نيمه‌ي تاريك Service Pack 2

[DANG3R]

چند ماهي است كه مايكروسافتService Pack 2 (SP2) را براي ويندوز ايكس‌پي منتشر كرده است. اين برنامه‌ي ارتقايي از همان ابتدا جار و جنجال‌هاي زيادي را به راه انداخت و موافقان و مخالفان بسياري پيدا كرد. ما هم در شماره‌ي 5 مجله، شرح كوتاهي از آن را ارايه داديم و SP2 را داخل سي‌دي كاربر 5، در اختيار كاربران گذاشتيم. راستش را بخواهيد، خود ما هم SP2 را روي يكي از كامپيوترهاي‌مان نصب كرديم و با مشكل خاصي مواجه نشديم. اما ظاهراً خيلي از كاربران ويندوز ايكس‌پي در گوشه و كنار دنيا، با اين برنامه‌ي ارتقايي مايكروسافت مشكل پيدا كرده‌‌اند.

در اين مقاله سعي نداريم به خوبي‌ها و بدي‌هاي SP2 اشاره كنيم. در عوض، با توجه به تجربه‌ها و نوشته‌هاي افراد كاردان و كاربران حرفه‌اي، به شما ياد مي‌دهيم كه چگونه كامپيوترتان را براي نصب SP2 آماده كنيد. يا در واقع مي‌گوييم كه بهتر است پيش از نصب كردن SP2، چه بلاهايي بر سر كامپيوترتان بياوريد.



گام اول: با SP2 آشنا شويد
احتمالاً خيلي‌ها هستند كه هيچ چيزي درباره‌ي SP2 نمي‌دانند. شايد آن‌ها فقط بخواهند از روي چشم و هم‌چشمي، آن را روي كامپيوترشان نصب كنند، يا اين‌كه جلوي همسايه‌ي بالايي‌شان پْز بدهند. در هر حال اگر چيزي از SP2 نمي‌دانيد، يا به سراغ شماره‌ي 5 مجله برويد يا اين چند سطر را بخوانيد.

برنامه‌ي Service Pack 2، برنامه‌اي ارتقايي است كه براي ويندوز ايكس‌پي طراحي شده است. نصب كردن اين برنامه روي ويندوز ايكس‌پي، باعث بيش‌تر شدن توانايي‌ها، برطرف شدن برخي ايرادها، و بالا رفتن امنيت ويندوز مي‌شود (يا حداقل قرار است كه اين‌طور باشد). فعلاً نصب بودن SP2 روي ويندوز ايكس‌پي ضروري نيست، ولي شايد تا چند وقت ديگر، برنامه‌هايي كه براي اين ويندوز نوشته مي‌شوند، فقط روي سيستم‌هايي كه SP2 دارند نصب شوند (البته اين فقط يك احتمال است). از طرف ديگر، وقتي كسي به مايكروسافت اعتماد كرده و سيستم عامل مورد علاقه‌ي آن‌ها را روي دستگاه خود نصب كرده است، دليلي ندارد كه از نصب كردن برنامه‌ي ارتقايي آن‌ها بترسد.

البته با در نظر گرفتن اين‌كه SP2، بسياري از فايل‌هاي سيستمي ويندوز را تغيير مي‌دهد، بهتر است پيش از نصب، دستگاه‌تان را كمي سرحال بياوريد. البته بدون انجام كارهايي كه در اين مقاله به آن‌ها اشاره شده است نيز مي‌توانيد SP2 را نصب كنيد. اما اگر اين كارها را انجام دهيد، احتمال مواجه شدن شما با مشكل جدي، بسيار كاهش خواهد يافت.

گام دوم: آيا SP2 روي ويندوز ايكس‌پي من نصب مي‌شود؟

تنها راه براي يافتن پاسخ اين پرسش، نصب كردن SP2است. اگر SP2 نتواند با ويندوز شما كنار بيايد، خودش با زبان خودش اعتراف مي‌كند و نصب آن متوقف مي‌شود. اگر براي شما چنين اتفاقي افتاد، مي‌توانيد از برنامه‌هاي ارتقايي مخصوص اين‌ كار استفاده كنيد (البته چون مايكروسافت هيچ يك از آن‌ها را تأييد نكرده است، ما هم از خير معرفي آن‌ها مي‌گذريم!). با اين كار، به احتمال زياد ويندوز شما SP2 را قبول خواهد كرد. اگر با اين كار هم مشكل‌تان حل نشد، احتمالاً يا بايد از خير SP2 بگذريد يا ويندوزتان را عوض كنيد.

گام سوم: از بين بردن برنامه‌هاي جاسوسي

نخستين كاري كه بايد پيش از نصب كردن SP2 انجام دهيد، جست‌وجو در كامپيوتر براي يافتن برنامه‌هاي جاسوسي است ( مي‌پرسيد برنامه‌ي جاسوسي چيست؟ بُه‌بُه، چشم‌مان روشن. پس معلوم شد مجله‌ي كاربر شماره‌ي 6 را نخوانده‌ايد!).

اما اصلاً چرا اين برنامه‌هاي جاسوسي مهم‌‌اند؟ دليل اين است كه برنامه‌هاي جاسوسي، معمولاً‌ به‌طور مخفيانه به رجيستري و فايل‌هاي سيستمي ويندوز نفوذ مي‌كنند. اگر يكي از اين برنامه‌هاي مزاحم، مشخصه‌هاي دستگاه شما را تغيير داده باشد و سپس شما با نصب كردن SP2، فايل‌هاي سيستمي ويندوز را جايگزين كنيد، به احتمال زياد ويندوز شما دچار اشكال مي‌شود و بعيد نيست كه در ارتباط با شبكه و اينترنت به مشكل بربخورد. اما اگر كار از كار گذشته و با نصب كردن SP2، چنين بلايي بر سر شما آمده است، مي‌توانيد برنامه‌ي WinsockXPFix.exe را از سي‌دي كاربر اين شماره روي دستگاه‌تان بريزيد. با اجرا كردن آن، به احتمال زياد اين مشكل كامپيوتر شما برطرف خواهد شد. اما با اين حال پيشنهاد مي‌كنيم كه پيش از نصب SP2 حتماً دستگاه خود را براي يافتن برنامه‌هاي جاسوسي بگرديد (به كمك برنامه‌هاي ضدجاسوسي)، تا به طور كامل از به وجود آمدن چنين مشكلي جلوگيري كنيد.

گام چهارم: به‌روز كردن برنامه‌هاي «راه‌انداز» سخت‌افزارها

دومين كاري كه پيشنهاد مي‌كنيم قبل از نصب SP2 انجام دهيد، به‌روز كردن برنامه‌هاي «راه‌انداز» (Driver) قطعه‌هاي سخت‌افزاري‌تان است. براي اين كار، ابتدا بايد قطعه‌هايي را كه نياز به راه‌انداز جديد دارند شناسايي كنيد. اگر از پانل كنترل (Control Panel) به بخش System برويد (اگر پانل كنترل شما به حالت كلاسيك نيست، ابتدا بايد به Performance and Maintenance و سپس System برويد)، مي‌توانيد فهرست كاملي از سخت‌افزارهاي كامپيوترتان را ببينيد.

در پنجره‌ي System، به زبانه‌ي Hardware برويد و در وسط پنجره، روي دكمه‌ي Device Manager كليك كنيد. به اين ترتيب پنجره‌اي شبيه تصوير زير آشكار مي‌شود كه فهرستي از سخت‌افزارهاي دستگاه شما را نمايش مي‌دهد.

اكنون مي‌توانيد نام دقيق هر يك از قطعات را يادداشت كنيد تا به دنبال راه‌اندازهاي جديد آن‌ها بگرديد. در اين فهرست قطعه‌هايي مانند صفحه‌كليد، ماوس، ديسك‌گردان‌هاي مختلف و پردازشگر ديده مي‌شوند. اما به‌طور كلي، بايد فقط نگران قطعه‌هايي باشيد كه داخل شيارهاي گسترش (Expansion Slot) قرار مي‌گيرند (مانند كارت گرافيك، كارت صدا، كارت شبكه و ...) يا آن‌هايي كه از طريق درگاه‌هاي بيروني (مانند درگاه USB يا موازي) به كامپيوتر وصل مي‌شوند.

بهترين روش براي يافتن راه‌اندازهاي جديد، سر زدن به سايت وب سازندگان قطعه‌هاي سخت‌افزاري است. البته سايت‌هاي ديگري هم هستند كه كارشان ارايه دادن راه‌‌انداز براي سخت‌افزارهاي گوناگون است، اما به اندازه‌ي خود سازندگان قطعه‌ها معتبر نيستند.

البته تعداد سخت‌افزارهايي كه به‌روز نبودن راه‌انداز آن‌ها، براي ويندوزي كه SP2 دارد دردسر ايجاد مي‌كنند زياد نيست. اما شك نكنيد كه چنين سخت‌افزارهايي وجود دارند و اگر شانس شما چندان تعريفي ندارد، هيچ بعيد نيست كه اين مشكل گريبان شما را بگيرد. جالب اين‌جاست كه يكي از معروف‌ترين راه‌اندازهاي ناسازگار، مربوط به كارت‌هاي گرافيكي nVidia است. بنابراين اگر كامپيوترتان كارت گرافيك nVidia دارد، بعيد نيست كه بعد از نصب كردن SP2، اجرا شدن برخي از بازي‌ها با مشكل مواجه شود. اگر علاقه‌اي نداريد كه اين راه‌انداز پرحجم را از اينترنت بگيريد، مي‌توانيد به راحتي آن را از سي‌دي كاربر اين شماره روي دستگاه‌تان نصب كنيد.

البته به‌روز كردن راه‌اندازها هميشه فكر خوبي است، چه كارت گرافيك nVidia داشته باشيد و چه نداشته باشيد. اگر مي‌خواهيد اطلاعات بيش‌تري درباره‌ي سازگاري قطعه‌‌ها و مشكل‌هاي احتمالي ناشي از عدم سازگاري آن‌ها به دست آوريد، به اين نشاني برويد:

[External Link Removed for Guests]

گام پنجم: خودتان را براي دردسر آماده كنيد!

همان‌طور كه قبلاًٌ گفتيم، خود ما مشكلي با SP2 نداشتيم ولي نمي‌توان اين نكته را ناديده گرفت كه تعداد زيادي از كاربران ويندوز، با اين برنامه‌ي ارتقايي جديد مشكل پيدا كرده‌اند. كاربران زيادي در بسياري از گروه‌هاي خبري، سالن‌هاي گفت‌وگو و تابلوهاي اعلانات سايت‌هاي معروف، نظرها و تجربه‌هاي خود را در زمينه‌ي نصب SP2 مطرح كرده‌اند كه خواندن آن‌ها براي كساني كه هنوز در نصب كردن SP2 شك دارند مفيد خواهد بود. در ميان آن‌ها، هم نظرهاي منفي ديده مي‌شود و هم مثبت. مثلاً خيلي‌ها ادعا مي‌كنند كه نصب SP2 امنيت و پايداري ويندوزشان را بسيار بالاتر برده است، در حالي كه عده‌اي از ظاهر شدن مداوم «صفحه‌ي آبي مرگ» (پيغام معروف Fatal Exception) يا كُند شدن غيرقابل تحمل دستگاه خود گفته‌اند.

اما نبايد خودتان را با اين مطالب نگران كنيد. توجه داشته باشيد كه بيش‌تر اين مشكلات براي كامپيوترهايي پيش مي‌آيد كه SP2 را بدون پاك كردن برنامه‌هاي جاسوسي نصب كرده‌اند؛ اما به هر حال هيچ چيز قابل پيش‌بيني نيست. اگر نظر شخصي ما را بخواهيد، بايد بگوييم كه Service Pack 2 ارتقاي بسيار مهمي است كه نمي‌توان آن ‌را ناديده گرفت. اما پيش از نصب آن، بايد توصيه‌هاي ايمني را كاملاً جدي بگيريد. پيشنهاد مي‌كنيم قبل از نصب كردن SP2، از تمام فايل‌هاي مهم خود نسخه‌ي پشتيبان تهيه كنيد. كساني كه از نگارش حرفه‌اي (Professional) ويندوز ايكس‌پي استفاده مي‌كنند، مي‌توانند يكي از برنامه‌هاي داخلي ويندوز، به نام NTBackup را به كار بگيريد. براي استفاده از اين برنامه، به اين مكان برويد:

Start Menu\All Programs\Accessories\System Tools\Backup

اما كساني كه از نگارش خانگي (Home) ويندوز ايكس‌پي استفاده مي‌كنند، بايد ديسك ويندوز را داخل ديسك‌گردان خود بگذارند و فايل NTBACKUP.MSI را اجرا كنند. مكان اين فايل داخل ديسك ويندوز از اين قرار است:

Valueadd\msft\ntbackup

البته پيشنها ما، گرفتن يك نسخه‌ي پشتيبان كامل از كل گردونه‌اي است كه ويندوز ايكس‌پي را روي آن نصب كرده‌ايد. براي اين كار مي‌توانيد از برنامه‌ي Norton Ghost (كه شرح كامل آن را در شماره‌ي قبلي مجله آورده‌ايم) استفاده كنيد.

اين نكته را هم فراموش نكنيد كه در مورد SP2، استفاده از برنامه‌ي System Restore و نقطه‌ي بازگشت كارساز نيست. زيرا SP2 قالب كلي برنامه‌ي System Restore را تغيير مي‌دهد و به همين دليل نقطه‌هاي بازگشتي كه قبل از SP2 ساخته‌ايد، پس از نصب كردن SP2 كار نخواهند كرد.

گام ششم: مشكلات احتمالي SP2

شركت مايكروسافت چندين مشكل ريز و درشت يافته است كه وجود آن‌ها مي‌تواند مانع از نصب موفقيت‌آميز SP2 شود. البته برنامه‌ي برطرف‌كننده‌ي اين ايرادها توسط مايكروسافت منتشر شده است و شما مي‌توانيد آن ‌را از سايت مايكروسافت بگيريد يا آن ‌را از داخل سي‌دي كاربر اين شماره روي دستگاه‌تان نصب كنيد.

اما پس از نصب SP2، بزرگ‌ترين مشكلي كه براي بسياري از كاربران كامپيوتر به وجود آمده است، مربوط به برخي از قابليت‌هاي امنيتي آن است. مشكل اين‌جاست كه پس از نصب شدن SP2، ديوار‌ آتشين (Firewall) ويندوز ايكس‌پي به‌طور پيش‌فرض براي تمام ارتباط‌هاي اينترنتي شما فعال مي‌شود و به اين ترتيب خيلي از ارتباط‌ها دچار مشكل مي‌شوند.

نخستين دليل بروز اين مشكل، استفاده‌ي بسياري از برنامه‌ها از پورت‌ (Port)هاي TCP و UDP برمي‌گردد. اين برنامه‌ها از اين دو پورت براي دريافت داده استفاده مي‌كنند، در حالي كه با نصب كردن SP2، بيش‌تر پورت‌هاي TCP و UDP به‌طور پيش‌فرض بسته مي‌شوند. به همين دليل، نرم‌افزارهايي كه به اين دو پورت وابسته‌اند، درست كار نخواهند كرد. البته اين مشكل چندان هم بزرگ نيست زيرا به سادگي مي‌توان اين پورت‌ها را در ديوار آتشين ويندوز ايكس‌پي باز كرد.

مشكل كوچك ديگري كه با نصب SP2 به‌وجود مي‌آيد، مربوط به بازدارنده‌ي صفحه‌هاي بازشو (Pop Up) در مرورگر اينترنت است. اين برنامه‌ كه به‌طور خودكار روي مرورگر اينترنت نصب مي‌شود، جلوي تمام صفحه‌هاي بازشو را مي‌گيرد. اما مشكل اين‌جاست كه بسياري از سايت‌ها، از صفحه‌هاي بازشو براي كارهاي مفيد و قانوني استفاده مي‌كنند و به اين ترتيب جلوي صفحه‌هاي آن‌ها گرفته خواهد شد. البته اين مشكل هم چندان بزرگ نيست و به راحتي مي‌توان بازدارنده‌ي صفحه‌هاي بازشو را غيرفعال كرد.

سرانجام، آخرين مشكل متداولي كه بر اثر نصب SP2 پيش مي‌‌آيد، به تنظيمات امنيتي مرورگر اينترنت مربوط مي‌شود. پس از نصب SP2، مرورگر اينترنت استفاده از كنترل‌هاي ActiveX در صفحه‌هاي وب را بسيار محدودتر از قبل مي‌كند. دليل اين محدود كردن اين است كه كنترل‌هاي ActiveX، مكانيزم مناسبي براي نصب كردن ناخواسته‌ي برنامه‌هاي جاسوسي‌اند. البته ما هم پيشنهاد مي‌كنيم كه در صورت امكان كنترل‌هاي ActiveX را محدود كنيد، چون اگر نياز باشد، هميشه مي‌توانيد به سادگي آن‌ها را آزاد بگذاريد (با تنظيم كردن وضعيت امنيتي مرورگر اينترنت).



گام آخر: بالاخره SP2 خوب است يا بد؟

واقعيتش را بخواهيد، خود ما مشكل خاصي با SP2 نداشتيم، اما شكايت‌هاي زيادي در گوشه و كنار دنيا، از اين برنامه‌ي ارتقايي شده است. همان‌طور كه گفتيم، به نظر ما Service Pack 2 ارتقاي بسيار مهمي است كه نبايد آن را ناديده گرفت. اما پيش از نصب كردن آن حتماً به توصيه‌هايي كه در اين مقاله آورديم عمل كنيد. سخن آخر اين كه: هيچ كس را به زور وادار به نصب كردن SP2 نكنيد!