دورهاي در زندگي ستارههاي پُرجرم بهوجود ميآيد كه فشار توليد شده از درون ستاره ديگر نميتواند در مقابل گرانش مقاومت كند، تعادل ستاره بههم ميريزد، و ستاره بر اثر گرانش خود دَرهم فرو ميريزد. براي اين فروريزش هيج حدّ و مرزي وجود ندارد. تا آنجا كه بهگرانش نيوتني مربوط است جسم بايد در حدّ يك نقطه با ابعاد صفر كوچك شود و چگالي آن در حدّ بينهايت بزرگ. بهچنين جسمي حفره سياه يا سياهچاله و بهآن نقطه تكينگي ميگوييم.
در ميان نيروهايي، كه در طبيعت شناخته شدهاند، گرانش سِرِشتي كاملاً متفاوت با بقيه دارد. گرانش نيرويي است كه بهجرمِ جسم بستگي دارد؛ يعني متناسب با مقدار مادهِ موجود در جسم است. با اين حساب همه اجسام بههم نيروي گرانش وارد ميكنند. انگار گرانش نيرويي ذاتي در طبيعت است و از ماده جدا شدني نيست. حتي فوتون، كه جرم سكون آن صفر است، چون انرژي دارد براساس قانون همارزي جرم و انرژي تحت تأثير گرانش قرار ميگيرد يا بهاجسام ديگر گرانش وارد ميكند.
يك وَجه تمايزِ ديگرِ نيروي گرانش يك طرفه بودن آن است؛ يعني گرانش فقط جذب ميكند برخلاف نيروي الكترومغناطيسي كه حالت جاذبه و دافِعه را با هم دارد. وجود دو حالت جاذبه و دافعه بسيار مهم است زيرا بدون وجود اين دو با هم نميتوانيم ساختارهاي متعادل بسازيم.
جرم زمين آنقدر زياد هست كه گرانش آن تأثيرگذار باشد. درون زمين، نيروي الكترومغناطيسيِ بين اتمها نيروي گرانش زمين را، كه ميخواهد همه چيز را بهسمت مركز بكشد، خنثي ميكند. براي همين است كه زمين بر اثر گرانش خود در هم فرو نميريزد. در ستارههاي معمولي، همچون خورشيد، نيروي فشار گاز داغ كه ميخواهد منبسط شود با گرانش در حال تعادل است. در منظومه شمسي نوعي نيروي مجازي، كه اصطلاحاً بهآن نيروي گريز از مركز ميگوييم و بر اثر دَوَران سيارات بهدور خورشيد بهوجود آمده است، گرانش را خنثي ميكند و نميگذارد سيارات بهدرون خورشيد بيفتند. همهِ اين نيروها تحت شرايط خاصي وجود دارند و ميتوانند گرانش را خنثي كنند. درون ستارهها اگر منبع انرژي هستهاي نباشد پس از مدتي ستاره سرد ميشود و توانايي مقاومت در مقابل گرانش خود را از دست ميدهد و در هم فرو ميريزد. ممكن است نيروهايي كه قرار است در مقابل گرانش مقاومت كنند آنقدر قوي نباشند كه با گرانش بهتعادل برسند. مثلاً فشار گاز داغ، كه در ستارههاي معمولي در مقابل گرانش مقاومت ميكند، بر اثر حركت سريع ذرات گاز بهوجود ميآيد؛ يعني هر چه ذرات گاز سريعتر حركت كنند فشار بيشتر است. بههر حال ذرات گاز هر چقدر سريع باشند سرعت آنها از سرعت نور كمتر است؛ يعني فشار گاز نميتواند در مقابل هر گرانشي مقاومت كند. بههر حال اگر نيروي مناسبي نباشد كه در مقابل گرانش مقاومت كند (يا اگر هم باشد مقدار آن بهاندازه كافي زياد نباشد) جسم بر اثر گرانش خود در هم فرو ميريزد. براي اين درهمفروريزش هيچ حد و مرزي وجود ندارد. تا آنجا كه بهگرانش نيوتني مربوط است جسم بايد در حدّ يك نقطه با ابعاد صفر كوچك شود و چگالي آن در حدّ بينهايت بزرگ. بهچنين جسمي حفره سياه يا سياهچاله و بهآن نقطه با چگالي بينهايت تَكينِگي ميگوييم.
[External Link Removed for Guests]