی۲۰، و ۱۳۳ فروند هلیکوپتر و ۵۶ فروند هواپيمای ترابری.
عراق همچنين از ۱۵۰۰ نفربر روسی و۲۴۰۰ دستگاه توپ صحرايی و ضد هوايی برخوردار بود.
اما قدرت اصلی عراق را ۲۳۰ هزار سرباز تعليم ديده و ۲۸۵۰ تانک روسی از انواع تی-۵۴، ۵۵، ۶۲ و ۷۲ تشکيل می داد.
آغاز تهاجم
عراق حمله خود به ايران را در ۳۱ شهريور از سه جبهه آغاز کرد. در جبهه شمالی سپاه اول عراق متشکل از دو لشکر قصد داشت با تصرف کردستان و حمله به آذربايجان غربی مقدمات تجزيه کردستان ايران را فراهم کند.
در جبهه ميانی پنج لشکرعراقی درقالب سپاه دوم قصد داشتند با پيشروی در عمق ۵۰ کيلومتری خاک ايران، بغداد را که به گونه ای نگران کننده به مرز ايران نزديک بود، مراقبت کرده و درعين حال استانهای کرمانشاه و ايلام را تصرف کند و از شمال استان خوزستان سر برآورد.
اما عراق قدرت اصلی خود را در جبهه جنوب متمرکز کرده بود. پنج لشکر در قالب سپاه سوم مرکب از لشکرهای يک مکانيزه، ۱۰ زرهی، ۹ زرهی، ۵ مکانيزه و۳ زرهی قصد داشتند تا مهمترين شهرهای جنوبی ايران نظير اهواز، آبادان و خرمشهر را تصرف کرده و زمـينه سقـوط خوزستان را فراهـم کنـند.
سد هوانيروز
بيشتر نيروهای ايران در هفـته های اول گرفـتار نقـل و انتقـال از مرزهای شرقی، مرکزی و شمالی کشور به جنوب بودند وهمين امر سبب شد تا ارتش صدام حسـين از عـنصر غافـلگيری به خوبی اسـتفـاده کند.
مثلا لشکر ۷۷ خراسان از مشهد به منطقه جنوب اعزام شد يا لشکر ۱۶ زرهی قزوين بيش از هزار کيلومتر با منطقه عملياتی فاصله داشت.
تنها لشکر ۹۲ زرهی اهواز در جنوب و لشکر ۸۱ خرم آباد در مرکز منطقه عملياتی برای مبارزه حضور داشتند و در کمال ناباوری، به رغم برخورداری از حداقـل پشتيبانی، به دفاع پرداختند، حال آن که صدام گمان می کرد روحيهء ضعيف، مانع از جنگيدن جدی سـربازان ايرانی می شود.
به هرحال، قدرت زرهی قابل توجه عراق، سبب شد تا بسياری از مناطق مهم منطقه عملياتی، در سه ماه اول جنگ، به اشغال عراق درآيند. تصرف خرمشهر، سومار، نفت شهر، مهران، بستان، محاصرهء آبادان و تسلط بر محورهای اصلی همگی جزء پيروزيهای اوليه ارتش عراق بود.
اما ايران در کنار مقاومتهای پراکنده از يک ابزار مناسب ديگر نيز بهره می برد: نيروی هوايی و هوانيروز. خلبانان ايرانی در هفته های اول جنگ، ضربات جبرا ن ناپذيری را به نيروهای مکانيزه و زرهی عراق به ويژه در محور جنوب وارد آوردند.
شايد همين حملات سبب کند شدن حرکت ستونهای زرهی عراق به داخل خاک ايران شد. هلیکوپترها و هواپيماهای ايرانی اصولن برای منهدم کردن ادوات زرهی خريداری شده بودند و خلبانان ايرانی پيش از جنگ و در دوران حکومت قبلی، بارها چنين نبردهايی را تمرين کرده بودند.
اشغال بيش از ده هزار کيلومتر مربع از خاک ايران در سه ماه اول جنگ، اگرچه يک موفقيت نظامی بود، اما بسيار کمتر از انتظار فرماندهان نظامی عراقی بود.
برگشتن ورق
به موازات تحليل رفتن ارتش عراق در اثر ضربات نيروی هوايی و هوانيروز ايران، ورود صدها هزار نيروی داوطلب از يک سو و فراخوانی ارتش برای جلب نيروهای وظيفه، از سوی ديگر سبب شد تا برتری جمعيت ۳۷ ميليون نفری ايران بر جمعيت ۱۳ ميليون نفری عراق خود را نشان دهد.
به کارگيری گسترده نفرات سبب شد تا در پنجم مهر ۱۳۶۰، ايران محاصرهء آبادان را بشکند و در آذر ماه، با تصرف بستان، مقدمهء آزادسازی خرمشهر را فراهم آورد.
در حالی که ايران در دو نبرد مذکور به ترتيب تنها از ۲۵ و ۳۲ گردان رزمی استفاده کرد، مطابق آمار نظامی، اين کشور در عمليات فتح المبين و بيت المقدس که منجر به آزادسازی خرمشهر شد، به ترتيب از ۱۳۵ و ۱۴۴ گردان نيرو استفاده کرد.
در دو عمليات مذکور که بين ماههای فروردين تا خرداد ۱۳۶۱ انجام شدند، عراق با تحمل ۲۰ هزار کشته و زخمی و ۳۴ هزار اسير، مجبور شد تا حدود شش هزار کيلومتر از منطقه اشغالی را واگذار کند. اين نبردها در مجموع ۲۰ درصد از توان عراق را از بين برد.
با رد درخواست آتش بس عراق در خرداد ۱۳۶۱ توسط جمهوری اسلامی، روند جنگ تغيير کرد و از آن زمان به بعد، عراق در موقعيت دفاعی قرار گرفت.
دوپينگ برای عراق
در سالهای ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ ( برابر۸۳ - ۱۹۸۲) هيچ کس جز ايراني ها، مايل به تغيير جغرافيای سياسی خاورميانه نبود. بنابراين پس از آن که متحدان عراق متقاعد شدند که ايران به دنبال ادامهء جنگ است، به کمک عراق شتافته و با کمکهای گستردهء ارزی و فروش سلاح سازمان ارتش عراق را دو برابر کردند.
بنا به برآورد موسسهء بين المللی تحقيقات استراتژيک، برای سا ل ۱۹۸۳ ـ ۱۹۸۴، ارتش عراق مرکب از ۵۱۷ هزار سرباز بوده که در کنار 7.7 ميليارد دلار بودجهء نظامی، طی دو سا ل ۱۹۸۱ و ۱۹۸۲ از حداقل ۲۵ ميليارد دلار کمک نظامی خارجی نيز بهره مند شده است.
ورود ميراژهای فرانسوی، سوپراتانداردها، موشکهای سام، تانکهای جديد تی۷۲، ميگهای۲۵ و ۲۷، تنها بخشی از جنگ افزارهای جديد ارتش عراق بود.
تقويت عراق سبب شد ايران نتواند سرعت پيشروی خود در سال ۶۱ - ۱۳۶۰ را در سالهای بعد تجربه کند و ۱۳۰۰ کيلومتر مربع از خاک ايران در جنوب کماکان در اشغال عراق ماند.
شکست عمليات رمضان و والفجر يک در سال ۱۳۶۱، از نشانه های تقويت شدن عراق بود، هر چند در سال ۱۳۶۲ ايران با تصرف جزاير مجنون، توانست با قبول تلفات زياد، عراق را مجبور به يک عقب نشينی محدود کند.
در جبهه های شمالی و ميانی نيز اگرچه شدت جنگ کمتر بود، اما تحرکات ايران و عراق کم نبود و در محور مهران، سومار و نفت شهر طرفين بارها اقدام به حمله و ضد حمله عليه يکديگر کردند، اما مشخص بود که قرار است تکليف جنگ در جنوب مشخص شود.
عبور از اروند
در بهمن ۱۳۶۴ نيروهای ايران با گذر از رودخانهء خروشان و عريض اروند، نيروهای عراقی مستقر در ساحل غربی رودخانه را غافلگير کرده و توانستند شهر کوچک اما مهم فاو را بگيرند و عملن ارتباط عراق را با خليج فارس قطع کنند.
اين حمله اگرچه برای ايرانيان خيلی خونين تمام شد، اما چون عراق به رغم استفاده از حداکثر توان زرهی و هوايی نتوانست آنها را عقب براند، موقعيت اين کشور را به خطر انداخت.
در اين نبردها، عراق صدها تانک و هواپيما را از دست داد و ايران نيز کمبود تجهيزات خود را با گذشتن از جان دهها هزار نفر از نيروهايش جبران کرد.
اما در سال ۱۳۶۵ ارتش عراق باز هم تقويت شد و به گفته کارشناسان، در اين زمان از ۹۶۰ هزار سرباز، هفت هزار تانک و نفربر، ۶۰۰ هواپيما و ۴۰۰ هلیکوپتر برخوردار بود. اين در حالی بود که تجهيزات ايران به حدود ۱۰۰ هواپيما و هزار تانک محدود شده بود.
در نتيجه، پس از اين ديگر حملات ايران فايده ای نداشت و حمله ايران به جنوب و شرق بصره در سال ۱۳۶۵ و در جبهه ميانی در سال ۱۳۶۶ بی نتيجه ماند.
رکود در جنگ
ارتش صدام که با اتخاذ تدابير دفاعی مانع ورود ايران به خاک عراق شده بود، در سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷ با بهره گيری از نيروی هوايی خود از يک سو و توان موشکی زمین به زمین از سویی ديگر عملن به صورت يک طرفه به تخريب تاسيسات قتصادی و شهرهای ايران پرداخت و اين امر سبب شد تا به مرور روحيه مردم ايران نيز تضعيف شود.
از يک طرف برتری قوای عراق از نظر توپخانه، قدرت موشکی و توان زرهی به درجه ای رسيده بود که ايران ديگر قدرت پيشروی به داخل عراق را نداشت، از طرف ديگر، فعاليتهای سازمان ملل برای صدور قطعنامه برای پذيرش آتش بس از سوی ايران افزايش يافت و در سال ۱۳۶۶، منجر به صدور قطعنامهء ۵۹۸ شد، اما ايران هنوز حاضر به قبول آتش بس نبود.
حملات مجدد عراق
عراق پس از آن که مطمئن شد نيروهای مسلح ايران قادر به ادامه حملات خود نيستند، از اوايل سا ل ۱۳۶۷ از لاک دفاعی درآمده و ايران را با چند عمليات از فاو و شرق بصره به عقب راند.
درگيری نيروهای دريايی ايران و آمريکا در فروردين همان سال نيز که منجر به غرق شدن يک ناو ايرانی شد، به ايران فهماند که آمريکا نيز مايل به خاتمه هرچه سريعتر جنگ است.
در نتيجه ايران در ۲۷ تير ۱۳۶۷ (دو هفته پس از سقوط هواپيمای مسافربری ايرباس ايران به دست سربازان نيروی دريايی آمريکا) قطعنامه را پذيرفت، اما عراق که اکنون دست بالا را داشت، به بهانه حمايت از مجاهدين خلق در جبههء جنوب تا پشت دروازه های اهواز و در شمال تا نزديکی کرمانشاه پيش راند!
اين حملات گسترده، مجددن سبب ورود سيل داوطلبان ايرانی به جبهه ها شد تا آن که در سوم مرداد 1367، به دنبال ضدحملهء سنگين ايران و شکست واحدهای مجاهدين در عمليات "فروغ جاويدان" در نهايت در ۱۵ مرداد عراق قطعنامه را پذيرفت.
نتايج جنگ
جنگ ايران و عراق در نهايت فرجامی نيک برای هيچکدام از طرفين نداشت.
نابودی زير بناهای دو کشور در کنار مرگ صدها هزار ايرانی و عراقی و معلول شدن صدها هزار سرباز ديگر تنها بخشی از اثرات اين جنگ هشت ساله بود که پس از جنگ ويتنام، بزرگترين جنگ جهان پس از جنگ جهانی دوم محسوب می شود.
خسارات ايران در اين جنگ بين ۲۰۰ ميليارد دلار (برآورد منابع غربی) تا هزار ميليارد دلار (تخمين مقامات جمهوری اسلامی) تخمين زده می شود.
عراق نيز پس از جنگ اگرچه از ارتشی بسيار بزرگتر از ارتش سال ۱۳۵۹ خود برخوردارشد، اما از بين رفتن بنيهء مالی اين کشور سبب شد تا صدام حسين تنها راه چاره برای فرار از ورشکستگی را، تجاوز به کويت ببيند که اين حمله مقدمه ای شد برای ۱۳ سال مناقشهء بی حاصل ديگر بين سربازان اين کشور و قدرتهای جهان.
منبع: BBC (لینک مستقیم ف ی ل ت ر شده است!)
ممنون که توجه کرديد.
توان و تاکتيکهای نظامی ايران و عراق در جنگ هشت ساله
صدام حسين، رييس جمهور سابق عراق، هنگامی که در۳۱ شهريور ۱۳۵۹ دستور حمله سراسری به ايران را صادر کرد، هرگز گمان نمی کرد آتش جنگی را برافروخته باشد که هشت سال به درازا بکشد.
يکی از اهداف عمده صدام از اين تجاوز تصرف ساحل شرقی اروندرود و دستيابی به بخشی از خوزستان بود، چرا که بدين ترتيب عراق از بزرگترين نقيصه جغرافيايی اش يعنی نداشتن سواحل عريض و بزرگ رهايی می يافت.
ارتش عراق در آن سالها اگرچه در زمره ارتشهايی بزرگ منطقه بود، اما بايد اذعان کرد ابعاد آن برای مبارزه با بزرگترين کشور خاورميانه (از نظر جمعيت وامکانات) کافی نبود.
وقوع انقلاب ايران در سال ۱۳۵۷ سبب آشفتگی سياسی و نظامی ايران شد و بنابراين فرصت طلايی را برای حاکم فرصت طلب بغداد فراهم آورد.
قدرت نظامی ايران
محمد رضا پ ه ل و ی، ش ا ه فقید ايران، بين سالهای ۱۳۵۲ تا ۱۳۵۶ با صرف دهها ميليارد دلار ارتش ايران را مبدل به قدرت اول نظامی خاورميانه کرده بود، تا آنجا که به گفته کارشناسان، نيروی نظامی ايران "هدفی فراتر از اهداف منطقه ای" را جستجو می کرد.
[External Link Removed for Guests]
کمکهای بی دريغ آمريکا نيز ثابت می کند که واشنگتن برای اين ارتش اهميت زيادی قائل بوده و اين انتظار را از ايران داشته است که در شرايط حساس، مانند ورود ناگهانی اتحاد شوروی به منطقه، دوشادوش قدرتهای غربی، به مقابله با نيروهای متخاصم برخيزد.
به گفته کارشناسان، ارتش ايران در آن سالها مرکب از دو هزار و ۴۶۰ دستگاه تانک، دو هزار نفربر زرهی، ۷۳۹ فروند هلیکوپتر و ۴۸۶ هواپيما بوده است. اگرچه اين نيرو در قبل از انقلاب از ۵۰۰ هزار سرباز نيز برخوردار بود، اما در ابتدای جنگ بدليل سياستهای مسئولان وقت جمهوری اسلامی، اين نيرو به کمتر از دويست هزارنفر کاهش يافته بود.
نيروی هوايی ارتش ايران در ابتدای جنگ از هواپيماهای بسيار پيشرفته اف-۱۴ برخوردار بود که می توانست با اندکی خطا با هر شليک يک هواپيمای دشمن را سرنگون کند. همچنين حدود ۴۰۰ فروند اف-پنج (تايگر) و اف-چهار (فانتوم) به نيروی هوايی ايران قدرت تهاجمی می داد و آن را قادر به مقابله با هر نيرويی در منطقه می کرد. ایران در آن زمان، قدرت پنجم نیروی هوایی جهان محسوب می شد.
[External Link Removed for Guests]
تانکهای ايران نيز از انواع چيفتن ام-۴۷، ام-۴۸ ، ام-۶۰ بودند که همگی ساخت انگلستان و آمريکا بوده و در آن زمان از مدلهای پيشرفته روز محسوب می شدند.
[External Link Removed for Guests]
مهمتر از همه، هوانيروز يا ناوگان هلی کوپتری ايران بود که با داشتن ۲۰۲ فروند هلی کوپتر تهاجمی کبرا، ۲۱۴ فروند بل-۲۱۴ و ۵۰ فروند بل-۲۰۵، به قدرت سوم هوانيروز جهان تبديل شده بود.
[External Link Removed for Guests]
با اين وجود، خروج مستشاران خارجی در بهمن ۱۳۵۷ از يکسو و کاهش ۵۰ درصدی نفرات ارتش از سوی ديگر توان نظامی ايران را در شهريور ۱۳۵۹ حداقل به يک سوم سطح پيش از انقلاب کاهش داده بود.
قدرت نظامی عراق
در مقابل، ارتش عراق در سا ل ۱۳۵۹ ساختاری مناسب داشت. خلاء قدرت ناشی از سقوط شاه و به دنبال آن تضعيف حضور ايران در مناسبات امنيتی – نظامی خاورميانه و خليج فارس سبب شده بود تا حزب بعث عراق به فرماندهی صدام حسين به دنبال ايفای نقش جدی تری در منطقه باشد.
کارشناسان توان نيروی هوايی عراق پيش از شروع جنگ را اينگونه ارزيابی کرده اند: 339 فروند هواپيما از انواع توپولف۲۲، ميگ۲۳، سوخوی۷، ميگ۲۱ و سوخوی۲۰، و ۱۳۳ فروند هلیکوپتر و ۵۶ فروند هواپيمای ترابری.
عراق همچنين از ۱۵۰۰ نفربر روسی و۲۴۰۰ دستگاه توپ صحرايی و ضد هوايی برخوردار بود.
اما قدرت اصلی عراق را ۲۳۰ هزار سرباز تعليم ديده و ۲۸۵۰ تانک روسی از انواع تی-۵۴، ۵۵، ۶۲ و ۷۲ تشکيل می داد.
آغاز تهاجم
عراق حمله خود به ايران را در ۳۱ شهريور از سه جبهه آغاز کرد. در جبهه شمالی سپاه اول عراق متشکل از دو لشکر قصد داشت با تصرف کردستان و حمله به آذربايجان غربی مقدمات تجزيه کردستان ايران را فراهم کند.
در جبهه ميانی پنج لشکرعراقی درقالب سپاه دوم قصد داشتند با پيشروی در عمق ۵۰ کيلومتری خاک ايران، بغداد را که به گونه ای نگران کننده به مرز ايران نزديک بود، مراقبت کرده و درعين حال استانهای کرمانشاه و ايلام را تصرف کند و از شمال استان خوزستان سر برآورد.
اما عراق قدرت اصلی خود را در جبهه جنوب متمرکز کرده بود. پنج لشکر در قالب سپاه سوم مرکب از لشکرهای يک مکانيزه، ۱۰ زرهی، ۹ زرهی، ۵ مکانيزه و۳ زرهی قصد داشتند تا مهمترين شهرهای جنوبی ايران نظير اهواز، آبادان و خرمشهر را تصرف کرده و زمـينه سقـوط خوزستان را فراهـم کنـند.
سد هوانيروز
بيشتر نيروهای ايران در هفـته های اول گرفـتار نقـل و انتقـال از مرزهای شرقی، مرکزی و شمالی کشور به جنوب بودند وهمين امر سبب شد تا ارتش صدام حسـين از عـنصر غافـلگيری به خوبی اسـتفـاده کند.
مثلا لشکر ۷۷ خراسان از مشهد به منطقه جنوب اعزام شد يا لشکر ۱۶ زرهی قزوين بيش از هزار کيلومتر با منطقه عملياتی فاصله داشت.
تنها لشکر ۹۲ زرهی اهواز در جنوب و لشکر ۸۱ خرم آباد در مرکز منطقه عملياتی برای مبارزه حضور داشتند و در کمال ناباوری، به رغم برخورداری از حداقـل پشتيبانی، به دفاع پرداختند، حال آن که صدام گمان می کرد روحيهء ضعيف، مانع از جنگيدن جدی سـربازان ايرانی می شود.
به هرحال، قدرت زرهی قابل توجه عراق، سبب شد تا بسياری از مناطق مهم منطقه عملياتی، در سه ماه اول جنگ، به اشغال عراق درآيند. تصرف خرمشهر، سومار، نفت شهر، مهران، بستان، محاصرهء آبادان و تسلط بر محورهای اصلی همگی جزء پيروزيهای اوليه ارتش عراق بود.
اما ايران در کنار مقاومتهای پراکنده از يک ابزار مناسب ديگر نيز بهره می برد: نيروی هوايی و هوانيروز. خلبانان ايرانی در هفته های اول جنگ، ضربات جبرا ن ناپذيری را به نيروهای مکانيزه و زرهی عراق به ويژه در محور جنوب وارد آوردند.
شايد همين حملات سبب کند شدن حرکت ستونهای زرهی عراق به داخل خاک ايران شد. هلیکوپترها و هواپيماهای ايرانی اصولن برای منهدم کردن ادوات زرهی خريداری شده بودند و خلبانان ايرانی پيش از جنگ و در دوران حکومت قبلی، بارها چنين نبردهايی را تمرين کرده بودند.
اشغال بيش از ده هزار کيلومتر مربع از خاک ايران در سه ماه اول جنگ، اگرچه يک موفقيت نظامی بود، اما بسيار کمتر از انتظار فرماندهان نظامی عراقی بود.
برگشتن ورق
به موازات تحليل رفتن ارتش عراق در اثر ضربات نيروی هوايی و هوانيروز ايران، ورود صدها هزار نيروی داوطلب از يک سو و فراخوانی ارتش برای جلب نيروهای وظيفه، از سوی ديگر سبب شد تا برتری جمعيت ۳۷ ميليون نفری ايران بر جمعيت ۱۳ ميليون نفری عراق خود را نشان دهد.
به کارگيری گسترده نفرات سبب شد تا در پنجم مهر ۱۳۶۰، ايران محاصرهء آبادان را بشکند و در آذر ماه، با تصرف بستان، مقدمهء آزادسازی خرمشهر را فراهم آورد.
در حالی که ايران در دو نبرد مذکور به ترتيب تنها از ۲۵ و ۳۲ گردان رزمی استفاده کرد، مطابق آمار نظامی، اين کشور در عمليات فتح المبين و بيت المقدس که منجر به آزادسازی خرمشهر شد، به ترتيب از ۱۳۵ و ۱۴۴ گردان نيرو استفاده کرد.
در دو عمليات مذکور که بين ماههای فروردين تا خرداد ۱۳۶۱ انجام شدند، عراق با تحمل ۲۰ هزار کشته و زخمی و ۳۴ هزار اسير، مجبور شد تا حدود شش هزار کيلومتر از منطقه اشغالی را واگذار کند. اين نبردها در مجموع ۲۰ درصد از توان عراق را از بين برد.
با رد درخواست آتش بس عراق در خرداد ۱۳۶۱ توسط جمهوری اسلامی، روند جنگ تغيير کرد و از آن زمان به بعد، عراق در موقعيت دفاعی قرار گرفت.
دوپينگ برای عراق
در سالهای ۱۳۶۱ و ۱۳۶۲ ( برابر۸۳ - ۱۹۸۲) هيچ کس جز ايراني ها، مايل به تغيير جغرافيای سياسی خاورميانه نبود. بنابراين پس از آن که متحدان عراق متقاعد شدند که ايران به دنبال ادامهء جنگ است، به کمک عراق شتافته و با کمکهای گستردهء ارزی و فروش سلاح سازمان ارتش عراق را دو برابر کردند.
بنا به برآورد موسسهء بين المللی تحقيقات استراتژيک، برای سا ل ۱۹۸۳ ـ ۱۹۸۴، ارتش عراق مرکب از ۵۱۷ هزار سرباز بوده که در کنار 7.7 ميليارد دلار بودجهء نظامی، طی دو سا ل ۱۹۸۱ و ۱۹۸۲ از حداقل ۲۵ ميليارد دلار کمک نظامی خارجی نيز بهره مند شده است.
ورود ميراژهای فرانسوی، سوپراتانداردها، موشکهای سام، تانکهای جديد تی۷۲، ميگهای۲۵ و ۲۷، تنها بخشی از جنگ افزارهای جديد ارتش عراق بود.
تقويت عراق سبب شد ايران نتواند سرعت پيشروی خود در سال ۶۱ - ۱۳۶۰ را در سالهای بعد تجربه کند و ۱۳۰۰ کيلومتر مربع از خاک ايران در جنوب کماکان در اشغال عراق ماند.
شکست عمليات رمضان و والفجر يک در سال ۱۳۶۱، از نشانه های تقويت شدن عراق بود، هر چند در سال ۱۳۶۲ ايران با تصرف جزاير مجنون، توانست با قبول تلفات زياد، عراق را مجبور به يک عقب نشينی محدود کند.
در جبهه های شمالی و ميانی نيز اگرچه شدت جنگ کمتر بود، اما تحرکات ايران و عراق کم نبود و در محور مهران، سومار و نفت شهر طرفين بارها اقدام به حمله و ضد حمله عليه يکديگر کردند، اما مشخص بود که قرار است تکليف جنگ در جنوب مشخص شود.
عبور از اروند
در بهمن ۱۳۶۴ نيروهای ايران با گذر از رودخانهء خروشان و عريض اروند، نيروهای عراقی مستقر در ساحل غربی رودخانه را غافلگير کرده و توانستند شهر کوچک اما مهم فاو را بگيرند و عملن ارتباط عراق را با خليج فارس قطع کنند.
اين حمله اگرچه برای ايرانيان خيلی خونين تمام شد، اما چون عراق به رغم استفاده از حداکثر توان زرهی و هوايی نتوانست آنها را عقب براند، موقعيت اين کشور را به خطر انداخت.
در اين نبردها، عراق صدها تانک و هواپيما را از دست داد و ايران نيز کمبود تجهيزات خود را با گذشتن از جان دهها هزار نفر از نيروهايش جبران کرد.
اما در سال ۱۳۶۵ ارتش عراق باز هم تقويت شد و به گفته کارشناسان، در اين زمان از ۹۶۰ هزار سرباز، هفت هزار تانک و نفربر، ۶۰۰ هواپيما و ۴۰۰ هلیکوپتر برخوردار بود. اين در حالی بود که تجهيزات ايران به حدود ۱۰۰ هواپيما و هزار تانک محدود شده بود.
در نتيجه، پس از اين ديگر حملات ايران فايده ای نداشت و حمله ايران به جنوب و شرق بصره در سال ۱۳۶۵ و در جبهه ميانی در سال ۱۳۶۶ بی نتيجه ماند.
رکود در جنگ
ارتش صدام که با اتخاذ تدابير دفاعی مانع ورود ايران به خاک عراق شده بود، در سالهای ۱۳۶۵ تا ۱۳۶۷ با بهره گيری از نيروی هوايی خود از يک سو و توان موشکی زمین به زمین از سویی ديگر عملن به صورت يک طرفه به تخريب تاسيسات قتصادی و شهرهای ايران پرداخت و اين امر سبب شد تا به مرور روحيه مردم ايران نيز تضعيف شود.
از يک طرف برتری قوای عراق از نظر توپخانه، قدرت موشکی و توان زرهی به درجه ای رسيده بود که ايران ديگر قدرت پيشروی به داخل عراق را نداشت، از طرف ديگر، فعاليتهای سازمان ملل برای صدور قطعنامه برای پذيرش آتش بس از سوی ايران افزايش يافت و در سال ۱۳۶۶، منجر به صدور قطعنامهء ۵۹۸ شد، اما ايران هنوز حاضر به قبول آتش بس نبود.
حملات مجدد عراق
عراق پس از آن که مطمئن شد نيروهای مسلح ايران قادر به ادامه حملات خود نيستند، از اوايل سا ل ۱۳۶۷ از لاک دفاعی درآمده و ايران را با چند عمليات از فاو و شرق بصره به عقب راند.
درگيری نيروهای دريايی ايران و آمريکا در فروردين همان سال نيز که منجر به غرق شدن يک ناو ايرانی شد، به ايران فهماند که آمريکا نيز مايل به خاتمه هرچه سريعتر جنگ است.
در نتيجه ايران در ۲۷ تير ۱۳۶۷ (دو هفته پس از سقوط هواپيمای مسافربری ايرباس ايران به دست سربازان نيروی دريايی آمريکا) قطعنامه را پذيرفت، اما عراق که اکنون دست بالا را داشت، به بهانه حمايت از مجاهدين خلق در جبههء جنوب تا پشت دروازه های اهواز و در شمال تا نزديکی کرمانشاه پيش راند!
اين حملات گسترده، مجددن سبب ورود سيل داوطلبان ايرانی به جبهه ها شد تا آن که در سوم مرداد 1367، به دنبال ضدحملهء سنگين ايران و شکست واحدهای مجاهدين در عمليات "فروغ جاويدان" در نهايت در ۱۵ مرداد عراق قطعنامه را پذيرفت.
نتايج جنگ
جنگ ايران و عراق در نهايت فرجامی نيک برای هيچکدام از طرفين نداشت.
نابودی زير بناهای دو کشور در کنار مرگ صدها هزار ايرانی و عراقی و معلول شدن صدها هزار سرباز ديگر تنها بخشی از اثرات اين جنگ هشت ساله بود که پس از جنگ ويتنام، بزرگترين جنگ جهان پس از جنگ جهانی دوم محسوب می شود.
خسارات ايران در اين جنگ بين ۲۰۰ ميليارد دلار (برآورد منابع غربی) تا هزار ميليارد دلار (تخمين مقامات جمهوری اسلامی) تخمين زده می شود.
عراق نيز پس از جنگ اگرچه از ارتشی بسيار بزرگتر از ارتش سال ۱۳۵۹ خود برخوردارشد، اما از بين رفتن بنيهء مالی اين کشور سبب شد تا صدام حسين تنها راه چاره برای فرار از ورشکستگی را، تجاوز به کويت ببيند که اين حمله مقدمه ای شد برای ۱۳ سال مناقشهء بی حاصل ديگر بين سربازان اين کشور و قدرتهای جهان.
منبع: BBC (لینک مستقیم ف ی ل ت ر شده است!)
-
- پست: 4122
- تاریخ عضویت: سهشنبه ۱۱ بهمن ۱۳۸۴, ۶:۱۶ ب.ظ
- سپاسهای ارسالی: 4507 بار
- سپاسهای دریافتی: 4337 بار
- تماس:
رايش نوشته شده:Reza6662,
بمعناي واقعي کلمه فوق العاده بود . منتظر مطالب ديگري از اين دست هستيم
راستي آقا رضا ميشه اون افرادي که کنار محمد رضا پ ه ل و ی، هستند رو معرفي کنيد؟
هميشه موفق و پيروز باشيد
سلام دوست من
متشكرم از توجه و اظهار لطف شما.
سمت راست محمدرضا پ ه ل و ي: زنده ياد نادر جهانباني (فرمانده گروه آكروجت تاج طلايي)
سمت چپ: زنده ياد محمد خاتمي (فرمانده نيروي هوايي)
با تشكر