سرويس JCR امكان ارزيابي كل انتشارات ..

[DANG3R]

ايسنا:دانشيار گروه كتابداري و رييس كتابخانه مركز اسناد دانشگاه شهيد چمران اهواز با اشاره به اين كه بيشتر ارزيابي‌هاي انتشارات علمي ايرانيان بر اندك توليدات علمي ايرانيان كه به زبان انگليسي در نمايه‌هاي استنادي خارجي نمايه شده‌اند، تكيه داشته است، ايجاد گزارش‌هاي استنادي نشريات علمي- پژوهشي در داخل كشور را گامي ضروري در جهت ارزيابي كل انتشارات علمي ايرانيان و تحكيم هر چه بيشتر استقلال علمي كشور عنوان كرد.

دكتر عصاره، دانشيار گروه كتابداري و رييس كتابخانه مركز اسناد دانشگاه شهيد چمران اهواز اين مطلب را در حاشيه بازديد از پايگاه اطلاعات علمي جهاد دانشگاهي و به بهانه راه‌اندازي سرويس JCR پايگاه عنوان كرد و درباره جايگاه توليد علم ايران در سطح بين‌المللي اظهار داشت: تحقيقات نشان مي‌دهد كه توليد علم در ايران به ويژه در سال‌هاي اخير از رشد بسيار خوبي برخوردار بوده است، به طوري كه از تعداد انگشت شمار مقاله‌هاي ايراني در پايگاه‌هاي ISI در سال 1972 به حدود پنج هزار عنوان مقاله در سال 2005 افزايش يافته است؛ حتي نرخ اين رشد به طور نسبي از رشد توليد علم در كل جهان بالاتر بوده و شگفتي جهانيان را برانگيخته است كه علت اين پيشرفت را مي‌توان در اقدامات و تسهيلاتي كه در سال‌هاي اخير در جهت توسعه پژوهش در ايران تدارك ديده شده است، جست و جو كرد.
دكتر عصاره، توسعه پژوهش در سطح كشور، برگشت بورسيه‌ها به كشور پس از فراغت از تحصيل، توسعه رشته‌هاي تحصيلات تكميلي به ويژه دوره‌هاي دكتري، افزايش اعزام پژوهشگران به سفرهاي كوتاه مدت جهت تحقيق و ارائه مقاله در كنفرانس‌هاي بين‌المللي و نيز راهيابي 14 عنوان نشريه ايراني به زبان انگليسي در پايگاه‌هاي ISI كه ورود تعداد زيادي از مقالات ايرانيان را به پايگاه‌هاي ISI در پي داشته و زمينه مورد استناد واقع شدن مقالات ايرانيان را فراهم كرده‌اند را از جمله اين عوامل عنوان كرد.
وي در عين حال به وجود مشكلاتي همچون تعامل كمتر پژوهشگران ايراني در قياس با پژوهشگران خارجي اشاره كرد و درباره دلايل اين امر گفت: از جمله دلايل زياد عدم همكاري بين نويسندگان ايراني در خلق آثار علمي اين است كه به لحاظ فرهنگي، كمتر به انجام كارهاي گروهي عادت داريم و در انجام هرگونه كارگروهي با مشكلاتي مواجه مي‌شويم به همين جهت معمولا ترجيح مي‌دهيم انفرادي به پژوهش بپردازيم، در حالي كه در كشورهاي ديگر افراد جامعه آموزش شيوه‌هاي انجام كار گروهي را عملاً از دوران پيش از دبستان تجربه مي‌كنند.
وي افزود: از طرف ديگر، سرقت ايده‌ها در جامعه ما نسبت به جوامع ديگر شايع‌تر است، براي مثال بارها مشاهده شده است كه فرد پروپوزالي را ارائه كرده و ردمي‌شود، اما با كمال تعجب آن پروپوزال پس از مدت زمان كوتاهي با اعتبار حتي بيشتر توسط فرد ديگري ارائه و بي‌درنگ مورد تصويب كميسيون مربوطه واقع مي‌شود.
اين نوع مسايل موجب شده است كه نويسندگان و مجريان طرح‌هاي تحقيقاتي خيلي محتاط باشند و كمتر اصرار به انجام كارگروهي داشته باشند، در حالي كه مشاركت نويسندگان در خلق آثار علمي ضروري است.
دانشيار دانشگاه شهيد چمران اهواز درباره راهكارهاي افزايش تعامل علمي پژوهشگران نيز اظهار داشت: اين نوع تعامل به خودي خود در حال افزايش است زيرا اخيرا تعداد زيادي از مجلات معتبر خارجي مقالات تك نويسنده‌يي را نمي‌پذيرند و ردمي‌كنند و مقالات چند نويسنده‌يي را ترجيح مي‌دهند، زيرا اثري كه با مشاركت چند متخصص به رشته تحرير در آمده، به احتمال زياد معتبرتر از اثري است كه توسط يك نويسنده توليد شده است. همچنين مقالات تك نويسنده‌يي در مقايسه با مقالات چند نويسنده‌يي كمتر مورد استناد واقع مي شوند.برگزاري كنگره‌ها و مجامع در سطح ملي و بين‌المللي نيز باعث ايجاد تعامل ميان انديشمندان مي‌شود.
به گزارش ايسنا، وي به منظور تقويت اين قبيل تعاملات پيشنهاد كرد: بايد اين اعتماد را در پژوهشگران به وجود بياوريم كه ايده‌هاي آنان محفوظ مي‌ماند از جمله اين كه نسبت به ثبت اختراعات اقدامات مؤثرتري انجام شود و
ايده‌هاي علمي و پروپوزال‌هاي پژوهشگران در فضايي امن‌تر و با نگاهي صد در صد علمي و به دور از هر گونه اعمال نظر شخصي مورد بررسي واقع شوند و نتيجه ارزيابي سريع‌تر به اطلاع آنان برسد.
پژوهشگران هم با توجه به ارزش و اهميت خلق آثار مشترك، توجه بيشتري به اين مساله داشته باشند.
دكتر عصاره كه داراي تخصص «علم‌سنجي» از استراليا بوده و تحقيقات متعددي در خصوص علم سنجي، تحليل استنادي نشريات و تاليفات متعدد شامل كتاب، مقاله و همچنين بيشترين مقاله را در نشريات بين‌المللي فهرست شده در پايگاه ISI در حوزه كتابداري در بين محققان كشور دارد در ادامه درباره ضرورت وجود پايگاه‌هاي استنادي و مجله گزارش‌هاي استنادي نشريات فارسي اظهار داشت: امروزه مهمترين روش ارزشيابي نشريات علمي، علم سنجي است كه معمولا از طريق پايگاه‌هاي استنادي (ISI) و مجله همراه آنها JCR صورت مي‌گيرد.
اين مهم بايد براي ارزشيابي مجلات فارسي نيز به وقوع بپيوندد. بعد از جنگ جهاني دوم، جهان با حجم انتشارات روبرو شد كه ارزيابي انتشارات علمي را با مشكلاتي مواجه كرد و در پي آن راهكارهايي براي حل مشكل پيشنهاد شد، روش‌هاي كمي بودند كه يكي از موفق‌ترين آنها كه برد جهاني پيدا كرده است روش علم سنجي است.
وي افزود: حوزه عمل علم سنجي، پايگاه‌هاي استنادي است، بنابراين نه تنها ايران بلكه همه كشورهايي كه زبان علمي آنها غير انگليسي است به پايگاه‌هاي استنادي خود نيازمندند، زيرا نقص عمده پايگاه ISI تكيه فراوان آن به زبان انگليسي است، در نتيجه كشورهايي كه زبان ملي و علمي آنها غير انگليسي است، تنها بخشي انگليسي انتشارات علمي آنها وارد اين پايگاه‌ها مي‌شود و در ارزيابي‌ها مورد عمل واقع مي شود. شايد به همين دليل بوده است كه كشورهايي مثل چين، ژاپن، كره، مالزي و .... به تهيه نمايه‌هاي استنادي خود اقدام كرده‌اند.
دكتر عصاره با بيان اين كه حجم زيادي از توليدات علمي ايران به زبان فارسي در مجلات علمي پژوهشي كشور منتشر مي‌شود كه نيازمند ارزيابي علمي مي باشند، اظهار داشت: بيشتر ارزيابي‌هاي انتشارات علمي ايرانيان كه تاكنون صورت گرفته، به تعداد اندكي از توليدات علمي ايرانيان كه به زبان انگليسي بوده و در نمايه‌هاي استنادي علوم، علوم اجتماعي، هنر و علوم انساني نمايه شده‌اند، تكيه داشته است.
به منظور ارزيابي كل انتشارات علمي ايرانيان و نيز تحكيم هر چه بيشتر استقلال علمي كشور، ايجاد پايگاه‌هاي نمايه‌هاي استنادي علوم، علوم اجتماعي، هنر و علوم انساني در داخل الزامي است.
به گزارش ايسنا، وي درباره وجه تمايز و امتيازات پايگاه استنادي ايران و مجله گزارش‌هاي استنادي ايران (FJCR) در مقايسه با پايگاه‌هاي مؤسسه اطلاعات علمي (ISI) و مجله JCR نيز گفت: در حال حاضر، وجه تمايز پايگاه استنادي ايران، بخش فارسي و تمام متن بودن آن است اما نكته‌اي را كه بايد توجه داشت فرمت پايگاه‌هاي علوم، علوم اجتماعي، هنر و علوم انساني ISI فرمتي نسبتا قديمي است و در ابتدا به صورت چاپي تهيه مي‌شدند، در حالي كه فرمت پايگاه‌هاي استنادي ايران با وجود فن آوري‌هاي اطلاعاتي حاضر و در محيط الكترونيكي جاري شكل مي‌گيرد و بايد از قابليت‌ها و ويژگي‌هاي بيشتري برخوردار باشد. به علاوه پايگاه تمام متني از مجلات علمي ـ پژوهشي كشور تاكنون تهيه نشده و جاي آن خالي است كه اميد است اين پايگاه در اين زمينه موفق باشد.

دكتر عصاره در پايان براي افزايش كارايي و ارتقاي كيفي پايگاه اطلاعات علمي جهاد دانشگاهي پيشنهاد كرد: به منظور ارتقاء كيفي لازم است كه پايگاه‌هاي نمايه استنادي علوم، علوم اجتماعي، هنر و علوم انساني در سه بخش مجزا تهيه شوند زيرا نحوه استناد كردن در حوزه‌هاي مختلف علمي متفاوت است و در مقايسه‌ها و ارزشيابي‌ها منطقي و مطلوب است كه هر حوزه‌اي با خودش ارزيابي شود، نه با حوزه‌هاي ديگر. ضمنا زمينه‌هاي مطالعاتي هم استنادي شامل نويسندگان با هم استناد شده، مجلات با هم استناد شده و آثار با هم استناد شده نيز فراهم شود تا بدين وسيله زمينه‌هاي مطالعات تاريخ علم و ظهور حوزه‌هاي علمي جديد و افول حوزه‌هاي علمي نيز در متون فارسي فراهم شود.