پيكار با بيسوادي در ايران پيشينهي درازي دارد و از زمان تشكيل نخستين مدرسهها به شيوهي نوين در دوران قاجار به كوشش افرادي مانند ميرزاحسن رشديه آغاز شد. آن كوششها در زمان حكومت پهلوي شكل سازمانيافتهتري به خود گرفت، اما تجربهي ناكافي و دخالت برخي افراد ناآشنا به كار سوادآموزي، باعث فراز و فرودهايي در روند سوادآموزي شد. سوادآموزي پس از پيروزي انقلاب اسلامي با موفقيتهاي چشمگيري همراه بود و چند جايزهي بينالمللي را براي ايران به ارمغان آورد. هماكنون رشد سوادآموزي در ايران بيش از 85 درصد است.
سازمان تعليمات اكابر (1320-1315)
نخستين فرمان پيكار با بيسوادي در ايران، به نام تعليمات اكابر، در سال 1315 خورشيدي از سوي رضاخان صادر شد و كلاسهاي اكابر در اغلب مدرسههاي ابتدايي برپا شد. بر اساس آمار وزارت معارف(آموزش و پرورش) آن زمان، آمار دانشآموختگاني كه در كلاسهاي شب شركت كردند، بين سالهاي 1315 تا 1320، بيش از 467 هزار نفر بود. هدف از برگزاري اين كلاسها، فقط آموزش خواندن و نوشته بود و دروهي آن 2 سال بود.
سازمان آموزش سالمندان (1335-1332)
طي جنگ جهاني دوم فعاليت مربوط به تعليمات اكابر تا اندازهي زيادي متوقف شد. اما با آغاز برنامهي آموزشي ديگري، كه از سال 1322 خورشيدي آغاز شد، كوششهايي در راستاي افزايش بزرگسالان با سواد انجام شد. در اين راه علاوه بر نيروهاي آموزش و پرورش، نيروهاي مسلح، از جمله ژاندارمري، نيز در كار سوادآموزي شركت داشتند. هماهنگي اين نيروها را سازمان آموزش سالمندان انجام ميداد. با وجود اين، برنامهي سوادآموزي چندان موفق نبود. بر اساس آماري كه از سرشماري عمومي 1335 به دست آمد، از هر صد نفر كه سن آنها بالاي 10 سال بود، فقط پانزده نفر سواد داشتند.
عاملها زير در اين كار دخالت داشتند:
1. آموزگاران آموزش لازم را نيافته بودند
2. كتابهاي ويژهي آموزش بزرگسالان در دست نبود
3. ارتباط اساسي ميان آموزش كودكان و آموزش بزرگسالان وجود نداشت
4. مبارزه با بيسوادي حالت دستهجمعي داشت و با نيازهاي گروههاي سني گوناگون سازگار نبود
5. به ويژگيهاي اقتصادي، فرهنگي و حرفهاي سوادآموزان توجه نشده بود
سازمان آموزش بزرگسالان (1343-1335)
در سال 1335، محمدرضا پهلوي فرمان پيكار با بيسوادي را صادر كرد و نخستين كلاس را خود گشود و در آن تدريس كرد! به اين ترتيب، سازمان آموزش بزرگسالان شكل گرفت و پيكار عمومي با بيسوادي در ايران آغاز شد و هفتهاي با همين عنوان، يعني " هفتهي پيكار با بيسوادي"، از سال 1344، گرامي داشته شد.
در اين دوره ، علاوه بر وزارت فرهنگ (وزارت آموزش و پرورش) ، كه اجراي برنامههاي آموزشي بزرگسالان را بر عهده داشت، وزارتخانههاي كشاورزي، كار و جنگ و سازمانهايي مانند بنياد خاور نزديك، اداره ي كل امور اجتماعي عمران روستايي، ارتش، بانك عمران و سازمان پيشاهنگي نيز در كار سوادآموزي بزرگسالان مشاركت داشتند .
در بهمنماه 1341، لايحههاي ششگانه به تصويب مجلس آن زمان رسيد كه يكي از آنها دربارهي شكلگيري سپاه دانش بود. اين سپاه از فارغالتحصيلان دورهي كامل متوسطه تشكيل ميشد كه به صورت "صنف تعليمدهنده" به سراسر كشور فرستاده ميشدند. اين افراد يك دورهي 4 ماهه را در مركزهاي آموزشي ارتش ميگذراندند و با درجهي گروهباني براي خدمت در سپاه دانش به وزارت آموزش و پرورش مامور ميشدند. خدمت آنان در سپاه دانش از خدمت نظام وظيفهي عمومي آنها به حساب ميآمد. نخستين دورهي سپاهيان دانش در ارديبهشتماه 1342، به جاي خدمت آموزگاري فرستاده شدند.
كميته ملي پيكار جهاني با بيسوادي(1355-1343 )
پيكار با بيسوادي از سال 1343 شكلديگري به خود گرفت. در اين سال، محمدرضا پهلوي پيامهايي براي پادشاهان و رياست جمهوريهاي همهي كشورها فرستاد و از آنها خواست كه در پيكار با بيسوادي كوشش بيشتري داشته باشند. سپس پيامي به سزدهمين نشست يونسكو در پاريس فرستاد و از وزيران آموزش و پرورش كشورهاي عضو يونسكو دعوت كرد كه با هدف همفكري در كار مبارزه با بيسوادي و زمينهسازي براي يك همكاري بينالمللي، كنگرهاي با سرپرستي يونسكو در تهران برگزار شود.
درخواست شاه ايران پذيرفته شد و در شهريورماه 1344، نخستين كنگرهي مبارزه با بيسوادي با سرپرستي يونسكو و ميزباني ايران، در تهران برگزار شد. محمدرضا پهلوي در سخنراني خود پيشنهاد داد كه كشورهاي جهان بخشي از اعتبار نظامي سالانهي خود را براي مبارزه جهاني با بيسوادي در اختيار يونسكو بگذارند. اين پيشنهاد را كنگره تصويب كرد ايران نخستين كشوري بود كه اين پيشنهاد را به كار بست. از اين رو، 700 هزار دلار از اعتبار نظامي سالانهي كشور در اختيار يونسكو قرار گرفت.
در همين سال، كميتهاي به نام كميتهي ملي پيكار با بيسوادي تشكيل شد كه رياست آن با اشرف پهلوي بود. هدف اين كميته، بر اساس اساسنامهي آن، تعميم آموزش و از ميان بردن بيسوادي در ايران و به كار گيري همهي نيروها و منبع انساني و مالي كشور در راستاي رسيدن به اين هدف و نيز به ايفاي وظيفهي ايران در كار مبارزهي بينالمللي با بيسوادي، بود. عضوهاي اين كميته عبارت بودند از:
نخستوزير، وزير آموزش و پرورش، وزير اطلاعات، وزير دارايي، وزير كشاورزي، رئيس ستاد بزرگ ارتشداران، مدير عامل كميتهي پيكار جهاني با بيسوادي و 5 نفر به پيشنهاد رياست كميته.
كميتهي ملي پيكار با بيسوادي، شهرستان قزوين را براي اجراي يك طرح راهنما در مبارزه با بيسوادي برگزيد. بر اساس اين طرح بايد 140 هزار نفر از ساكنان اين منطقه، كه بيشتر آنها روستايي بودند،خواندن و نوشتن ياد بگيرند. دليلهاي گزينش اين شهرستان عبارت بود از:
1. مشكلاتي كه در اجراي طرح مبارزه با بيسوادي در مقياس وسيع با آنها رو به رو ميشويم، در مقياس كوچكتر در قزوين وجود دارد، از جمله: فقط يك سوم جمعيت اين حوزه به زبان فارسي سخن ميگويند؛ جمعيت آن بسيار پراكنده است و راههاي ارتباطي بين دهكدهها بسيار پراكنده است.
2. اجراي طرح توسعهي قزوين، كه هدفش فراهم كردن آب كافي است تا روشهايكشاورزي قديم را تغيير دهد، جنس غلات و بذر را مرغوب كند و به كار گيري كود شيميايي را رواج دهد، بر نياز به سوادآموزي افزوده است.
3. شهر قزوين، كه مركز شهرستان است، به تهران نزديك است و نظارت بر اجراي طرح را كارآمدتر ميكند.
پس از اجراي چند طرح مشابه، سوادآموزي فراگير با بهرهگيري از سپاه دانش ادامه يافت، اما فقط 3 ميليون را پوشش داد و از اين تعداد نيز فقط يك ميليون كارنامه دريافت كردند.
سازمان جهاد ملي سوادآموزي (1357-1355)
آخرين سازماني كه پيش از انقلاب اسلامي در ايران در كار سوادآموزي تلاش كرد، جهاد ملي سوادآموزي نام داشت كه در خرداد ماه سال 1355 شكل گرفت . در اين سازمان برنامهها و فعاليتها با نظام مديريت متمركز اداره ميشد، يعني همهي تصميمگيريها، سياست گذاريها، انتخاب محتوا و تهيه و تدوين مواد آموزشي، تعيين ضوابط استخدامي، گزينش آموزشياران سوادآموزي و … ، در مركز انجام و سپس به همه جاي كشور فرستاده ميشد . شعار اين سازمان آن بود كه تا سال 1366 بيسوادي را ريشهكن ميكند و سطح آگاهي و دانش بزرگسالان بيسواد را در زمينههاي شغلي، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و فناوري بالا ميبرد. اما با پيروزي انقلاب اسلامي، اين مركز منحل شد.
پيكار با بيسوادي
مدیران انجمن: رونین, شوراي نظارت
-
- پست: 5234
- تاریخ عضویت: پنجشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۸۵, ۲:۴۷ ب.ظ
- سپاسهای ارسالی: 1747 بار
- سپاسهای دریافتی: 4179 بار
- تماس:
پيكار با بيسوادي
مرکز انجمنهای تخصصی گنجینه دانش
[External Link Removed for Guests]
مرکز انجمنهای اعتقادی گنجینه الهی
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
مرکز انجمنهای اعتقادی گنجینه الهی
[External Link Removed for Guests]
-
- پست: 5234
- تاریخ عضویت: پنجشنبه ۲۵ خرداد ۱۳۸۵, ۲:۴۷ ب.ظ
- سپاسهای ارسالی: 1747 بار
- سپاسهای دریافتی: 4179 بار
- تماس:
نهضت سوادآموزي(1358 تا كنون)
در هفتم ديماه 1358، سازمان نهضت سوادآموزي با فرمان امام خميني شكل گرفت. رياست اين سازمان برعهدهي محسن قرائتي قرار گرفت كه هنوز هم به اين كار مشغول است. متن فرمان امام خميني به شرح زير است:
بسم الله الرحمن الرحيم
ن و القلم و مايسطرون (قرآن كريم)
ملت شريف ايران! شما مي دانيد كه در رژيم گذشته آنچه كه بر ملت مبارز ايران سايه افكنده بود، علاوه بر ديكتاتوري و ظلم، تبليغات بي محتوي و هيچ را همه چيز جلوه دادن بود، ملتي كه در همه ابعاد از حوايج اوليه محروم بود وانمود مي شد كه در اوج ترقي است. از جمله حوايج اوليه براي هر ملت كه در رديف بهداشت و مسكن، بلكه مهمتر از آنها است، آموزش براي همگان است. مع الاسف كشور ما وارث ملتي است كه از اين نعمت بزرگ در رژيم سابق محروم و اكثر افراد كشور ما از نوشتن و خواندن برخودار نيستند، چه رسد به آموزش عالي. مايه بسي خجلت است كه در كشوري كه مهد علم و ادب بوده و در سايه اسلام زندگي مي كند كه طلب علم را فريضه دانسته است، از نوشتن و خواندن محروم باشد. ما بايد در برنامه دراز مدت، فرهنگ وابسته كشورمان را به فرهنگ مستقل و خودكفا تبديل كنيم و اكنون بدون از دست دادن وقت و بدون تشريفات خسته كننده براي مبارزه با بيسوادي بطور ضربتي و بسيج عمومي قيام كنيم تا انشاء الله در آينده نزديك، هر كس نوشتن و خواندن ابتدايي را آموخته باشد. براي اين امر لازم است تمام بيسوادان براي يادگيري و تمام خواهران و برادران با سواد براي ياد دادن بپاخيزيد و وزارت آموزش و پرورش با تمام امكانات بپا خيزد و از قرطاس بازي و تشريفات اداري بپرهيزد و برادران و خواهران ايماني براي رفع اين نقيصه دردآور بسيج شويد و ريشه اين نقص را از بن بركنيد. تعليم و تعلم عبادتي است كه خداوند تبارك و تعالي ما را بر آن دعوت فرموده است. ائمه جماعات شهرستانها و روستاها مردم را دعوت نمايند و در مساجد و تكايا، با سوادان نوشتن و خواندن را به خواهران و برادران خود ياد دهند و منتظر اقدامات دولت نباشند و در منازل شخصي، اعضاي با سواد خانواده اعضاي بيسواد را تعليم كنند و بيسوادان از اين امر سرپيچي نكنند. من از ملت عزيز اميد دارم كه با همت والاي خود، بدون فوت وقت، ايران را به صورت مدرسه اي درآورند و در هر شب و روز در اوقات بيكاري، يكي دو ساعت را صرف اين عمل شريف نمايند. بپا خيزيد كه خداوند متعال با شما است. از خداوند تعالي سعادت و سلامت و رفاه ملت شريف را خواستارم.
و السلام عليكم و رحمت الله و بركاته
روح ا … موسوي الخميني
در سال 1363 دولت با هدف تقويت و توسعه برنامههاي مبارزه با بي سوادي در كشور ، اساسنامهي سازمان نهضت سوادآموزي را به تصويب مجلس شوراي اسلامي رساند كه در آن وظيفهي اصلي نهضت سوادآموزي، آموزش بزرگسالان در حد خواندن و نوشتن و آموختن حساب با استفاده از ابزارهاي هنري و تشويق و ترغيب بيسوادان و كم سوادان در يادگيري بيشتر، تعيين شد.
پس از اين، نهضت سوادآموزي گسترش چشمگيري پيدا كرد و به موفقيتهاي شاياني در پيكار با بيسوادي دست يافت. اين تلاشها دو تقدير و جايزهي سازمان يونسكو، در سال 1988 و 1999، را براي نهضت سوادآموزي ايران به ارمغان آورد.
عوامل زير را در موفقيت نهضت سوادآموزي اثرگذار دانستهاند:
1. روي آوردن به نظام نيمهمتمركز در سازماندهي كارهاي آموزشي و سازماني و فعال شدن دفترهاي استاني حتي در نگارش كتابها. چنانكه آمار توليد كتابهاي اين سازمان نشاندهندهي آن است.
2. توليد كتابها كمكدرسي و فرادرسي در موضوعهاي مورد نياز نوسوادان با هدف ادامه پيدا كردن فرايند يادگيري كه نقش مهمي در ماندگاري آموختهها دارد.
3. گسترش دانشگاهها و مركزهاي آموزشي، فراگيري صدا و سيما و روزنامهها كه در ترغيب همهي افراد جامعه به سوادآموزي نقش داشتهاست.
منبع:
1. اقصا، رضا. فرهنگنامه: ايران . شركت سهامي كتابهاي جيبي و انتشارات اميركبير(با همكاري انتشارات فرانكلين)، 1346
2. پايگاه اينترنتي نهضت سوادآموزي به نشاني [External Link Removed for Guests]
در هفتم ديماه 1358، سازمان نهضت سوادآموزي با فرمان امام خميني شكل گرفت. رياست اين سازمان برعهدهي محسن قرائتي قرار گرفت كه هنوز هم به اين كار مشغول است. متن فرمان امام خميني به شرح زير است:
بسم الله الرحمن الرحيم
ن و القلم و مايسطرون (قرآن كريم)
ملت شريف ايران! شما مي دانيد كه در رژيم گذشته آنچه كه بر ملت مبارز ايران سايه افكنده بود، علاوه بر ديكتاتوري و ظلم، تبليغات بي محتوي و هيچ را همه چيز جلوه دادن بود، ملتي كه در همه ابعاد از حوايج اوليه محروم بود وانمود مي شد كه در اوج ترقي است. از جمله حوايج اوليه براي هر ملت كه در رديف بهداشت و مسكن، بلكه مهمتر از آنها است، آموزش براي همگان است. مع الاسف كشور ما وارث ملتي است كه از اين نعمت بزرگ در رژيم سابق محروم و اكثر افراد كشور ما از نوشتن و خواندن برخودار نيستند، چه رسد به آموزش عالي. مايه بسي خجلت است كه در كشوري كه مهد علم و ادب بوده و در سايه اسلام زندگي مي كند كه طلب علم را فريضه دانسته است، از نوشتن و خواندن محروم باشد. ما بايد در برنامه دراز مدت، فرهنگ وابسته كشورمان را به فرهنگ مستقل و خودكفا تبديل كنيم و اكنون بدون از دست دادن وقت و بدون تشريفات خسته كننده براي مبارزه با بيسوادي بطور ضربتي و بسيج عمومي قيام كنيم تا انشاء الله در آينده نزديك، هر كس نوشتن و خواندن ابتدايي را آموخته باشد. براي اين امر لازم است تمام بيسوادان براي يادگيري و تمام خواهران و برادران با سواد براي ياد دادن بپاخيزيد و وزارت آموزش و پرورش با تمام امكانات بپا خيزد و از قرطاس بازي و تشريفات اداري بپرهيزد و برادران و خواهران ايماني براي رفع اين نقيصه دردآور بسيج شويد و ريشه اين نقص را از بن بركنيد. تعليم و تعلم عبادتي است كه خداوند تبارك و تعالي ما را بر آن دعوت فرموده است. ائمه جماعات شهرستانها و روستاها مردم را دعوت نمايند و در مساجد و تكايا، با سوادان نوشتن و خواندن را به خواهران و برادران خود ياد دهند و منتظر اقدامات دولت نباشند و در منازل شخصي، اعضاي با سواد خانواده اعضاي بيسواد را تعليم كنند و بيسوادان از اين امر سرپيچي نكنند. من از ملت عزيز اميد دارم كه با همت والاي خود، بدون فوت وقت، ايران را به صورت مدرسه اي درآورند و در هر شب و روز در اوقات بيكاري، يكي دو ساعت را صرف اين عمل شريف نمايند. بپا خيزيد كه خداوند متعال با شما است. از خداوند تعالي سعادت و سلامت و رفاه ملت شريف را خواستارم.
و السلام عليكم و رحمت الله و بركاته
روح ا … موسوي الخميني
در سال 1363 دولت با هدف تقويت و توسعه برنامههاي مبارزه با بي سوادي در كشور ، اساسنامهي سازمان نهضت سوادآموزي را به تصويب مجلس شوراي اسلامي رساند كه در آن وظيفهي اصلي نهضت سوادآموزي، آموزش بزرگسالان در حد خواندن و نوشتن و آموختن حساب با استفاده از ابزارهاي هنري و تشويق و ترغيب بيسوادان و كم سوادان در يادگيري بيشتر، تعيين شد.
پس از اين، نهضت سوادآموزي گسترش چشمگيري پيدا كرد و به موفقيتهاي شاياني در پيكار با بيسوادي دست يافت. اين تلاشها دو تقدير و جايزهي سازمان يونسكو، در سال 1988 و 1999، را براي نهضت سوادآموزي ايران به ارمغان آورد.
عوامل زير را در موفقيت نهضت سوادآموزي اثرگذار دانستهاند:
1. روي آوردن به نظام نيمهمتمركز در سازماندهي كارهاي آموزشي و سازماني و فعال شدن دفترهاي استاني حتي در نگارش كتابها. چنانكه آمار توليد كتابهاي اين سازمان نشاندهندهي آن است.
2. توليد كتابها كمكدرسي و فرادرسي در موضوعهاي مورد نياز نوسوادان با هدف ادامه پيدا كردن فرايند يادگيري كه نقش مهمي در ماندگاري آموختهها دارد.
3. گسترش دانشگاهها و مركزهاي آموزشي، فراگيري صدا و سيما و روزنامهها كه در ترغيب همهي افراد جامعه به سوادآموزي نقش داشتهاست.
منبع:
1. اقصا، رضا. فرهنگنامه: ايران . شركت سهامي كتابهاي جيبي و انتشارات اميركبير(با همكاري انتشارات فرانكلين)، 1346
2. پايگاه اينترنتي نهضت سوادآموزي به نشاني [External Link Removed for Guests]
مرکز انجمنهای تخصصی گنجینه دانش
[External Link Removed for Guests]
مرکز انجمنهای اعتقادی گنجینه الهی
[External Link Removed for Guests]
[External Link Removed for Guests]
مرکز انجمنهای اعتقادی گنجینه الهی
[External Link Removed for Guests]