در این محفل گفته شد که با گسترش روابط فرهنگی ایران و تاجیکستان در حدود دو دهه اخیر، در کنار سخنوران دیگر ایرانی، شهریار نیز بتدریج در میان دوستداران ادبیات در تاجیکستان محبوبیت کسب می کند.
محفل بزرگداشت شهریار که اهل فرهنگ و ادبیات، پژوهشگران تاجیک و دیپلماتهای ایرانی و افغان را در تالار فرهنگستان علوم تاجیکستان گردهم آورده بود، به ابتکار مسئولان همین فرهنگستان و رایزنی فرهنگی ایران در دوشنبه برگزار شده است.
مدافع هویت ایرانی
در این همایش منتقدان و پژوهشگران ادبیات پهلوهای مختلف روزگار و آثار محمد حسین شهریار، شاعر دوزبانه ایرانی را که به فارسی و ترکی شعر گفته است، به بررسی گرفتند.
قهرمان سلیمانی، رایزن فرهنگی ایران در تاجیکستان، نگاه شهریار به سرنوشت ایران و مقوله هویت ایرانی را مطرح کرد: "درواقع شهریار از شعر یک اسلحه ساخت، به دست سربازان آذری زبان ایرانی داد، تا (در جنگ با عراق) از حیثیت ملی و شرف ایرانی دفاع کنند."
سپس بهروز ثروتیان، پژوهشگر ایرانی به بررسی روزگار جوانی شهریار پرداخت و با تقویت این نظر که "شعرهای ترکی شهریار زیباتر از سروده های پارسی او است" شعر او را در زبان ترکی بی نظیر خواند.
آقای ثروتیان افزود: "اگر یکی بگوید که شعرهای ترکی استاد شهریار بسیار دلنوازتر از غزلیات و سروده های پارسی او است، این سخن باور کردنی است، زیرا ترکی زبان مادری شاعر است. و آن جا که شاعر در جریان طوفان حوادث عنان اختیار از دست می دهد، برای بیان غمها و شادیهای بیش از اندازه خویش به دامن زبان مادری پناه می برد و این یک واقعیت است."
احیاگر صنایع کهن
پرفسور میرزا ملااحمدف، دانشمند تاجیک، شهریار را پیوندگر سن کهن و تازه در شعر پارسی نامید و نقش او را در احیای بسیاری از انواع و صنایع شعری کهن مهم خواند.
آقای ملااحمدف از جمله گفت: "قطعه یکی از قدیم ترین نوعهای شعر بوده و در قرنهای 10 تا 15 خیلی رواج داشت، ولی در قرنهای بعدی کاهش پیدا کرد. در قرن 20 این نوع شعر از نو رو به رشد نهاد و در رواج آن در برابر ملک الشعرا بهار و پروین اعتصامی، خدمت شهریار نیز خیلی بزرگ است."
در همین حال، پرفسور ملااحمدف از نخستین کسانی است که در پخش و انتشار شعر شهریار در تاجیکستان نقش مؤثری داشته است. وی در دوران جوانی خود با غیاث الدین قادرف، پژوهشگر دیگر تاجیک، نخستین برگزیده اشعار شهریار را در تاجیکستان در میانه های سالهای 1970 به چاپ رساند.
پیش از این دو پژوهشگر، پرفسور اعلاخان افصح زاد، خاورشناس فقید تاجیک، نخستین مجموعه اشعار شاعران معاصر ایرانی را در سال 1973 چاپ کرد که در آن نمونه هایی از شعر محمد حسین شهریار نیز جای داشت.
محبوب، ولی ناشناخته
با این حال، به گفته عالم خواجه مراد، ایران شناس تاجیک، تحقیقات زیادی در مورد شهریار و سروده های وی در تاجیکستان صورت نگرفته است، هرچند برخی از اشعارش در میان مردم محبوبیت یافته و حتی برخی از آوازخوانهای تاجیک سروده های او را بی آن که آشنایی کافی با او داشته باشند، می سرایند.
آقای خواجه مراد بر ضرورت مطالعه بیشتر اشعار شهریار تاکید کرد: "من فکر می کنم که امروز روشنفکران تاجیک، بخصوص شعرا و ادبای جوان تاجیک با شهریار بیشتر آشنایی دارند، ولی متاسفانه تحقیق آثار شهریار در تاجیکستان کمتر صورت گرفته است."
پرفسور خواجه مراد افزود: "تنها در محافل ادبی و دانشگاهی، بویژه در بخش ایران شناسی دانشکده خاورشناسی اشعار وی مورد مطالعه قرار گرفته، ولی موقع شهریار در ادبیات پارسی، بخصوص غزلیات و آثار دیگر وی در تاجیکستان ناشناخته باقی مانده است."
آقای خواجه مراد که خود از استادان دانشگاه در رسته ادبیات ایران بوده و پژوهشهایی در شعر نو پارسی انجام داده است، از "حسن توجه" شهریار به کشور شوروی پیشین می گوید: "شهریار یک منظومه بلندی پیرامون جنگ جهانی دوم و کارنامه استالینگراد گفته است که خوانندگان تاجیک با آن آشنا هستند."
"در سایه مانده"
هرچند عده ای بر این باورند که غزلیات پارسی شهریار در شعر امروز تاجیک اثراتی بر جای گذاشته، ولی پرفسور خواجه مراد این نظر را رد می کند.
پرفسور خواجه مراد گفت: "زمانی که شهریار شعر گفت، شعر نو در ایران خیلی رواج داشت و شهریار، فکر می کنم، که در سایه مانده بود و در تاجیکستان بیشتر پشت نادرپور و اخوان ثالث و فروغ و اینها می گشتند و کمتر به شهریار توجه داشتند. و خود شهریار هم در ایران تا انقلاب اسلامی ناشناخته مانده بود، بعد از انقلاب اسلامی شهریار مورد تمجید و تبلیغ قرار گرفت."
با این حال، به گفته صاحب نظران، در پی گسترش روابط ایران و تاجیکستان در حدود دو دهه اخیر محمد حسین شهریار نیز در کنار شاعران دیگر ایرانی در تاجیکستان بتدریج محبوبیت کسب می کند. اخیرا برخی از آوازخوانهای تاجیک سروده هایی از شهریار را به آهنگ درآورده اند.