نخستين بناي مربوط به گمشده‌ترين دوره‌ي تاريخي ايران از خاك بيرون .....

[Leila]

كالبد نخستين بناي متعلق به دوره‌ي آق‌قويونلوها در ايران از زير خاك بيرون مي‌آيد.

رضا عبادي ـ رييس سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري آذربايجان شرقي ـ در گفت‌وگو با خبرنگار بخش ميراث فرهنگي خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا)،‌ در اين‌باره اظهار كرد: در ميدان حسن پادشاه تبريز، مسجدي را كه يكي از ضلع‌ها و بقاياي اصلي اين ميدان است، از زير خاك خارج مي‌كنيم و درپي كشف شكل و اطلاع عمومي اين ميدان هستيم.
همچنين در اين‌باره محمد امينيان ـ سرپرست هيات كاوش ـ، گفت: تلاش مي‌كنيم كه نخستين بناي دوره‌ي آق‌قويونلوها را كه گمشده‌ترين دوره‌ي تاريخي ايران است، از زير خاك بيرون آوريم.
وي توضيح داد: اين مجموعه از دوره‌ي ايلخاني به‌عنوان يك باغ شكل گرفت و روند تغييرات آن تا دوره‌ي صفوي ادامه يافت. در حقيقت، ابتدا در دوره‌ي ايلخاني، اين مجموعه يك باغ بوده است و بعد در دوره‌ي آق‌قويونلوها و جهان‌شاه به دولت‌خانه‌ي حكومت ايران تبديل مي‌شود. سپس در دروه‌هاي بعدي اين محل گسترش پيدا مي‌كند و بزرگ‌ترين ميدان تاريخي ايران كه چندبرابر ميدان نقش جهان اصفهان بوده است، در آنجا ساخته مي‌شود.
او با بيان اين‌كه اين محل در ابتدا عملكرد نظامي داشته است؛ ولي بعدها كاركرد سياسي و اجتماعي پيدا مي‌كند، افزود: همه‌ي عناصري كه اكنون در ميدان نقش جهان اصفهان ديده مي‌شوند، در آنجا نيز وجود داشته‌اند؛ زيرا اين مجموعه الگوي اصلي ساخت ميدان نقش جهان اصفهان بوده است و در ابتدا، براي ساخت يكي از ميدان‌هاي قزوين از اين محل الگوبرداري مي‌شود و سپس شكل نهايي آن به‌صورت ميدان نقش جهان اصفهان اجرا مي‌شود. همچنين در زمان انتقال حكومت ايران از تبريز به قزوين، اين محل به مركز ايالت آذربايجان تبديل شد.
به گفته‌ي امينيان اين مجموعه شامل يك ميدان بزرگ بوده است كه بناهايي دورتادور آن ساخته شده‌اند؛ بناهايي حكومتي و تشريفاتي كه از جمله مهم‌ترين آن‌ها به مسجد و مدرسه‌ي حسن پادشاه، كاخ هشت‌بهشت، كليساي سنت هلنا، مسجد سلطنتي شاه‌طهماسب (دوره‌ي صفويه) و بيمارستان يا مسكين‌خانه مي‌توان اشاره كرد. اين مجموعه اكنون صاحب‌الامر ناميده مي‌شود در شمال رودخانه‌ي مهران‌رود در شهر تبريز قرار دارد.
وي ادامه داد: تاكنون بقاياي مسجد حسن پادشاه و همچنين مسجد صاحب‌الامر كه احتمالا روي مسجد شاه‌طهماسب ساخته شده، ‌بيرون آمده‌اند. البته فرضيه‌ي ساخته شدن مسجد صاحب‌الامر روي مسجد شاه‌طهماسب هنوز به اثبات نرسيده است. او با بيان اين‌كه اين مجموعه در دوره‌ي ايلخاني، صاحب‌آباد،‌ دوره‌ي آق‌قويونلوها ميدان حسن پادشاه و در دوره‌هاي بعد مجموعه‌ي صاحب‌الامر ناميده مي‌شد، اظهار داشت: بيشتر بناهايي كه در اينجا وجود دارند، به دوره‌ي قاجار مربوط هستند و بناي اصلي هنوز زير خاك است.
سرپرست هيات كاوش اضافه كرد: با توجه به اين‌كه مجموعه را مي‌شناسيم، همراه كاوش، بازشناختي اين مجموعه و بناها نيز انجام خواهد شد.