نيروي هوايي ايران خسته ولي پر توان

[كيارش]

نویسنده:محمد حسین جهان پناه
هرگونه برداشت بدون ذکر منبع مجاز نیست
يكي از اصلي ترين قسمت ها در سيستم دفاعي ايران نيروي هواييست نيرويي كه به جرأت ميتوان گفت در خاورميانه بجز اسرائيل از لحاظ تجربه و دانش و مهارت و استعداد نظير ندارد و تنها هشت سال جنگ تحميلي و تحريم غرب (همچنين تجهيزات بي كيفيت شرق) آن را فرسوده كرده و از نظر تجهيزات از همسايگان غربي و جنوبيمان عقب انداخته با اين وجود با توجه به محدوديت هاي شديد مالي به كار خوب با حداكثر توان ادامه ميدهد
(تمامي موارد ذكر شده در مقاله ي حاظر به نقل از منابع و جرايد خارجي بوده كه در انتهاي ذكر خواهد شد)

نيروي هوايي از نگاه آمار:
بدليل در دست نبودن آمار مستدل در مورد نيروي هوايي من در اينجا چند نمونه از آمارهايي كه بنظر واقعي تر از بقيه ميرسيدند را ذكر مينمايم

آمار زير به نقل از globalsecurity كه در بسياري از منابع نيز از آن استفاده ميگردد(تنها تعداد در خدمت ذكر شده)

65 فروند--F-4D/E / RF-4E PHANTOM
60 فروند --F-5E/F TIGER II
25 فروند---F-14 TOMCAT
25 فروند---F-7 China J-7
25 فروند --MiG-29A/UB
10 فروند--Su-25K
30 فروند --Su-24MK
25 فروند--Mirage F-1
15 فروند--MiG-23 FLOGGER
15 فروند--Azarakhsh
1 فروند---IL-76AEW
5 فروند---RF-5
4 فروند---Boeing 707/747
18 فروند--C-130E/H
5 فروند--Boeing 707F
20 فروند--F-5B
(مابقی آمار 10 فروند PC-6B و 1 فروند Jetstar و 5 فروند Commander 690 و 10 فروند F-27 و 5 فروند Falcon 20 و 7 فروند Y-7 و 10 فروند Y-12 II و 1 فروند Boeing 727 و 20 فروند EMB-312 و 25 فروند Beech F-33A/C و 40 فروند PC-7 و 10 فروند T-33 و 15 فروند FT-7 و 10 فروند TB-21 و 5 فروند TB-200 و 25 فروند MFI-17 Mushshaq) به این آمار تعداد نا مشخصی MIG-31BN ,su-27 را نيز مي افزايد
كه از اين تعداد آمار MiG-29A با آمار رسمي World Air Forces برابر با 24 فروند مطابقت ندارد
همچنين World Air Forces تعداد MIG-31BN را 24 فروند و Su-27 را 26 فروند دانسته و همچنين تعداد 5 فروند RF-4C Phantom II رانيز به اين ليست مي افزايد(البته در برخي منابع گفته شده بود اين جنگنده ها به آمريكا بازگشتند)ضمن آنكه RF-5 ها از رده خارج شده اند (در ضمن 44 فروند Su-22/20 نيز وجود دارد كه در خدمت نيست) و در برخي منابع تعداد فانتوم ها را 40 فروند نيز تخمين ميزند
(حال نگاهي به آمار منتشره از سوي Air Force Magazine داشته باشيم)
(66 فروند F-4D/E و 25 فروند F-14-A/B و 24 فروند Su-24 و 30 فروند MiG-29 و 14 فروند RF-4E و 5 فروند P-3F ) به كل اين آمار آمار جسته و گريخته ي 22 فروند TU-22 و تعداد نامشخصي H-6 نيز اضافه كنيد
حال جالب است بدانيد مهمترين تناقط در تعداد فانتوم هاي عملياتيست تا جايي كه World AirPower Journal تعداد فانتوم عملياتي را 75 فروند اعلام نموده


وضعیت عملیاتی:

اما در زمينه ي وضعيت عملياتي اين جنگنده ها وضعيت عملياتي F-14 ها همچنان با مشكلات عديده اي كه در تهيه قطعات بخصوص با بازنشسته شدن تامكت از نيروي دریایی آمريكا وجود دارد دنبال ميشود
بنا بر اين نيروي هوايي براي نگاه داري بزرگترين قسمت دفاع هوايي استراتژيك خود تلاش گسترده اي را آغاز نموده
ايران تامكتهاي خود را به استاندارد B ارتقاع داده و همچنين در حال همسازي رادار AN/AWG-9 با موشك هاي هاك و احتمالا R-37 ميباشد
بعد از يك سانحه سقوط F-14، آموزش‌هاي تامكت بازبيني مجدد شده است و نه تنها ديگر هيچ سانحه‌اي رخ نداده، بلكه هم اكنون براي سه اسكادران F-14،و 50 خدمه كاملاً آماده در اختيار نيروي هوايي است.
همچنان اسكادران هاي 81 و 82 و 73 از كاربران اين جنگنده هستند
فانتوم ها با وجودي كه بيشترين تعداد جنگنده ي غربي در خدمت را تشكيل ميدهند ولي در وضعيت عملياتي چندان مطلوبي نيستند وضعيت بهينه سازي اين جنگنده ها هم چندان جالب نيست بطور مثال جنگنده هاي F-4D هنوز سيستم هشدار موشك را ندارند اما در ضمينه ي بهنه سازي رادار هاي APQ-120 جنگنده هاي F-4E و رادارهاي APQ-109 جنگنده هاي F-4D و تا حدودي قابليت نگاه به پايين را پيدا كرده اند همچنین برد رادار نیز افزایش یافته وتوانایی حمل موشک های ضد رادار Kh-58 و ضد کشتی C-801k و موشک های هوا به هوای PL-7 و R-73 نیز پیدا کرده
(به گفته ي World AirPower Journal ايران بطور غير رسمي در 1986 اقدام به خريد رادار هاي APQ-120 از اسراپيل نموده(تا حدودي به ماجراي ايران كنترا مربوط است) )
جالب آنكه همين منبع به ارسال 23 USAF F-4Es در 1980 به ايران خبر داده است
در حال حاضر اسكادران هاي 11 و 12 و31 و32 و33 و34 و61 و62 و71 و91 و92 و101 به اين جنگنده مجهزند(اسكادران 71 جنگنده هاي F-4D خود را با Su-24MK جايگزين نموده)
جنگنده هاي F-5 نيروي هوايي از تمام مدل ها A/B/RF/E/F در وضعيت نامعلومي همچنان به خدمت خود ادامه ميدهند در حال حاظر اين جنگنده ها از دوجنبه اهميت دارند اول آنكه بستر گسترش بسياري از طرح هاي بومي نيروي هوايي بحساب مي آيند و دوم آنكه در شرايطي كه ايران با كمبود هواپيماي آموزشي جت ژيشرفته مواجه است استفاده ي بسياري از اين جنگنده ها مينمايد
همچنين در زمينه بازسازي اين جنگنده IRIAF اقدام به تجهيز جنگنده هاي F-5 خود به رادار هاي APQ-159 نموده است(البته خود اين رادار ها نيز در دست بهينه سازيست) اين رادار ها بردي بين 40 تا 60 كيلومتر را داراهستند همچنين اين جنگنده ها ميتوانند براي ماموريت هاي هوابه هوا AIM-9P و R-60 يا PL-7 با خود حمل كند
مدتهاست که بر روی بهینه‌سازی رادار و توان اویونیک اف-5 در ایران تلاش می‌شود که از جمله این تلاشها، نصب رادارهای پرقدرت N011 و N019 بر روی اف-5 های نیروی هوایی ارتش بوده است. بهینه‌سازی دیگر، بهبود عملکرد رادار فعلی اف-5 است که این هواپیما را قادر می‌سازد تا موشکهای هدایت رادار دوربرد AIM-7-E2 را حمل و پرتاب نماید. بزرگترین قابلیتی که توان اف-5 را بسیار بالا می‌برد، ایجاد قابلیت حمل و پرتاب همزمان موشکهای روسی و آمریکایی نظیر R-73 و R-60 ساخت ویمپل می‌باشد. قابلیت دیگر نیز، ایجاد توان شلیک موشکهای هدایت تلویزیونی AGM-65 ماوریک می‌باشد که ادعا شده توسط اویونیک ساخت داخل، به چنین توانی دست یافته است.
همچنين نيروي هوايي تحت برنامه ي سيمرغ اقدام به تبديل F-5A باقي مانده به F-5B نموده است
از اسكادران هاي كاربر اين جنگنده اطلاعي در دست نيست

جنگنده هاي Mig-29 مهمترين بخش دفاع هوايي كوتاه برد نيروي هوايي را تشكيل ميدهند نيروي هوايي در رابطه با اين جنگنده ها از روسيه بسيار ناراضيست چرا كه پشتيباني قطعات و اطلاعاتي روسيه اصلا رضايت بخش نيست با اين وجود تمامي جنگنده ها در خدمتند
اين جنگنده ها از ابتداي حضور خود در نيروي هوايي مورد بهينه سازي هاي گسترده اي قرار گرفته اند
جنگنده هاي Mig-29A ايران از همان ابتدا اقدام به مجهز كردن اين جنگنده ها به سيستم سوختگيري هوايي(پروژه ي طلوع) و اضافه كردن تانك هاي 1000 ليتري سوخت تحت برنامه ي خورشيد نمود همچنين نيروي هوايي در حال تعويض رادار هاي استاندارد آن با رادار هاي ژوك كه به نوعي ميتوان آن را ارتقاعي به SMT و تغيير ايونيك اين جنگنده و تجهيز آن به نمايشگرهاي كريستال چند كاره و همچنين نمايشگر نصب شده بر روي كلاه خلبان مينمايد
اسکادران های 11 و23 از کاربران این جنگنده هستن

قلب یگان ضربتی ایران را جنگنده های SU-24MK تشکیل میدهند این جنگنده ها درمیان ناوگان IRIAF از پیچیده ترین و قویترین سیستم ECM/ECCM برخوردارند این جنگنده ها در سلسله بهینه سازی های انجام شده مجهز به سیستم دید در شب و همچنین موشک های ضد کشتی C-802 شده اند(ایران در حال حاضر از 5 اسکادران فنسر با 36 جنگنده استفاده میکند)
در این بین میراژها از نامشخص ترین جنگنده های ناوگان به شمار میروند با وجود مذاکرات و همکاری هایی که با کارشناسان فرانسوی لیبیایی و پاکستانی و یونانی در مورد این مورد مطرح است هنوز از وضعیت این ناوگان اطلاعات کمی منتظر میگردد
با این وجود از سال 2003 رادارهای آمریکایی به کرات پرواز های گشتی ميرارژ (F1BQ, F1EQ) را ثبت کرده البته از زمان ساقط شدن یک فروند میراژ BQ توسط قاچاقچیان (یا نقص فنی) نیروی هوایی در استفاده از این جنگنده ها محتاط تر گردیده .اين هواپيماها نه تنها در مرز افغانستان بلكه چندين بار روي خليج فارس مشاهده شده‌اند.(تنها اسکادران میراژ در پایگاه 14 مشهد مستقر است)
جنگنده های چینی اف7 نیز همچنان جزع جدایی ناپذیر سیستم آموزش خلباننیروی هوایی باقی مانده اند هرچند اصلا کارکرد مطلوبی ندارند و ساعات پروازیشان بشدت کاهش یافته

قلب ناوگان سوخترسان نیروی هوایی را 8 تا 10 فروند Boeing 707-3J9C به همراه تعدادی Boeing 747F-2J9/131 تشکیل میدهند البته تمام این هواپیماها عملیاتی نیستند قسمتی از 747 ها نیز ترابریست مهمترین بهینه سازی انجام شده را باید نصب دوربین های دید درشب روی بویینگ های 707 دانست همچنین دو فروند از Boeing 707-3J9C ها به هواپیمای راهنما و شنود رادیویی و پردازش اطلاعاتی Roving Eye/Path Finder تبدیل شده اند (گفته میشود دو فروند از 747-100 عراقی هم تبدیل به سوخترسان شده اند)

یکی از جالب ترین بخشهای نیروی هوایی ایران را باید Il-76 Adnan-1 AEW&C دانست این هواپیما یکی از دو هواپیمای AEW فراری عراق است که مجهز به آنتن چرخان و رادار Tiger-G ساخت Thompson-CSF (اکنون Thales) با برد 350 کیلومتر است تنها اطلاعات موجود حکایت از در خدمت بودن یکی از این دو هواپیما میدهد که در حال بهینه سازی نیز هست

از شایعات تا برنامه ها:
یکی از بزرگترین شایعات که به شدت مورد قبول برخی کارشناسان و رد برخی دیگر قرار گرفته مربوط به خرید MIG-31 از سوی ایران است باوجودی که از سال 90 ایران بهمراه سوریه از علاقه مندان به خدمت گیری این جنگنده بود کاهش بودجه ی نظامی ایران و همچنین مخالفت های بین المللی مانع به خدمت گیری این جنگنده ها شد
در سال 2003 روسيه به ايران پيشنهاد فروش 22 فروند هواپيماي رهگير دست دوم ميگ 31 فاكس هاوند را به همراه پنج سال قطعات يدكي به قيمت 470 ميليون دلار داد. وقتي سازمان سيا و نيروي هوايي ايالات متحده از چنين پيشنهادي مطلع شدند بلافاصله با ارائه پيشنهادي بالاتر از فروش اين هواپيماها به ايران جلوگيري كردند. البته ايران خيلي به اين قرارداد تمايل نشان نداده بود و از سويي ديگر ايالات متحده علاقه داشت تا اطلاعات خود راجع به اين هواپيما را تكميل كند.
اما شایعات و حتی تصاویری موجود است که وجود 24 فروند MIG-31 را در ایران ذکر کرده اند ولی تنها باری که رسما یک MIG-31 در تهران در ملائ عام دیده شد نمایشگاه هوایی تهران در ابتدای دهه ی هفتاد بود(در این نمایشگاه علاوه بر فاکس هاوند SU-27 هم حضور داشت)
اما مورد دیگر که مدتهاست مورد نظر بوده و حست خرید جنگنده های SU-30 و SU-27 است نیروی هوایی مدتهاست که علاقه ی شدیدی در به خدمت گیری این جنگنده ها دارد با وجودی که حتی برخی منابع(World Air Forces ) از وجود 26 فروند SU-27 در ایران خبر میدهند بعید بنظر میرسد هیچ SU-27 در ایران وجود داشته باشد با این وجود خرید این جنگنده ها از مدتها پیش یکی از برنامه های اصلی iriaf بوده و هست بطوریکه ایران در سال 2004 قرار داد رسمی برای خرید این جنگنده هادر جریان سفر وزیر دفاع به روسیه به امضا رساند با این وجود هنوز خبری از تحویل این جنگنده ها نیست
اما از نظر سحت این مطلب بجز جراید خارجی برخی جراید داخلی نیز این مورد را مورد توجه قرار داده اند
در جريان بازديد مقام معظم رهبري از دانشگاه شهيد ستاري در سال 1384، فرماندة نيروي هوايي ايران اعلام كرد كه ايران در اوايل سال 2000، تعداد 25 عدد از اين هواپيما را سفارش داده است.(
SU-30MKP
جنگنده ی SU-30MKP یا در اصطلاح (Mnogofunktzionniy Komercheskiy Persian) که در انگلیسی (Modernized Commercial ) معنی میشود نمونه ی تغییر یافته ی پیشنهادی شرکت سخوی به ایران است
این جنگنده از یک رادار فازاترون ZHUK-MSFE به همراه موتورهای AL-31FM-2 و به جای سامانه های اسرائیلی یا فرانسوی از سامانه های روسی بهره میبرد(قیمت هر فروند 65 میلیون دلار)
که گفته میشود ایران در تکاپوی خرید 50 فروند از این مدل است و تعدادی از خلبانان نیروی هوایی نیز برای این منظرو به روسیه فرستاده شده اند(تذکر این فقط نقل خبر است)
اما چیزی که این خبر را با شک رو برو میکند عدم سرمایه گذاری سنگین ایران بر روی نیروی هواییست بطوری که بسیاری از قرار داد های نیروی هوایی بدلیل نبود بودجه ی کافی یا با تاخیر زیاد انجام میشوند یا کلا کنسل میگردندو. همچنين ظاهراً روسها اطلاعات فني كافي محصولاتي را كه خود به ايران فروخته‌اند در اختيار آنها قرار نمی دهند. اين با تجربه ايران از خريدهايي كه در دهه 70 از ايالات متحده آمريكا داشته سازگار نيست. در آن زمان حجم زيادي از اطلاعات فني و كاتالوگ‌هاي مختلف به نيروي هوايي داده شد.(همچنین در خرید های روسی معمولا ابتدا محصول ارسال میشود و سپس قطعات یدکی و ایراد اینست که گاها با فاصله ی بسیار زیاد قطعات ارسال میشود که این مشکلات زیادی را در زمینه ی نگهداری تجهیزات ایجاد میکند در حالی که در خرید های غربی ایران معمولا ابتدا قطعات کافی تحویل میشد و سپس محصول ارسال میگردید)
بحث خرید مجدد میگ29 مدتهاست در نیروی هوایی مطرح است بخصوص خرید نوع ام و ارتقاع تمامی انواع در خدمت به استاندارد SMT مدتهاست مد نظر نیروی هوایی بوده که تنها بودجه ی برخی ارتقاع های فالکروم های در خدمت را تامین بودجه نموده بتوریکه تنها خرید رادار ژوک در سال 2005 قابل استناد است همچنین گفتگو هایی که در باب تحویل 3 فروند فالکروم MIG-29S/Fulcrum-c در سال2002 که اطلاعی از سرانجام این گفتگوها نیست(بر اساس گزارش‌هاي تأييد نشدة خبرگزاري‌هاي روسيه، علاوه بر 14 فروند ميگ 29 خريداري شده در سال 1990، 20 فروند در سال 1991 و 6 فروند ديگر در سال 4-1993 به ايران تحويل شده است. البته هيچ عكسي مبني بر وجود اين تعداد ميگ 29 در ناوگان ايران در دست نيست. )
از دیگر برنامه های نیروی هوایی میتوان به خرید جنگنده های هجومی su-39 (نیروی هوایی سپاه) اشاره کرد که قرار داد این جنگنده ها نهایی شده و هواپیماها در دست تحویل هستند
همچنین ایران پروژه ای را برای جبران کمبود هواپیمای AEW بر مبنای هواپیمای آنتنوف140 دنبال میکند تا جایگزین RC-130 ها و P-3F ها نماید(البته خبر نهایی مبنی بر ورد به خدمت ادنان های وارد شده به ایران وجود دارد که تا جایی که شواهد نشان میدهد این هواپیما ها بیشتر در پارکینگ فرودگاه خاک میخورد(یکی از دو فروند مجهز به بشقاب گردان و رادار ساخت تامسون بوده)
برخی خبرگزاری ها نیز در مورد خرید مجدد F-7 یا جنگنده های F-8 خبر داده اند تنها ایراد این اخبار اینست که در حالی که iriaf از عملکر ایرگاردهای در خدمت خود و پشتیبانی بسیار ضعیف چینی ها اصلا راضی نیست و خود را نسبت به قرار داد جدید جنگنده با چین بسیار بی میل نشان داده آیا حاضر است باز هم جنگنده ی چینی خریداری کند؟؟؟
تسلیحات:
هیچ آمار دقیقی از محات غربی یا شرقی موجود در نیروی هوایی وجود ندارد یکی از این آمار حاکی از 280 فروند AIM-54 phonix (با 10 فروند نمونه ی تمرینی موسوم به ATM-54 با رنگ آمیزی آبی) 1270 فروند AIM-9P/L و 430 فروند موشک AIM-7E/F و 540 فروند PL-2 و 360 فروند PL-7 و تعداد نامشخصی R-60,R-73,R-27 و مژیک
که احتمالا آمار غربی مربوط به پیش از جنگ میباشد چرا که بیش از نیمی از فینیکس های ایران در طی جنگ استفاده شد مابقی نیز به همین ترتیب
در بعد هوا به زمین نیز نیروی هوایی ایران شامل
AGM-65,AS-12,AS10,C-801K,C-701,FL-10,TOWSAN,TOFAN
AGM-12,KH-55
یکی از مهمترین مشکلات نیروی هوایی کمبود جنگ افزار های هوابه هوای کافی و کاربردی برای جنگنده های خود است
در ابتدا دهه نود شايع شد كه ايران سعي دارد موشك حرارتي PL-7 چين را روي هواپيماهاي F-4 و F-5 خود نصب كند. اين پروژه چندين ميليون دلاري ابتدا توسط متخصصين چيني آغاز شد اما با عدم موفقيت آنها و اعتراض‌هاي نيروهاي متخصص داخلي، سرانجام پروژه به بخش خود كفايي واگذار شد. اين بار قرار شد موشك PL-7 بر روي F-4 و ميگ 29 نصب شود. بعد از مدتي مشخص شد براي انجام چنين كاري مشكلات زيادي وجود دارد. از سويي ديگر موشك‌هاي PL-7 موشكي بسيار ضعيفي بودند و برد بسيار كمي داشتند (حدود 5.5 كيلومتر). بعد از مشاهده عملكرد ضعيف اين موشك بر روي هواپيماهاي شن‌يانگ F-7N، نيروي هوايي با هر گونه خريدي از چين مخالفت كرد


در سال 2000 بعد از آزمايش موشك مژيك، ايران سفارش هزار موشك به فرانسه داد. از نظر نيروي هوايي ايران عملكرد اين موشك بويژه در مقابل هواپيماها و هليكوپترها در ارتفاع كم بسيار بهتر از سايدويندر AIM- 9P2 و موشك روسي R-73 بود. همچنين تعمیر و نگهداري اين موشك و هواپيماي ميراژ بسيار ساده‌تر از ميگ – 29 و هواپيماهاي آمريكايي بود.
فرانسوي‌ها با استقبال از اين واكنش ايران پيشنهاد فروش 62 فروند ميراژ F1CT به همراه 500 موشك MKII و تأمين قطعات يدكي براي 5 يا 10 سال را به ايران ارائه دادند. اين قرارداد شامل پشتيباني ميراژهاي F1EQ موجود نيز مي‌شد. مبلغ پيشنهادي فرانسه براي اين قرارداد در حدود 8/1 ميليارد دلار بود. ايران در نهايت اين پيشنهاد را به دليل كمبود بودجه رد كرد
(تذکر PL-7 نوع چینی موشک مژیک R-550D است)
از دیگر پروژه های نیروی هوایی برای جبران کمبود جنگ افزاری خود در غیاب aim-9 مطرح بوده تولید بومی AIM- 9P2 تحت عنوان فاطر است
همچنین نیروی هوایی توانست از تریق یکی از تجار تایلندی به چند موشک aim-54c دست یابد با دست یابی به این موشک ها تمامی فینیکس های موجود مورد بازنگری قرار گرفت و تا حدودی بهینه سازی شد همچنین گفته میشود ایران توانسته موشک فینیکس را مهندسی معکوس نماید در تست‌هاي اوليه، حرارت بيش از حد براي اين موشك ايجاد مشكل مي‌كرد ولي سرانجام اين مشكل حل شد و تا سال 2005، 30 فروند از اين موشك به نيروي هوايي تحويل شد و توليد با سرعت كم هنوز در جريان است.
پروژه ای نیز تحت عنوان SATTAR-1 بر مبنای موشک فینیکس برای طراحی یک موشک هوا به زمین مطرح شد که ظاهرا موفقیت آمیز بوده این سلاح بسیار شبیه به فینیکس با بدنه ای کشیده تر است البته هنوز تصویری از نصب آن در جنگنده ها دیده نشده همچنین از وضعیت تولید این جنگ افزار اطلاعی در دست نیست(ستار2 نیز پروژه ای برای تکمیل بمب لیزری LGB بود)
پروژه ی سجیل(AIM-23C)
شاید بتوان یکی از مهمترین پروژه های تامین کمبود جنگ افزار را تبدیل موشک های پدافند هاوک به موشک هوابه هوا دانست پروژه ی سجیل در بحبوحه ی جنگ در سالهای 62 و 63 بدنبال کاهش چشمگیر سلاح های عملیاتی جنگنده ها بخصوص تامکت شکل گرفت البته مدتها این پروژه موفقیت چشمگیری نداشت یکی از مهمترین مشکلات تغییر سیستم پرتاب این موشک بود چرا که به طور معمول از روی ریل شلیک میگردید و حال باید از یک چاشنی زمانی برای جدا شدن از پایلون استفاده میکرد مشکل دیگر عدم سازگاری موشک های هاوک با رادار تامکت بود که این مشکلات نیز به مرور حل شد و هاوک به جمع جنگ افزار های تامکت اضافه گردید


نیروی هوایی برای جبران کمبود و عدم درسترسی به سلاح های هوا به زمین پروژه های خود کفایی در این راستا آغاز نمود از آن جمله تولید بمب های سقوط آزاد سری MK-82/83/84
بمب لیزری GBU-67/9A قدر که از قدرت تخریبی برابر بمب های MK-84 برخوردار است و موشک هوا به زمین AGM-379/20 زوبین که از یک سر جنگی 750-lb بهره میبرد و بر بستر بمب های سری M117 تکمیل شده
پروژه های ساخت جنگنده:

1-آذرخش(Lightning):
پروژه ی آذرخش از جمله پروژه های تولید جنگنده ی ایرانیست این جنگنده بر اساس F-5E گسترش یافت این پروژه به دنبال جایگزینی تعداد به نسبت زیاد جنگنده های صدمه دیده یا از رده خارج اف-5 در حال پیگیریست
بعدها قسمتهایی از دست آورد های این پروژه در طرح سیمرغ اعمال شد
IACI (که مخفف Iran Aircraft Industries)" صها مخفف فارسی صنايع هواپيمايی ايران" با استفاده از تجربیات این پروژه و توانایی های تعمیرات اساسی F-5 اقدام به ساخت یک جنگنده بر مبنای F-5 که توانایی وظایف سنگین تری را داشته باشد نمود
از جمله توانایی های سفارش شده توانایی حمل دو بمب لیزری 1,000 کیلوگرمی Sattar-1/2 که به این منظور کابین خلبان نیز مورد بهینه سازی کلی قرار گرفت از لحاظ رادار ایران اقدام به ساخت یک سیستم کنترل آتش چند حالته با استفاده از تکنولوژی رادار AN/APQ-120 جنگنده های فانتوم و رادار روسی Spear .رادار جدید 17 سانتیمتر دراز تر از رادار استاندارد F-5 بود که منجر به بزرگتر شدن نسبی دماغه گردید همچنین دو موتور J-85 برای آن برگزیده شد برای همسازی تسلیحات جدید از کره ی شمالی(؟؟؟) کمکهای گرفته شد تسلیحات این جنگنده شامل AIM-9 بمب های سری Mk.80 و موشک های چینی PL-5 و راکتهای ساخت داخل Shabaz-1/2 ولی بر خلاف شایعات توانایی حمل R-73 و ورژن تغییر یافته توسط ایران AIM-7 را نداشت
اولین پیش نمونه در 1997 پرواز کرد و تا 1999 سه پیش نمونه ی دیگر نیز پرواز نمود و سرانجام در سال 2000 سری ساخت این جنگنده در مجتمع OIC (مخفف Owj Industrial Complex) که یکی از زیر مجموعه های صنایع هواپیما سازی ایران است آغاز شد و سفارشی برای تولید 30 تا 35 فروند از جانب نیروی هوایی دریافت نمود اما از سرنوشت این پروژه بعد از سال 2001 هیچ اطلاعی دردست نیست گویی سر رشته ی ماجرا بکلی گم شد
آخرین خبر ها که توسط Jane’s منتشر شد حاکی از جایگزینی موتورهای RD-33 و کشیده تر شدن بدنه بین 15 تا 20 درصد نسبت به F-5F خبر میداد(اما این خبر دو سوال را بر می انگیخت:اول آنکه بدنه چرا کشیده تر شد و دوم آنکه چگونه موتور های RD-33 با ابعاد بدنه F-5 اندازه گردید(در حالی که با خصوصیات بدنه همخوانی نداشت)

2-جنگنده ی F/B-22(؟؟؟؟)
تقریبا هیچ موضوعی برای بحث در مورد این جنگنده وجود ندارد. این جنگنده بطور اساسی توسط HESA به عنوان یک طرح بهینه سازی شده ی تجربی از روی F-5E/F ارائه شد.دراین طرح کاناپی عقب F-5F برداشته شد و با یک مخزن سوخت خارجی جایگزین شد همچنین ستون فقرات هواپیما(spine) برای جای دادن مخازن جدید و اضافی سوخت از نو طراحی شد همانند بهینه سازی های جنگنده ی F-5E در عوض بدنه ی F-5E به بدنه ی F-5F تبدیل شد(شبیه سیمرغ اما نه همان پروژه) بیشتر شبیه بود به F-5SMT .در نهایت F/B-22 هیچگاه به مرحله ی طراحی پیشنمونه نرسید

3-صاعقه/صاعقه-80 (Lightning)
گام بعدی تغییرات صاعقه یا صاعقه-80 بود عدد 80 بعدا بدنبال پرواز اولین پیش نمونه در سال 1380 به اسم جنگنده اضافه شد نکته ی مهم در طراحی صاعقه بر خلاف آذرخش طراحی این پروژه توسط مرکز تکنولوژی و الکترونیک نیروی هوایی با کمک دانشگاه شهید ستاری انجام گرفت و نه صنایع هواپیما سازی ایران
صاعقه در واقع طرحی بسیار پیشرفته تر با طراحی بهتر و بهینه سازی دقیق تر از آذرخش بود که به آذرخش-2 نیز معروف شد بعدها چون نیروی هوایی علاقه مند بود بجای استفاده از یک نام پایه از نام های متفاوت برای جنگنده ها و همچنین پروژه های بهینه سازی انتخاب کند برای فهمیدن این موضوع کافیست به پروژه ی تزرو نگاه کنید که در زمان های مختلف به نام های رعد سپس درنا و تندر و نهایتا تزرو که پس از آن اسمهایی همچون Super F-5 نیز رایج شد و حتی مقایسه های بسیار عجیب و بچه گانه ی F-5E با YF-17
یکی از تفوت های مهم صاعقه با آذرخش جایگزینی دم یگانه ی اف5 با دم پروانه ای شبیه به F/A-18 بنابر این کارخانه ی سازنده ی صاعقه نیاز داشت به یک دم جدید در نتیجه به جای موتور های توربو جت J-85 مورد استفاده در آذرخش از موتور های J-85 مجهز به پس سوز ساخت داخل(یا بهینه سازی شده توسط صنایع داخلی) با تکنولوژی موتور های TF-30 بهره برد این موتور ها(بخصوص قسمت پس سوز) بطور قابل ملاحظه ای فشار بر روی قسمت های قدیمی وارد میکرد
هنوز بدرستی مشخص نیست چرا متخصصان ایرانی اصرار داشتند از یک دم دوگانه بهره ببرند اما آنها معتقدند این روش به کاهش دید راداری و همچنین کوتاه شدن مسافت طی شده برای بلند شدن از باند و همچنین چرخش افقی هواپیما حول محور افقی کمک شایانی میکند(البته بالاترین آهنگ غلتش هنوز هم در بین جنگنده ها متعلق به اف 5 است) و دیگر آنکه به پایداری بیشتر موتور ها در حالت پس سوز و کاهش مصرف سوخت نیز کمک میکند بالهای صاعقه هم از آذرخش بزرگتر بود(ساخته شده از مواد مرکب) که با طراحی جدید نه تنها کارایی بالها افزایش یافت بلکه میزان مخازن سوخت موجود در آنها نیز افزایش یافت
در کل صاعقه نسبت به آذرخش پنهانکاری بیشتری داشت
اولین پیش نمونه ی صاعقه در 30 می 2004 پرواز کرد و از آن پس سلسله پرواز های آزمایشی آن آغاز شد ولی هیچ درجه یا گواهی به آن داده نشد آزمایشات نشان میداد وضعیت برخواست و نشست بسیار راحت تر و بهتر از چیزی که پیشبینی میشد انجام شده زمانی که آزمایش های پروازی صاعقه به پایان رسید زمان آن بود که برنامه ی ساخت آن آغاز گردد ولی تعداد کمی وارد خدمت گردید و به درستی هیچ جنگنده ای جایگزین نشد و تنها برخی ویژگی ها بر روی دیگر جنگنده ها اعمال گردید احتمالا این را باید نقطه ی توقفی دیگر در برنامه ی ساخت جنگنده ی ایران برای جایگزینی جنگنده های قدیمی خود دانست
(روایتی دیگر از سال‌ها پیش، طرح هواپیمایی به نام هواپیمای اوج در نیروی هوایی ارتش ایران در کار بود که البته این طرح ادامه نیافت. اما با پیگیری مسئولان، در آذر سال 1379، نیروی هوایی ساخت هواپیمای صاعقه را اعلام کرد. در سال 1382، هواپیمای صاعقه اولین پرواز‌های آزمایشی خود را به انجام رساند. در تابستان سال 1383، این هواپیما به پرواز در آمد و به ایرانیان معرفی گردید. در این هواپیما، از بدنه هواپیمای اف-5 آمریکایی، به دلیل طراحی خوب و قدرت مانور بالای آن الهام گرفته شده است. تفاوت اساسی ظاهری این هواپیما با اف-5، وجود دو سکان عمودی V شکل می‌‌باشد که برای ایجاد توانایی لازم برای مانور‌پذیری بهتر جنگنده صورت گرفته است. هواپیمای جنگنده صاعقه در حقیقت یک نمونه 10تا 15 درصد بزرگ‌تر شده هواپیماهای اف-5 با سکانهای عمودی پروانه‌ای به منظور افزایش مانورپذیری و کاهش سطح مقطع راداری با سیستم های الکترونیک و موتورهای روسی می‌‌باشد.
پیشرانه این هواپیما دو دستگاه موتور RD-33 سارکیسف می‌باشد که از موتورهای هواپیمای اف-5 بسیار قدرتمندتر بوده و امکان پرواز تا سرعتهای 5/1تا 8/1 ماخ را به این هواپیما می‌دهد. رادار این هواپیما از نوع N019-ME است که در ایران بهسازی شده تا کارایی آن بر ضد اهداف زمینی افزایش یابد.
بیشترین وزن محموله این هواپیما 4,400 کیلوگرم و وزن خالی آن 8,000 کیلوگرم است. در ضمن بیشترین وزن برخاست این هواپیما 15,000 تا 18,000 کیلوگرم بوده و بردی در حدود 600 تا 1000 کیلومتر را داراست. این هواپیما، برای اولین بار، در طی سفر آیت الله خامنه ای به همدان پروازی آزمایشی را با موفقیت تمام به انجام رساند)

4) F/B-44 شیر ایران
این پروژه نیز یکی از پروژه های پر جدل است که اطلاعات منتشره در مورد آن بسیار ناچیز است در ابتدا گمان میرفت این پروژه به نام صاعقه نامیده شده ولی با نمایش صاعقه تمامی تصورات تغییر کرد
که دو امکان وجود دارد ابتدا اینکه این پروژه اشتباها یا موقتا صاعقه نامیده میشده یا آنکه کد آمریکایی پروژه F/B-44 بوده
بهر صورت از اطلاعات اینگونه برداشت میشود که این جنگنده یک جنگنده ی دوموتوره با دم پروانه ای و بدنیه ی متوسط در کلاس YF-17 و شباهت زیادی به پروژه ی YF-17 که در مان شاه صنایع هوایی ایران به شکل سنگینی با آن در ارتباط بود دارد
طراحی F/B-44 از 1990 آغاز شد قرار بود این جنگنده از رادار بهینه سازی شده ی AWG-9 به همراه موشک های مهندسی معکوس شده ی AIM-54 استفاده کند همچنین از دو موتور بهینه سازی شده ی J-79 یا Rd-33 بهره ببرد قرار بود تا سال 2001 دو پیش نمونه ی این جنگنده پرواز کند و تا سال 2008 الی 2010 نیز به تولید انبوه برسد ولی اطلاعی از ادامه ی پروژه نیست(توضیحات به نقل از Jane’s)

5) شفق
شاید بتوان این پروژه را یکی از مشهور ترین و مهمترین پروژه های ساخت هواپیما جنگنده ی ایرانی دانست این پروژه با نگاهی به برنامه ی کنسل شده ی Integral روسیه و با کمک فنی روسیه دنبال می شود طراحی و مدیریت این پروژه با دانشگاه مالک اشتر ارتش برای سپاه پاسداران بوده همچنین شرکتهای سوخو و میگ و دانشگاه شهید ستاری از دیگر شرکای مهندسی این پروژه بحساب می آیند
جنگنده ی شفق به عنوان هواپیمای آموزشی پیشرفته و جنگنده ی ضربتی سبک در دو مدل تک سرنشینه و دو سرنشینه مد نظر است همچنین در ساخت آن از آخرین تکنولوژی های در دسترس بهره برده شده
این جنگنده از نمایشگرهای LCD سه گانه و ایونیک دیجیتال و سامانه ی HOTAS و HUD بهره میبرد از لحاظ آیرو دینامیکی در شفق از لبه های تیز خود داری شده و برای کارایی هر چه بهتر از تکنولوژ های مرسوم همچون LERX نیز استفاده گردیده
برای مدلهای اولیه شفق دو موتور تور بو فن بر اساس J-85 در نظر گرفته شده بود ولی بعدها طرح یک موتوره شد البته باز هم در ادامه ی تغییرات قرار شد شفق از دو موتور کلیوف Rd-33 یا J-79 که نهایتا موتور J-79 بدلیل مشکلات همسازی با بدنه از برنامه حذف شد گفته میشود شفق از قابلیت کم پیدایی راداری بالایی نیز برخوردار است همچنین از یک سیستم دیتا لینک جدید برای ارتباط با Iran-140 AWACS نیز استفاده میکند
تنها مدلی که تا کنون برای ورود به خدمت در نظر گرفته شده مدل تک سرنشینه ی شفق برای جایگزینی F-5E است
مدل دو نفره ی هجومی برای سپاه در نظر گرفته شده که به سیستم نقش دهنده ی لیزری و تجهیزات تلوزیونی الکترو اپتیکال مجهز خواهد بود همینطور IRIAF نیز علاقه منداست مدل در خواستیش به یک رادار جستجوی عوارض زمینی با برد زیاد برای ماموریت های ضربتی و ضد کشتی مجهز باشد شایان ذکر است تمامی مدل ها توانایی پرواز کوتاه و فرود در زمینهای خشن را نیز داراهستند
مدل آموزشی و هجومی سبک شفق در سال 2005 اولین پرواز خود را انجام داد اما اولین پیشنمونه ی تکمیل شده قرار است برای 2008 پرواز کند و پس از طی جدول زمانبندی پرواز های آزمایشی اولین نمونه ی تولیدی برای 2009 وارد خدمت خواهد شد البته مدلهای تمرینی و آموزشی تا سال 2008 وارد خدمت خواهند شد مونتاژ شفق به عهده ی کنسرسیومی متشکل از IAMCO و HESA و HASA می باشد

6)M-ATF
این پروژه بطور مشترک بین ایران و روسیه در حال پیگیریست زمانی که روسیه به پروژه ی Integral پشت کرد ایران این پروژه را مورد توجه قرار داد و بر اساس آن پروژه ی شفق را طراحی نمود ولی این پایان M-ATF نبود چرا که مدلی نمایشی از آن در نمایشگاه کیش 2005 به نمایش گذاشته شد اطلاعات بیشتر در دست نیست(جز آنکه شباهت این طرح با شفق بسیار زیاد است بخصوص در مدل تکنفره رزمی)

7)تذرو (JT2-2 Tazarve)
این هواپیما تحت پروژه ی یا حسین توسط صنایع اوج برای نیروی هوایی ساخته شد تذرو سومین پیشنمونه ی جت آموزشیست که هشت سال پیش اولین نمونه ی آن درنا نامیده می شد 3 سال بعد نمونه ی دوم نیز تحت عنوان تندر ساخته شد و تذرو بعنوان نمونه ی سوم در سال 2000 اولین پرواز خود را انجام داد و اکنون نیروی هوایی پس از بررسی برای تکمیل نیاز آموزش خلبان بعنوان مکملی برای F-5B سفارشی برای 25 فروند دیگر ارائه کرد تذرو از موتور J-85-17 بدون پس سوز استفاده می کند هواپیمای تذرو را باید بعنوان نشان رسمی پیشرفت صنایع هواپیما سازی ایران برای طراحی هواپیما های آموزشی کاملا بومی دانست و اولین درس صنایع هوایی ایران



[External Link Removed for Guests]

[كيارش]

در ترابري از جنگنده بيشتر كمبود داريم

[Ahmad6644]

ممنون دوست عزيز مقاله ي جالبي بود

فقط يه چيزي بگم :

1- آذرخش : تا اونجايي که تونستم بفهمم F-5 هاي نيروي هوايي در حال ارتقاء به سطح آذرخش هستند
2- F/B-22 : از اين پروژه اطلاعي ندارم ، عکسي ازش داري بذاري ؟
3- صاعقه 80 : پروژه ي صاعقه ي 80 فقط جهت کسب تجربه بود و اطلاعاتي به من رسيده که پروژ ي جديد در دست اجراست که قراره ورودي هاي هواي هواپيما در قسمت زير بدنه قرار بگيره و شکل بدنه هم تغييرات محسوسي مي کنه و در کل در کلاس F-18 قرار داره و با اين جنگنده برابري مي کنه .
4- F/B-44 : من شنيده بودم که شکل کلي اين هواپيما شبيه به SU-24 هست اگه عکسي لطف کن بذار
5- شفق : شفق1 يک جت آموزشي هست ، در مورد شفق دو اطلاعات دقيقي ندارم ، شفق3 يک جنگنده ي درياپايه و ناونشينه و گفته ميشه در حد F-18 ست .
6- M-ATF : عکسي ازش داري ؟
7- تذرو : تا جايي من فهميدم اين پروژه جهت کسب تجربه بوده و احتملا به خاطر عملکرد نسبتا خوبش قرار به توليد انبوه برسه


يا علي

[كيارش]

Ahmad6644, نه عكسي ندارم فكر نكم عكسي باشه

[padshah]

اي كاش تاريخ نوشتن اين مقاله رو هم مي نوشتند

من فكر ميكنم اين مقاله مال چند سال قبل هست و ارزش بحث نداره

البته دوستان هيچ گاه با اين مقاله ها و با نوشته هاي چند مقاله نويس خارجي نسبت به نيروي هوايي كشورشون نگاه نميكنند

واقعيت چيزي جز اين حدث ها و گمانه زني هاي روزنامه نگارهاي خارجي هست