Союзفضاپیمای [External Link Removed for Guests]
فضاپیمای سایوز تیامای-۷ در مدار [TR]سازندهٔ اصلی[TD][External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests] [TR]نوع ماموریت[TD]انتقال فضانوردان بین زمین و ایستگاههای فضایی [External Link Removed for Guests]، [External Link Removed for Guests]، و [External Link Removed for Guests] [TR]درازا[TD]۷٫۴۸ [TR]قطر[TD]۲٫۷۲ [TR]پایداری[TD]میتواند تا ۶ ماه به ایستگاه فضایی بینالمللی متصل بماند. [TR][External Link Removed for Guests][/TR][TR]دورترین نقطه نسبت به جرم آسمانی[TD]۴۶۰ کیلومتر[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP][SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
(متغیر بسته به ماموریت) [TR]نزدیک ترین نقطه نسبت به جرم آسمانی[TD]۲۰۲ کیلومتر [SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
فضاپیمای سایوز (به [External Link Removed for Guests]: <bdi dir="ltr" lang="ru">Союз</bdi>) پرکارترین، پراستفادهترین و پرعمرترین فضاپیمای سرنشیندار جهان است. این فضاپیما در اوایل دهه شصت میلادی زیر نظر [External Link Removed for Guests] ابتدا به منظور سفر انسان به ماه طراحی شد. پس از پایان [External Link Removed for Guests] برای رسیدن به ماه، سایوز برای حمل [External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests] سابق و سایر کشورها به ایستگاههای فضایی [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests] بکار رفت. در سال ۱۹۷۵ میلادی در طی [External Link Removed for Guests] نقش مهمی بازی کرد، و پس از آن وسیله اصلی برای رفتوآمد به [External Link Removed for Guests] بود. امروزه، گونههای جدید فضاپیمای سایوز برای فرستادن [External Link Removed for Guests] به مدار زمین و [External Link Removed for Guests] بکار میروند. در آینده از سایوز برای سفر به ماه استفاده خواهد شد.[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
نخستین پرواز آزمایشی و بدون سرنشین سایوز در تاریخ [External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests] ([External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]) و نخستین پرواز سرنشیندار آن در تاریخ [External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests] ([External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]) انجام شد. [External Link Removed for Guests] در تاریخ [External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests] ([External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]) توسط فضاپیمای [External Link Removed for Guests] به [External Link Removed for Guests] پرواز کرد. پیش از او، [External Link Removed for Guests] در تاریخ [External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests] ([External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]) از [External Link Removed for Guests] توسط فضاپیمای [External Link Removed for Guests] به [External Link Removed for Guests] پرواز کرده بود.
برای پرتاب سایوز به مدار زمین، از پرتابهای (موشکی) به همین نام یعنی [External Link Removed for Guests] استفاده میشود.
واژه سایوز در [External Link Removed for Guests] به معنای «اتحاد» است.
برنامه سایوز پس از برنامههای [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests]، سومین برنامه فضایی سرنشیندار شوروی بود.
سختافزارهای اصلی [External Link Removed for Guests] عبارت بودند از فضاپیمای سایوز و [External Link Removed for Guests]. مدیریت برنامه سایوز در حال حاضر بر عهده [External Link Removed for Guests] است.
محتویات
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
- [External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
بخشهای سهگانه سایوز
فضاپیمای سایوز دارای سه بخش یا گردونه است:
- گردونه مداری یا مسکونی (کروی شکل) در جلوی فضاپیما
- گردونه بازگشتی یا فرود (مخروطی-کروی) در وسط
- گردونه سرویسدهی (استوانهای شکل)
گردونههای مداری و سرویسدهی سایوز یکبار مصرف هستند و پس از پایان هر ماموریت، از بخش فرود جدا میشوند در اثر اصطکاک با [External Link Removed for Guests] سوخته و از بین میروند. گردونه فرود آن دارای لایههای محافظ مناسب برای مقاومت در برابر حرارت بسیار بالا است و فضانوردان را به سلامت به زمین برمیگرداند.
در هنگام پرتاب، فضاپیمای سایوز در بالاترین قسمت [External Link Removed for Guests] زیر یک پوشش محافظتی قرار میگیرد. این پوشش پس از گذشتن از [External Link Removed for Guests] و رسیدن به مدار [External Link Removed for Guests] انداخته میشود.
سایوز به گونهای طراحی شده که هم میتواند پروازی کاملاً خودکار داشته باشد، هم کاملاً توسط فضانوردان و بدون نیاز به مرکز کنترل زمینی هدایت شود.
این فضاپیما ظرفیت حمل سه [External Link Removed for Guests] را دارا است. در مرحله پرتاب به فضا و بازگشت به زمین، فضانوردان [External Link Removed for Guests] میپوشند تا حوادث احتمالی مانند [External Link Removed for Guests] کابین خطری متوجه آنان نکند.
گردونهٔ مداری (مسکونی)
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
گردونهٔ مداری (مسکونی) سایوز
گردونهٔ مداری یا مسکونی در جلوی فضاپیما واقع شده است و با نام مخفف BO (به [External Link Removed for Guests]: <bdi dir="ltr" lang="ru">Бытовой Отсек</bdi>) شناخته میشود. ابزارآلاتی مانند وسایل آزمایشی، دوربینها، دستگاههای مخابراتی، بار، دستگاههای اتصال فضایی، دستشویی فضاپیما، و سایر دستگاههایی که برای مرحله بازگشت و فرود سایوز ضروری نیستند در این بخش جاسازی شدهاند. در گونههای جدید سایوز، پنجره کوچکی نیز در این گردونه تعبیه شده که دید بهتری از جلوی فضاپیما برای فضانوردان فراهم میکند.[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
فضانوردان میتوانند با بستن دریچه بین گردونه مداری و گردونه بازگشتی، این دو بخش را از هم کاملاً جدا کنند. به این ترتیب هنگام انجام [External Link Removed for Guests] میتوان از بخش مداری به عنوان محفظه هوایی استفاده کرد، بدون اینکه مزاحمتی برای فضانوردانی که در گردونهٔ بازگشتی نشستهاند پیش آید.
در بیشتر مدلهای سایوز، سختافزار اتصال و آنتن اصلی جلوی این بخش کار گذاشته میشود.
گردونهٔ بازگشتی (فرود)
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
گردونهٔ بازگشتی (فرود) سایوز
گردونهٔ بازگشتی یا گردونهٔ فرود سایوز در میان گردونههای مداری و سرویس قرار دارد و با نام مخفف SA (به [External Link Removed for Guests]: <bdi dir="ltr" lang="ru">Спускаемый Аппарат</bdi>) شناخته میشود. این تنها گردونهٔ سایوز است که به زمین باز میگرد.[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP] ادوات هدایت فضاپیما در این بخش قرار دارند و فضانوردان از این قسمت میتوانند فضاپیما را کنترل و خلبانی کنند. سرنشینان هنگام پرتاب سایوز به فضا و هنگام بازگشت آن به زمین در گردونهٔ بازگشتی مستقر میشوند. برای بازگشت به زمین، این بخش از دو قسمت دیگر سایوز جدا شده و به تنهایی وارد [External Link Removed for Guests] میشود. برای مقابله با حرارت شدید ناشی از اصطکاک با اتمسفر، سازه گردونهٔ بازگشتی سایوز با چندین لایه مواد مقاوم در برابر حرارت پوشیده شده است.
سیستم پشتیبانی زیست سایوز در گردونهٔ بازگشتی نصب شده است. یک دستگاه [External Link Removed for Guests](پریسکوپ) امکان مشاهده جلوی فضاپیما و همچنین سطح زمین را برای فضانوردان فراهم میکند.[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
هنگام بازگشت، نخست اصطکاک با [External Link Removed for Guests] سرعت ورود گردونهٔ فرود را کاهش میدهد. سپس، چتر ترمز سرعت را باز هم کاهش داده، در نهایت چتر نجات اصلی باز میشود. در فاصله بسیار کمی از سطح زمین، موتورهای ترمز ویژهای که با سوخت جامد کار میکنند وارد عمل میشوند و گردونهٔ بازگشتی را با سرنشینانش با آرامی روی زمین فرود میآورند.
گردونهٔ سرویس
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
گردونهٔ سرویس (دستگاهها و پیشرانه)
گردونهٔ سرویس سایوز در انتهای فضاپیما قرار دارد و با نام رسمی «گردونهٔ دستگاهها و پیشرانه» و مخفف PAO (به [External Link Removed for Guests]: <bdi dir="ltr" lang="ru">Приборно-Агрегатный Отсек</bdi>) شناخته میشود. این بخش از ۲ محفظه تشکیل شده است:[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
- محفظه دستگاهها (PO): شامل دستگاههای کنترل دما، [External Link Removed for Guests]، ارتباطات رادیویی دوربرد، و دستگاههای کنترل پرواز.
- محفظه پیشرانه (AO): شامل موتور اصلی، و سیستمهای پیشرانهای است که برای حرکت و مانور در مدار زمین و آمادهسازی فضاپیما برای بازگشت به زمین بکار میروند.
هدف ساختار سهبخشی
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
نمایی از درون گردونهٔ بازگشتی فضاپیمای سایوز تیامای
هدف طراحان و مهندسان سایوز برای تقسیم کردن فضاپیمای سایوز به سه بخش این بود که بتوانند بیشتر ادوات و ابزارآلات مورد نیاز در ماموریت را در گردونهٔ مداری جاسازی کنند. از آنجاییکه گردونهٔ مداری قرار است در جو زمین سوخته شود، نیازی به لایههای محافظ اضافی ندارد. در نتیجه نه تنها از وزن فضاپیما کاسته میشود، بلکه فضای بیشتری در گردونهٔ بازگشتی برای کار فضانوردان فراهم میآید. برای مقایسه، در [External Link Removed for Guests] گردونههای مداری و فرود از هم جدا نیستند و روی هم «بخش فرمان» نامیده میشود. بخش فرمان در آپولو دارای ۶ متر مکعب فضای کار و زندگی برای فضانوردان و وزن ۵۰۰۰ کیلوگرم است. درحالیکه در سایوز، ۹ متر مکعب فضای کاری برای فضانوردان وجود دارد و با این حال وزن کل این مجموعه از بخش فرمان آپولو کمتر است.
همچنین، جداسازی گردونهٔ مداری از گردونهٔ بازگشتی این امکان را به مهندسان میدهد که امکانات و دستگاههای بخش مداری را بسته به نیاز هر ماموریت تغییر دهند، بدون اینکه نیازی به تغییر یا دستکاری در گردونهٔ بازگشتی باشد.
سامانه پشتیبانی زیست
[External Link Removed for Guests] در سایوز میتوانند امکان زندگی فضانوردان را برای ۳۰ روز-نفر فراهم کنند. هوای درون کابین ترکیبی از [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests] با [External Link Removed for Guests] معادل سطح دریا است. بیشتر گاز [External Link Removed for Guests] و بخار آب درون کابین توسط کپسولهای [External Link Removed for Guests] (KO[SUB]2[/SUB]) جذب شده، بجای آن [External Link Removed for Guests] تولید میشود. کپسولهای [External Link Removed for Guests] (LiOH) هم باقیمانده گاز دیاکسید کربن را جذب میکنند.
تاریخچه فضاپیمای سایوز
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
نمونه صندلی فضاپیمای سایوز-تیام که برای انتقال فضانوردان به [External Link Removed for Guests] بکار میرفته است.
آغاز برنامه سایوز
برنامه شوروی برای سفر به ماه ابتدا بر این اساس بود که سه بخش فضاپیمای ماهنورد بطور جداگانه به فضا پرتاب شوند، در مدار زمین به هم متصل شده و فضاپیمای بزرگتری تشکیل دهند. به علت پیچیدگی عملیاتی، این طرح به دو پرتاب جداگانه تغییر پیدا کرد، و در نهایت تبدیل به پرتاب کل فضاپیما در یک نوبت شد. فضاپیمای سایوز برای اجرای طرح سوم طراحی و ساخته شد، و نخستین فضاپیمایی بود که میتوانست در فضا مستقل عمل کند، هدایت شود، و به فضاپیماهای دیگر متصل گردد.[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
سایوز ماهنورد «[External Link Removed for Guests]» نام داشت و با کُد L1 شناخته میشد. فضاپیمای زوند از دو بخش اصلی تشکیل میشد: بخش فرماندهی و بخش ماهنشین. قرار بر این بود که این دو بخش در مسیر پرواز بین زمین و ماه به هم متصل باقی بمانند، و در [External Link Removed for Guests] از هم جدا شوند:
- بخش فرماندهی با دو سرنشین پس از رسیدن به نزدیکی ماه، در مدار ماه باقی بماند.
- بخش ماهنشین با یک سرنشین بر سطح ماه فرود آید و پس از انجام ماموریت، دوباره در مدار ماه به بخش فرماندهی متصل شود و به زمین بازگردد.
پروازهای فضایی اولیه
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
فضاپیمای سایوز تیام درحالیکه به [External Link Removed for Guests] متصل شده
در فضای رقابتآمیز مسابقه فتح ماه، نخستین آزمایشهای سایوز در مدار زمین به سرعت برنامهریزی و انجام شد. این آزمایشها نتایج متفاوتی درپی داشت. در [External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests] ([External Link Removed for Guests] [External Link Removed for Guests]) نخستین ماموریت این فضاپیما با نام [External Link Removed for Guests] با یک سرنشین به نام [External Link Removed for Guests] به فضا پرتاب شد. قرار بود که سایوز-۲ مدت کوتاهی پس از آن به فضا پرتاب شود تا این دو فضاپیما بتوانند در مدار زمین عملیات اتصال به یکدیگر را آزمایش کنند. به علت نقص فنی، پرتاب سایوز-۲ لغو و کاماروف مجبور به بازگشت به زمین شد. در راه بازگشت، چترنجات فضاپیما عمل نکرد که باعث سقوط آن به زمین و کشته شدن کاماروف گردید.
پس از این فاجعه، به مدت یک سال و نیم تنها فضاپیماهای بیسرنشین سایوز برای آزمایش به فضا پرتاب شدند. در این دوره دو فضاپیمای سایوز با موفقیت و بطور کاملاً خودکار در مدار زمین به هم متصل شدند. پس از رفع اشکال و اطمینان از صحت عملکرد فضاپیما، پروازهای سرنشیندار سایوز در اکتبر ۱۹۶۸ از سرگرفته شد.
سایوز برای ایستگاههای فضایی
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
مدلی از سایوز که برای انتقال سه فضانورد (بدون لباس فضایی) به ایستگاه فضایی سالیوت-۱ استفاده شد.
پس از فرود [External Link Removed for Guests] بر سطح ماه، مدیران [External Link Removed for Guests] نیروی خود روی هدف مهم دیگری متمرکز کردند: ساخت ایستگاههای دائمی فضایی در مدار زمین!
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
فضاپیمای سایوز تیامتی-۷
در اواخر دهه ۶۰ میلادی، گونه جدیدی از فضاپیمای سایوز برای حمل فضانورد و بار به ایستگاههای فضایی [External Link Removed for Guests] و [External Link Removed for Guests] طراحی و ساخته شد. در سال ۱۹۷۱، این مدل سایوز دو فضانورد را به [External Link Removed for Guests] منتقل کرد. در راه بازگشت فضانوردان به زمین، فاجعه دیگری رخ داد: فشار هوای درون کابین فضانوردان به علت نقص فنی شدیداً کاهش پیدا کرد و باعث کشته شدن هردو فضانورد شد. از آن حادثه به بعد طراحی سایوز به نحوی تغییر کرد که فضانوردان در مراحل پرتاب و بازگشت به زمین، با لباس فضایی در کابین بنشینند تا در صورت وقوع حادثهای مشابه، لباس فضایی جان و سلامت آنان را تضمین کند. از آنجاییکه لباس فضایی به جای بیشتری نیاز داشت، تعداد سرنشینان سایوز از ۳ به ۲ فضانورد کاهش پیدا کرد.
پس از رفع اشکال و انجام تغییراتی در فضاپیما، سایوز تبدیل به فضاپیمای اصلی برای حمل فضانورد و بار به مدار زمین و ایستگاههای فضایی شد. فاجعه سالیوت-۱ آخرین حادثه مهم فضاپیمای سایوز بود. از آن زمان تاکنون فضاپیماهای سایوز هیچ گونه حادثهای نداشتهاند.
سایوز-تی و سایوز-تیام
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
فضاپیمای سایوز-تی
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
فضاپیمای سایوز تیامای؛ علاوه بر تغییرات داخلی، سیستم اتصال خودکار فضاپیما نیز بهبود پیدا کرد. میتوان نشانی از این تغییرات را در آنتنهای جلوی فضاپیما مشاهده نمود.
گونه جدیدی از فضاپیمای سایوز با نام سایوز-تی (T) در سال ۱۹۸۰، و گونه پیشرفتهتری با نام سایوز-تیام (TM) در سال ۱۹۸۶ ساخته و به خدمت گرفته شدند. سایوز-تیام برای انتقال [External Link Removed for Guests] و بار به [External Link Removed for Guests] نسل دوم شوروی یعنی [External Link Removed for Guests] بکار گرفته میشد.
در این گونه جدید ابزار ناوبری پیشرفتهتری تعبیه شده بود، و ابزار و امکانات نجات اضطراری فضانوردان نیز بهبود داده شده بود.
یکی از مهمترین تغییرات در سایوز-تی و سایوز-تیام، امکان حمل سه سرنشین بود بطوریکه هرسه فضانورد میتوانستند در طول مراحل پرتاب و فرود لباس فضایی به تن داشته باشند.
سایوز-تیامای
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
فضاپیمای سایوز تیامای-۹ حامل [External Link Removed for Guests] پس از اتصال به [External Link Removed for Guests]
سایوز-تیامای (TMA) جدیدترین گونه از فضاپیمای سایوز است که از سال ۲۰۰۳ وارد خدمت شده و در حال حاضر برای سرویسدهی به [External Link Removed for Guests] بکار میرود. عمدهترین تفاوت سایوز-تیامای با مدلهای قبل، نبود محدودیت قد برای فضانوردان است. بدین ترتیب، پس از اتصال سایوز-تیامای به ایستگاه فضایی بینالمللی، فضانوردان صرف نظر از ملیت و قد خود میتوان از آن در هنگام خطر و حادثه به عنوان وسیله نجات اضطراری استفاده کنند و به زمین بازگردند.[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP]
آینده سایوز
به خاطر ضریب اطمینان بالا و عملکرد خوب سایوز، استفاده از گونههای جدید این فضاپیما کماکان ادامه خواهد داشت. دو گونه جدید سایوز برای آیندهٔ نزدیک در دست طراحی و ساخت است:
سایوز-تیامایتی
سایوز تیامایتی (TMAT) نمونه بهبود یافته سایوز تیامای خواهد بود. این فضاپیما به ابزار ناوبری پیشرفتهتر و سبکتر، و سختافزار اتصالی جدیدی مجهز خواهد شد.
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests] سایوز تیامای-۱۶ در حالت ویژه برای نزدیکی به [External Link Removed for Guests] حامل فضانورد آمریکایی ناسا [External Link Removed for Guests] و فضانورد روسی [External Link Removed for Guests] (فرمانده سفینه)
سایوز-ایسیتیاس
سایوز-ایسیتیاس (ACTS مخفف Advanced Crew Transportation System) یا سایوز-کی (K) نتیجه توافق [External Link Removed for Guests] با [External Link Removed for Guests] در سال ۲۰۰۶ است،[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP] و از این رو به «یورو-سایوز» نیز مشهور است. هدف اصلی برای ساخت این مدل، آماده سازی فضاپیمایی برای سفر به ماه است.[SUP][External Link Removed for Guests][/SUP][SUP][External Link Removed for Guests][/SUP] مهمترین تغییر در این مدل سایوز، استفاده از بخش مداری جدید و بزرگتری است که توسط [External Link Removed for Guests] طراحی و ساخته خواهد شد. مهندسان اروپایی در ساخت این بخش مداری از تجربیات خود در ساخت [External Link Removed for Guests] استفاده خواهند کرد.
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]