پيوند قرنيه

[Dr.Akhavan]

  پيوند  




گفت وگو با دكتر حميد قرايي، متخصص چشم و فلوشيب پيوند قرنيه

گفتگو از : سيدعلي طباطبايي

خيلي طولاني نبود، اما گمان مي كنم «بيد مجنون» بود كه براي نخستين بار موفق شد تماشاگران خود را به دنياي فردي نابينا و مهمتر از آن به برآورده شدن بزرگترين آرزوي وي، نزديك كند. گرچه افرادي كه فيلمنامه درباره آنان نگاشته شده بود، خود عموماً از تماشاي آن محروم بودند، ولي اين مسأله از تأثير فيلم در جامعه نكاست و پيوند قرنيه بعنوان اميد نابينايان جان تازه اي گرفت.


چندين سال از اجراي پيوند قرنيه در ايران مي گذرد و مشكل بسياري از نابينايان از اين طريق برطرف شده است، اما اطلاعات مردم در اين زمينه سطحي است. در اين ماه مبارك سريال «آخرين گناه» با برداشتي گيرا و جالب توجه و به كارگيري آن، به اين عمل جنبه جادويي بخشيده است. با علم به اينكه بينايي آرزوي هر فرد روشندلي است، بي شك اين بيماران هيچ راه اميدي را ناپيموده نخواهند گذاشت. از اين رو بر آن شديم با دكتر حميد قرايي، متخصص چشم و فلوشيب پيوند قرنيه در يكي از اتاقهاي بيمارستان خاتم الانبيا گفتگو كنيم و جوانب مختلف اين پروسه اميدبخش را با دقت بيشتري بشناسيم. به اميد آنكه بيم ها و اميدها آگاهانه تر شود.


l آقاي دكتر پيوند قرنيه اميدي را براي نابينايان ايجاد كرده است تا يك روز آسمان آبي و درخشش خورشيد را به تماشا بنشينند، پيوند قرنيه چيست؟
ll مردم گمان مي كنند كه پيوند قرنيه، يعني پيوند چشم اينكه بتوانيم تمام كره چشم را پيوند بزنيم در هيچ كجاي دنيا امكان پذير نيست، بسياري از بيماراني كه مراجعه مي كنند، مشكل كلي در كره چشم دارند؛ مثلاً به عصب چشم آسيب رسيده و مردم گمان مي كنند كه مي توانند پيوند قرنيه شوند، اما اين طور نيست و قرنيه يك بخش شفاف از چشم است كه روي قسمت رنگي چشم يا سكان عنبيه قرار گرفته است، يعني شفافيت قرنيه سبب مي شود كه شما بتوانيد رنگ چشم افراد و مردمك را تشخيص دهيد. به هر علتي كه قرنيه شفافيت خود را از دست بدهد و يا انحناي قرنيه بيش از حد زياد شود؛ مثلاً قوز قرنيه. به طوري كه قرنيه نتواند خاصيت فيزيولوژيك خود را داشته باشد، ما نيازمند به پيوند قرنيه هستيم. بخشي از قرنيه شخص بيمار را برداشته و از قرنيه سالم افراد دهنده يا كساني كه مرگ مغزي داشتند، استفاده كرده و با شفاف كردن قرنيه افراد ديد بهتري پيدا مي كنند.



l در اين عمل چند درصد بينايي باز مي گردد؟
l انواع پيوند قرنيه متفاوت است، گاهي مواقع ما بخشي از ضخامت قرنيه را پيوند مي زنيم و گاهي مواقع تمام ضخامت قرنيه را. شكلهاي مختلفي از پيوند وجود دارد، تنها مزيت پيوند قرنيه اين است كه به علت نداشتن رگهاي خوني، پس زدن پيوند بسيار كم است. حتي به آزمايشهاي تخصصي خون نياز نيست حتي احتياج نداريم كه پيوند قرنيه از بستگان درجه اول شخص باشد يا افراد دهنده قرنيه. اگر هم به دلايلي پيوند پس بزند، اين اتفاق نادر حدود دو هفته تا بيست روز اتفاق مي افتد. بعد از عمل علايم هشدار دهنده اي كه ناشي از پس زدن پيوند است، آموزش مي دهيم كه در صورت بروز اين علائم بايد به پزشك مخصوص خود مراجعه كنند.
در حال حاضر دو منبع براي پيوندهاي قرنيه داريم: اول بانك چشم تهران (90 درصد) و دوم بيماران مرگ مغزي (10 درصد).
در بانك چشم، بعد از پيدا كردن قرنيه، آزمايشهايي از نظر عفونت، ايدز و يا هپاتيت بررسي مي شوند. اين قرنيه ها در محلولهاي خاصي نگهداري مي شوند و به مراكز مورد نياز ارسال مي گردند.


l چه كساني مي توانند پيوند قرنيه شوند؟
** كساني كه كراتيكونوس پيشرفته دارند با عينك و لنز تماسي قابل درمان نيست.


* افرادي كه به دليل جراحي داخل چشم بخصوص جراحي آب مرواريد، قرنيه آنان قابليت تحمل ندارد و كدر مي شود.
افرادي كه دچار كدورت قرنيه اند به علت زخم، در قرنيه شان لك ايجاد مي شود كه اگر اين لك در زير سن 5 يا 6 سال باشد، به علت تنبلي كه در چشم ايجاد شده است، پيوند چندان مؤثر نيست.
همچنين كدورت به علت اختلالات ساختاري؛ مانند دسيتروفي هاي قرنيه كه به علت رسوب بعضي مواد در روي قرنيه ايجاد مي شود.


* اگر بعد از عمل جراحي آب مرواريد، ديد بيمار برنگشت مي توان از پيوند قرنيه استفاده كرد، در اين مورد بيشتر توضيح دهيد.
** ما سعي مي كنيم تا عمل آب مرواريد با عارضه همراه نباشد. گاهي مواقع مشكلات تكنيكي و يا بيماري هاي زمينه اي سبب آسيب قرنيه مي شوند. در اين گونه موارد، پيوند قرنيه استفاده مي شود.


* چند درصد از نابينايان ما را اين گروه تشكيل مي دهند.
** آمار خاصي در اين خصوص نيست. پيوند قرنيه پيوند بسيار خوب با نتايج عالي است كه لازمه اش پيگيري خود بيمار مي باشد؛ زيرا روي قرنيه تعداد زيادي بخيه زده مي شود كه بيمار بايد تا يك ماه در هر هفته توسط پزشك معالج ويزيت شود. سپس ماهانه ويزيت گردد تا سه ماه و سپس هر سه ماه ويزيت مي شوند. اين ويزيتهاي مكرر به دليل نياز بيمار است؛ مثلاً لازم است تعداد بخيه هاي بيمار تنظيم شود يا برداشته شود. بايد عوارض پيوند مانند خشكي قرينه پيگيري شود. اگر بيماري پيوند شود و ديگر پيگيري نكند، عوارض بعد از عمل سبب نابينايي دوباره بيمار مي گردد، حتي احتمال پس زدن پيوند را بايد در نظر گرفت كه در اين حالت با داروهاي «كورتيكواستيمي لويد» تلاش مي كنيم از پس زدن يك عمل پيوند جلوگيري كنيم. اما اين تحريك مكرر سيستم ايمني درصد موفقيت عملهاي بعدي را كاهش مي دهد.


* اگر يك قرنيه براي پيوند پيدا شود، آيا شرايط خاصي سبب اولويت بندي براي عمل مي شود؟
** اولويت با كساني است كه هر دو چشمشان نابيناست يا كساني كه به علت اختلالات قرنيه ضايعات دردناكي داشته باشند.


* هزينه اين عمل چقدر است و چه مقدار از اين هزينه را بايد بيمار بپردازد؟
** اين بستگي به اين دارد كه در چه سيستمي اين عمل انجام شود، خصوصي يا دولتي مثلاً تهيه قرنيه مناسب توسط بانك چشم تهران و ارسال آن يك هزينه دارد كه هر سال نيز درصدي به اين مبلغ اضافه مي شود. در بخش دولتي هزينه عمل و بيمارستان زياد نيست، ولي در بخش خصوصي هزينه بيمارستان، پزشك و عمل طبعاً بسيار بالاتر خواهد بود.


* چند درصد بيماري هاي قرنيه قابل پيشگيري است.
** بعضي بيماري ها مانند قوز قرنيه قابل پيشگيري نيست حتي اگر زود هم تشخيص داده شوند باز هم فايده ندارد. اما در مورد عوارض جراحي آب مرواريد قابل پيشگيري است.
در مورد زخمهاي قرنيه كه ناشي از لنزهاي تماسي است پيشگيري تأثير مهمي دارد؛ زخمهاي ناشي از لنزهاي تماسي بيشتر در جوانهاي امروزي ديده مي شوند. لنزهاي تماسي ممكن است سبب زيبايي گردد، ولي در استفاده از آنها بايد دقت داشت. اين لنزها حتي امروزه در آرايشگاه ها نيز ارائه مي گردد، در صورتي كه براي استفاده از اين لنزها ابتدا بايد چشم پزشك چشم شما را معاينه كند و متناسب با انحناي قرنيه لنز خاصي را تجويز نمايد. متأسفانه نظارتي در اين مورد وجود ندارد و حتي از يك لنز چندين نفر استفاده مي كنند. بسياري از افراد ناقل بيماريهاي هپاتيت هستند، حتي اگر علايم نداشته باشند.


* علايم عفونت قرنيه چيست؟
** علايم عفونت چشم عبارتند از: قرمزي چشم، ترشح چشم و زخم قرنيه. اين اين گونه افراد وخيم و هشدار دهنده است.