میراث خبر : نجات بخشى سد ۱۷۰۰ ساله هرمز ساسانى در رامهرمز خوزستان به دليل اختلاف ميراث فرهنگى و گردشگرى و وزارت نيرو در پرده ابهام قرار دارد.به گزارش ايرنا، با اتمام كار ساخت سد مخزنى جديد «جره »در رامهرمز كه تاكنون ۸۰ درصد پيشرفت فيزيكى داشته، آبگيرى آن تا سال آينده انجام مى شود، اما تاكنون پيگيرى متوليان ميراث فرهنگى و گردشگرى خوزستان براى نجات بخشى سازه ۱۷۰۰ ساله سد هرمز كه با آبگيرى سد جديد به زير آب خواهد رفت نتيجه بخش نبوده است.
اين سد باستانى با ارتفاع ۱۹ متر و ارتفاع تاج ۸۰ متر در ۲۰ كيلومترى شمال غرب رامهرمز بر روى رودخانه «زرد» در زمان ساسانيان ساخته شده و داراى قناتها و كاريزهايى است كه در پشت سد تعبيه شده و جلگه ها و زمينهاى كشاورزى اطراف را تا همين اواخر سيراب مى كرده است.
رئيس اداره ميراث فرهنگى و گردشگرى رامهرمز دراين باره گفت: وزارت نيرو سد مخزنى جديد در منطقه را بدون انجام هيچگونه كار مطالعاتى تاريخى و بدون هماهنگى با ميراث فرهنگى اجرا كرده است.
«فردين بيگدلى » افزود: از آنجا كه براى ساخت سد جديد تعدادى از اهالى را از منطقه كوچ داده اند به همين دليل ديگر نمى توان گفت كه سد هرمز كاربرى كشاورزى دارد ولى پيشينه تاريخى وارزش فرهنگى آن هيچگونه جاى ترديدى ندارد. وى اضافه كرد: طبق قانون، وزارت نيرو موظف است قبل از اجراى هرگونه پروژه اى مطالعات مورد نياز را در همه زمينه ها انجام دهد ولى در اجراى اين پروژه هيچ كار مطالعاتى را انجام نداده اند. اما با پيگيرى انجام شده و برگزارى چندين نشست با مسؤولان مربوطه آنان پذيرفتند كه مشاور بگيرند و مطالعات لازم را انجام دهند ولى با وجود اينكه تا سال آينده اين سد به مرحله آبگيرى مى رسد هيچگونه اقدام عملى را شاهد نبوده ايم.
بيگدلى، سد جره را از نظر سدسازى داراى ويژگيهاى منحصر به فرد دانست و گفت: نياكان هنرمند و متخصص ما در دوران ساسانى براى ساختن سد از شرايط طبيعى محيط اطراف بيشترين بهره را گرفته اند به گونه اى كه مطالعات امروزى با استفاده از ابزار و تكنولوژى مدرن نيز پس از سالها مطالعات خاك، دقيقاً همان محل سد قديم را براى ساخت سد مناسب تشخيص داده اند.
وى با بيان اينكه سد جره با استفاده از نوعى ساروج خاص وسنگهاى قلوه اى رودخانه اى و ملات گچ و آهك ساخته شده گفت: حتى گفته شده درساخت اين سد از موى بز و زرده تخم مرغ در ساروج سد استفاده شده و استحكام سد به حدى است كه گذشت ۱۷۰۰ سال زمان و نيز وقوع انفجارهاى متعددى كه وزارت نيرو براى ساخت سد جديد انجام داد، نتوانسته تأثيرى برآن بگذارد.
رئيس اداره ميراث فرهنگى و گردشگرى رامهرمز افزود: منازل و ساختمانهاى زيبايى با ستونهاى مصرى و طاقهاى جناغى شكل نمايانگر سبك و اسلوب معمارى صفوى در منطقه پشت سد جره مربوط به اين دوران وجود دارد كه همه اينها با آبگيرى سد به زير آب خواهند رفت.
بيگدلى گفت: با وجود ثبت سد باستانى جره در فهرست آثار ملى در سال ۷۸ و حق و وظيفه قانونى ميراث فرهنگى در بازديد از اين اثر، وزارت نيرو از حضور كارشناسان ميراث فرهنگى و ورود آنان براى تهيه گزارش و عكس به محوطه سد ممانعت مى كند.
وى تنها اقدام عملى ممكن براى نجات اين اثر باستانى را جابه جايى اين سازه مهندسى باستانى مى داند و مى گويد: طبق نظر كارشناسان اين كار انجام پذير است ولى نياز به بهره گيرى از تكنولوژى بالا دارد.
وى افزود: وزارت نيرو براى انجام اين كار اعلام آمادگى كرد و قرار بود مشاور بگيرند تا كار مطالعاتى را انجام دهند ولى تاكنون هيچ كارى صورت نگرفته است. در همين باره مدير گنجينه آب سازمان آب و برق خوزستان نيز گفت: سد باستانى مذكور به دليل سابقه تاريخى و به عنوان گواهى از فن مهندسى سدسازى بسيار پيشرفته براى ما نيز از اهميت ويژه اى برخوردار است وحفظ اين سازه باستانى از دغدغه هاى سازمان آب و برق نيز هست.
«حميدرضا فرخ احمدى » افزود: براساس توافق انجام شده قرار شد ميراث فرهنگى مشاور منتخب خود را كه داراى رتبه تخصصى در اين زمينه است به ما معرفى كند تا هر تصميمى كه اين مشاور بگيرد ما اعمال كنيم. وى افزود: اعمال خواست ميراث فرهنگى مشروط به اين است كه راهكارهاى جابه جايى اين سد، شركت و پيمانكار مورد تأييد و توانمند، و نقطه جايگزينى سد براى ما توسط اين مشاور متخصص ارائه شود.
وى با بيان اينكه سازمان آب وبرق خوزستان نمى تواند خود مشاور متخصص را تعيين كند گفت: از آنجا كه سازمان آب وبرق خود مجرى طرح سد مخزنى جديد است براى رفع شبهه تعيين مشاور برعهده ميراث فرهنگى قرار گرفت.
مدير گنجينه آب سازمان آب و برق خوزستان افزود: نقل قول از كارشناسان درخصوص امكان جابه جايى سد تاكنون در حد يك ايده بوده است.
وى با اشاره به اينكه مشابه اين كار قبلاً در كشورهاى مصر، چين و اخيراً در تركيه نيز انجام شده گفت: متأسفانه دوستان ميراث هنوز مشاور متخصصى با اين ويژگيها به ما معرفى نكرده اند تا هرگونه همكارى انجام شود و گرنه ما اعلام كرده ايم كه هيچگونه مشكلى از نظر تأمين هزينه هاى لازم براى گرفتن مشاور داخلى يا خارجى نداريم.
وى در خصوص دليل انجام نشدن مطالعات تاريخى و فرهنگى پيش از اجراى سد مخزنى جديد درمنطقه گفت: تا سال ۸۳ هيچگونه قانونى مبنى برالزام سازمانها به انجام چنين مطالعاتى پيش از اجراى طرحهاى عمرانى وجود نداشت و اين قانون در سال ۸۴ ابلاغ شد، در حالى كه اجراى اين پروژه از سال ۷۶ آغاز شده است.
احمدى افزود: اكنون نيز كه اين طرح اجرا شده سازمان آب و برق خوزستان خود را موظف مى داند تا هنگام گرفتن تصميم نهايى، مجوز آبگيرى سد را صادر نكند.
مدير دفتر گنجينه آب سازمان آب و برق خوزستان در خصوص ممانعت از ورود كارشناسان ميراث فرهنگى به محوطه سد جره گفت: به دليل وضعيت خاص اجرايى پروژه، استقرار كارگاه و تردد ماشين آلات و تجهيزات مهندسى در اين محوطه حضور افراد متفرقه ممكن است خطرساز باشد و به افراد آسيب برسد بنابراين از ورود افراد به دليل اين شرايط بدون هماهنگى قبلى ممانعت مى شود.
احمدى گفت: اين به معناى ممنوعيت ورود اين كارشناسان يا هركس ديگر به محوطه نيست بلكه تنها بايد اين حضور با اطلاع قبلى و با هماهنگى و ارائه نامه كتبى از سوى مسؤولان باشد.
مديرعامل گنجينه آب سازمان آب و برق خوزستان در خصوص لزوم ساخت سد مخزنى جديد خاطر نشان كرد: بنابر نياز كشاورزان شهرستان رامهرمز براى آبيارى و جلوگيرى از مهاجرت روستاييان به شهر كه همه ساله شاهد آن بوديم؛ احداث سد جديد براى احياى كشاورزى و گسترش آن بسيار حياتى مى نمود.
فرخ احمدى افزود: در پايين دست سد مخزنى جديد شبكه اى از يك سد تنظيمى _ انحرافى و شبكه زهكشى _ آبيارى وجود دارد كه پس از بهره بردارى تمام دشت رامهرمز را پوشش خواهد داد و از اين رو زمينه براى اشتغال و كشاورزى در اين منطقه فراهم خواهد شد. وى همچنين در ادامه اذعان داشت: تنها به صرف حفظ اثر تاريخى اين پروژه ملى متوقف نخواهد شد ولى از طرفى نيز بايد سعى در وارد شدن كمترين آسيب به آثار تاريخى اطراف سد صورت پذيرد.
فرخ احمدى در خصوص عملكرد سد ۱۷۰۰ ساله مى گويد: سد تاريخى جره يادگارى از دوره ساسانيان، با ارتفاع بيش از ۱۹ متر و به صورت وزنى _ قوسى است كه با در نظر گرفتن سيستم انحراف آب درون كانال و قنات براى آن دشت هاى پايين دست خود را آبيارى مى كرده است. در مسير قنات ها نيز پل هاى آب برى كه آب را از روى دره ها عبور مى دادند براى آن وجود داشت و آثار آن هنوز هم باقى است. وى مى گويد: به اين پل ها آباره مى گفتند و در اصطلاحات فنى نيز به فلوم يا آكادك معروف هستند.
مديرعامل گنجينه آب سازمان آب و برق خوزستان با اشاره به ساختار اين سد مى گويد: اين سد شامل ساختار بسيار مقاوم قلوه سنگى و ساروج مى باشد كه با وجود عبور سيلاب هاى عظيم از روى آن تاكنون هيچ گونه آسيبى نديده است.
