گروهی از اخترشناسان از فرانسه و آفریقای جنوبی، اعضای طرح چند مِلیتی هِس؛HESS) سامانه سه بُعدی پُرانرژی)، نخستین فهرست گونهِ جدید منابع پرتو گاما را منتشر کردند. این منابع یک دوجین ابرهایی از تابشهای <یادگار مانده> از ستارههای مُردهاند که دربارهِ گذشتهِ پُرانرژی این اجرام اطلاعاتی را آشکار میکنند.
این یافتهها را دکتر آرش جنتی عطایی، اخترفیزیکدان آزمایشگاه ذرات کیهانی و کیهانشناسی(APC) در پاریس، در بهمن ۱۳۸۵ در نخستین همایش علمی تلسکوپ فضایی گلاست(GLAST) در پالوآلتو، کالیفرنیا، اعلام کرد.
این فهرستِ سحابیهای <یادگار> از بررسی دقیق و شبیهسازی منابعی بهدست آمد که در دو سال گذشته در طرح هِس کشف شدهاند. هِس آرایهای از چهار تلسکوپ ۱۲ متری در نامیبیا واقع در آفریقا است.
آرش جَنتی عطایی از کودکی بهآسمان عشق میورزید و با تلسکوپی کوچک نجوم آماتوری را دنبال میکرد. پدر او از فرهیختگان ایرانی، ابوالقاسم جنتی عطایی، استاد تأتر و نویسنده شهیر است. با علاقهِ فراوان بهنجوم در نوجوانی از تهران بهپاریس رفت. در رشتهِ فیزیک دکتری اخترفیزیک خود را در سال ۱۳۵۹ از مؤسسه پژوهشی ماریکوری، با پایاننامهای دربارهِ اولین مشاهدات پرتو گاما سحابی خرچنگ، گرفت. او در کنار پژوهشهای نجوم گاما همواره بهترویج نجوم در میان مردم نیز علاقهمند بوده است.
مدتی پیش میزبان او در دفتر ماهنامه نجوم بودیم. اطلاعات زیر حاصل این گفتگو است. یکی از زمینههای کاری امروز او جستجوی منشأ پرتوهای کیهانی است. این ذرات پُرانرژی و دارای بار الکتریکی از جهات مختلف آسمان بهما میرسند. آنها در طیف وسیعی از انرژیهای مختلفاند؛ از یک یا چند گیگاالکترونولت تا ۱۰۲۰ الکترونولت. خوشبختانه -و متأسفانه برای اخترشناسان- این پرتوهای پُرانرژی مرگبار مستقیماً بهزمین نمیرسند و بسیاری از ذرات پرتو کیهانی اولیه در جوّ زمین جذب میشوند. ویکتور هِس اتریشی، در سال ۱۹۱۱، نخستینبار نشان داد منشأ پرتوهایی که روی زمین ثبت میشود (پرتوهای ثانویه حاصل از برخورد ذرات پرتو کیهانی و باد خورشیدی با ملکولهای جوّ زمین) کیهانی است. او در پروازی با بالن با دستگاه سادهِ الکترومتر پِی بُرد که شدت پرتوها در ارتفاعات بیشتر میشود؛ پس آنها از آسمان میآیند.
[External Link Removed for Guests]